http://www.theuniversityofjoandeserrallonga.com/kimro/amryw/1_vortaroy/geiriadur_catalaneg_cymraeg_LLOP_m_1085k.htm


0001z Tudalen Blaen / Pàgina principal

..........1863k Y Porth Cymraeg / La porta en gal·lès

....................0009k Y Gwegynllun / Mapa de la web

..............................1798k Geiriaduron / Diccionaris

........................................1794k Geiriaduron ar gyfer siaradwyr Cymraeg / Diccionaris per als gal·lesoparlants

..................................................0379k Mynegai i’r Geiriadur Catalaneg / Índex del diccionari català

............................................................y tudalen hwn / aquesta pàgina


..

 

 

 

 

 

 

 

Gwefan Cymru-Catalonia
La Web de Gal
·les i Catalunya

Geiriadur Cataloneg-Cymráeg
(ar gyfer siaradwyr Cymráeg)

Diccionari català-gal
·lès
(per gal
·lesoparlants)

 

M-MUU

 

 

Adolygiad diweddaraf
Darrera actualització

2005-03-13 2005-04-06 2005-04-06

 

  






 
m’
1
mi, fi

ma

1
fy


1
llaw

.....a mà â llaw

 

.....amb les mans emmanillades a’ch arddyrnau mewn gefynnau

 

.....fer la mà mastwrbio (“gwneud y llaw”)

Ves a fer la ma! Cer i grafu!


.....lligar de peus i mans rhwymo draed a dwylo


.....lligar-li (a algú) les mans i els peus rhwymo ei draed a’i ddwylo / ei thraed a’i dwylo

 

.....pla de la mà cledr y llaw

.....posar la mà al foc rhoi’ch llaw yn y tân

.....posaria la mà al foc (wrth fynnu bod yr hyn a ddywedir yn wir) mi af ar fy llw (“byddwn yn rhoi fy llaw yn y tân”)

Aquestes persones, si és que castiguessin al PSC, que no ho crec, el seu vot es dirigiria cap el PP, posaria la ma al foc.

Y bobol hyn, os digwydd iddyn nhw gosbi y Blaid Sosialaidd - ond dw i ddim yn meddwl y’i gwnân nhw - byddai eu pleidlais yn mynd at y PP (plaid Gastilaidd adain dde eithafol), mi af ar fy llw (= a ddim i bleidiau chwith eraill)


mac

1
carreg

maç

1
bwndel

maça

1
pastwn
2
byrllysg = ffon seremonïaidd
3
ffon guro ddrwm, drymffon
4
pestl

macabre

1
erchyll, angladdol

macadam

1
macadam, metlin

macadura

1
clais

El reconeixement al què va ser sotmés per un metge forense va indicar que el detingut no presentava macadures ni marques

Dangosodd yr archwiliad a roed iddo gan feddyg fforensig nad oedd gan y dyn a restiwyd gleisiau na marciau


2
(ffrwythau) clais

Escolliu hortalisses, verdures i fruites sense cops ni macadures

Dewisiwch ffrwythau a llysiau heb dolciau na chleisiau

Maçanes

1
trefgordd (la Selva)

Maçanet de Cabrenys

1
trefgordd (l’Alt Empordà)

Maçanet de la Selva

1
trefgordd (la Selva)

macar

1
cleisio
2
anafu

Estava impacient per treure el sabre i macar-nos

Roedd yn ysu am dynnu ei grymgledd i’n hanafau


3
macar-se (ffrwythyn) cleisio, clensho, manno

macarró

1
macaroni
2
bwlwarc
3
pimp

macarrònic

1
cymysgiaith, macaronig

Macastre

1
trefgordd (la Foia de Bunyol)
Treflan Gastileg ei hiaith yn ôl Cyffredinfa València
(Enw Castileg: Macastre)
http://ca.wikipedia.org/wiki/Macastre Gwefan Wikipedia

 

http://diariparlem.com/modules.php?name=Sections&op=viewarticle&artid=612 Gwefan “Diari Parlem”


Macedonia

1
Macedonia

macer

1
byrllysgwr, un sydd yn cario byrllysg

maceració

1
mwydiad, mwydo
2
marweiddiad

macerar

1
mwydo
2
marweiddio

maceta

1
morthwyl pren

macilent

1
nychlyd

macip

1
gwas
2
prentis
3
llanc

macís

1
pergibyn, mês (= sbeis)

maçó

1
meisiwn
2
saer rhydd
3
picas
4
gordd (ar gyfer pwyo, caledu)

maçolar

1
pwyo

maçonar

1
pwyo

maçoneria

1
saeryddiaeth
2
(= francmaçoneria) saeryddiaeth rydd

macrobiòtic

1
macrofiotig

macrocefàlia

1
penfawr, macroseffalig

macrocosmos

1
bydysawd

mácula

1
staen, nam
2
brycheuyn, mácwla

macular

1
brycheulyd, brith

madeixa

1
(gwlân) cengl

mà d’obra

1
gweithlu

madona

1
(Catalaneg yr Ynysoedd) landledi, perchennog
2
gwraig y tŷ
3
la Madona Y Forwyn Fair

madrastra

1
llysfam

Madremanya

1
trefgordd (el Gironès)

Madrid

1
Madrid, prifddinas gwladwriaeth Castîl

Els forasters de Madrid et prenen la taula i et prenen el llit (Dywediad, Gwlad Falensia)

Mae’r estroniaid o Madrid yn cymryd y bwrdd oddi arnat ac yn cymryd y gwely oddi arnat


2
Madrit sillafiad sydd yn cynrychioli’n well y cynaniad Catalaneg, a ddefnyddir yn ddifrïol

De mal pagadors Madrit n’està ple Mae Madrid yn llawn o pobol sydd ddim yn talu yr hyn y mae rhaid iddynt ei dalu (“yn llawn drwg-dalwyr”)

 


madrigal

1
mádrigal

madrileny

1
de Madrid

madrilenyista

1 (ansoddair) Madritgar, sydd yn meddwl bod Madrid yn ganolbwynt y byd
A la COPE podem gaudir de les opinions de
la pintoresca fauna d’opinadors madrilenyistes
Ar orsaf radio COPE fe allwn ni fwynhau tybiaethau’r bagad rhyfedd o dybiaethwyr Madritgar
2
(eg) un o ddinas Madrid sydd yn meddwl bod Madrid yn ganolbwynt y byd

Madrit
1
Gweler Madrid


maduixa
1
syfïen, mefusen

maduixera
1
plahigyn mefus / plahigyn syfi

maduixerar
1
cae mefus, cae syfi

maduixot
1
mefusen fawr, syfïen fawr

madur
1
(person) aeddfed
2
(ffrwythyn) aeddfed
3
poc madur anaeddfed
4
wedi dod i ben ei daith, rhy hen

maduració
1
aeddfediad

madurar
1
aeddfedu

2
De més verdes en maduren (“o (bethau) mwy gwyrdd / anaeddfed maent yn aeddfedu”) Mi wn iddo ddigwydd; Elli di byth ddweud; Elli di byth â gweud; Does wybod yn y byd; Wyddost ti byth; = mae’n ymddangos yn annhebyg neu yn amhosibl ond weithiau mae pethau felly yn gallu digwydd

maduresa
1
aeddfedrwydd

Maella
1
trefgordd (la Terra Alta)

màfia
1
Maffia

mag
1
dewin
2
gŵr doeth
els reis mags Y Tri Gŵr Doeth o’r Dwyrain, y Doethion

maganyar
1
cleisio

magarrufa
1
gweniaith
França és un país que ha conservat tots els cinismes i totes les magarrufes de les corts de les monarquies absolutes

Mae Ffrainc yn wlad sydd wedi cadw pob sinigiaeth a gweniaith oedd i’w cael yn llysoedd y brenhinoedd awdurdodus


magatzem
1
warws
grans magatzems siop adrannol

magatzematge
1
storio, cadw, cadwraeth
2
cost storio, stordal

magatzemer
1
ceidwad storfa

Magdalena
1
Mawdlen

magdalena
1
[bynsen – wedi ei gwenud o flawd, wyau a siwgr]
cf Saesneg “maudlin” (= Mawdlen) = yn eich dagrau ar ôl yfed llawer.

magenta
1
coch majenta, coch Lerpwl

magí
1
dychymyg

màgia
1
hud
màgia negra dewiniaeth ddu , y gelfyddyd ddu, drwg gyfaredd

magiar
1
Magiar

màgic
1
dewin

màgicament

1
trwy hud a lledrith

magisteri
1
addysg = addysgu
2
proffesiwn dysgu
3
athrawon (fel professiwn)

4 estudiar magisteri  gwneud cwrs hyfforddiant athro


magistral

1
meistraidd
2
meistrolgar
3
(ffarmacoleg) formula magistral cymysgedd wedi ei wneud yn ôl cyfarwyddidadau meddyg ar gyfer achos penodol
cf formula oficinal = cymysgedd wedi ei wneud ymlaen llaw gan y ffarmacolegydd yn ôl fformiwla safonol
Farmàcia Cabanas - formules magistrals, especialitats, dietètica
(arwydd) Pharmacy “Cabanas” – cymysgeddau a wneir yn ôl rhagnodyn, arbenigeddau, cynhyrchion diet

magistralment

1
yn feistraidd

magistrat

1
ustus
2
barnwr

magistratura

1
ynadaeth
2
barnwriaeth, swydd barnwr

magna

1
gweler: magne

magma

1
magma

magnànim

1
hael, eangfrydig

magnàminament

1
yn haelfrydig

magnanimitat

1
haelfrydedd

magnat

1
teicŵn
1
(Hanes) barwn

magne

1
mawr

m
agnesi
1
magnesiwm

magnèsia

1
magnesia

magnètic

1
magnetig

magnetisme

1
magnetedd

magnetitzar

1
magneteiddio

magnetòfon

1
recordydd tâp

magnífic

1
gwych, ysblennydd

magnificar

1
canmol

magnificat

1
Cân Mair Forwyn (Magnificat)


1
Cân Mair Forwyn (Magnificat)

MAGNIFICAT anima mea Dominum. Et exultavit spiritus meus in Deo salutari meo.

Y mae f’enaid yn mwyhau’r Arglwydd. Ac mae f’ysbryd yn llawenháu yn Nuw fy Ngwaredwr

Quia respexit humilitatem ancillae suæ: ecce enim ex hoc beatam me dicent omnes generationes.

Am ei fod wedi parchu gostyngeiddrwydd ei was. Wele felly o’r dydd hwn y bydd pob cenhedlaeth yn fy ngalw yn fendigaid.

Quia fecit mihi magna qui potens est et sanctum nomen eius.

Am ei fod wedi gwneud pethau mawr, efe y mae ei enw’n rymus ac yn sanctaidd.

Et misericordia eius a progenie in progenies timentibus eum.

A’i drugaredd o genhedlaeth i genhedlaeth y sawl sydd yn ei ofni

Fecit potentiam in brachio suo, dispersit superbos mente cordis sui.

Mae wedi dangos y nerth yn ei fraich, mae wedi gwasgaru’r beilchion ym meddwl eu calonnau.

Deposuit potentes de sede et exaltavit humiles.

Y mae wedi taflu i lawr arweinwyr o’r orsedd ac y mae wedi dyrchafu’r gostyngedig

Esurientes implevit bonis et divites dimisit inanes.

Y mae wedi llenwi’r newynog â daoni, and y mae wedi anfon i ffwrdd yn wag y cyfoethogion

Suscepit Israel puerum suum, recordatus misericordiæ suæ. Sicut locutus est ad patres nostros, Abraham et semini eius in sæcula.

Y mae wedi dod i gynoerthwy ei was Israel, er cof ei drugaredd. Fel y dywedwyd wrth ein tadau, Abram a’i hil trwy’r oesoedd.

Gloria Patri et Filio et Spiritui Sancto, sicut erat in principio et nunc et semper et in sæcula sæculorum. Amen.

Gogoniant i’r Tad, ac i’r Mab: ac i’r Yspryd Glân. Megis yr oedd yn y dechreu, y mae yr awr hon, ac y bydd yn wastad: yn oes oesoedd. Amen.




magnificència

1
gwychder

magnitud

1
maint

magnòlia

1
magnolia

magrament

1
yn fain

magrana

1
pomgranad

magraner

1
pren pomgranadau

magre

1
tenau
2
coch (cig) : carn magra = cig coch
3
tenau (tir)
4
bach (elw)
5
prin (llystyfiant)
6
passar-la magra bod byd caled ar, bod yn fain ar
7
fer magra bod heb gig i’w fwyta
8 tenir-ho molt magre bod yn ddiolwg iawn (i rywun)
De vegades pensó que ho tenim molt magre Weithiau rwy i’n meddwl ein bod mewn cyflwr gwael

magrejar

1
colli pwysau, ymdeneuo
2
mynd yn brinnach, prinháu

magresa

1
teneuder
2
(cig) cochni

Magúncia

1
Mainz (yr Almaen)

Mahoma

1
Mohamet

mahometà

1
Moslemaidd

mahometà

1
Moslem

mahometisme

1
Islam

mai

1
byth
2
mai més byth eto
3
mai que os byth + amser dibynnol (cysylltair)
mai que et pregunti res os byth y gofynniff i ti rywbeth
4
mai no
La nostra associació mai no es va comprometre a res.
Ni ddywed ein cymdeithas erióed y byddai’n gwneud rhywbeth penodol

5 o flaen berf yn y modd gorchmynnol:

Mai deixis que ningú et digui què pots o no pots fer

Paid byth â gadael i eraill dweud wrthtyt yr hyn y gelli neu na elli ei wneud.

5 mai dels mais erióed, erióed
Estic fart de sentir que
Catalunya és un país civilitzat, obert, cosmopolita, acollidor, respectuós amb tothom, on mai dels mais no hi ha hagut cap conflicte de convivència ni de llengua

Rw i wedi cael llond bol o glywed bod Catalonia yn wlad gwareiddeig, agored, groesawus, yn parchu pawb, ac yn fan lle na fu erioed erioed yr un gynnen ynglŷn â chydfyw (â’r mewnfudwyr o Gastiliaid) ac oherwydd yr iaith


Maià de Montcal

1
trefgordd (la Garrotxa)

Maials

1
trefgordd (el Segrià)

mai dels mais

1
erióed, dim un waith

maig

1
mis Mai
al maig ym mis Mai
2
bedwen haf, bedwen Fai, bedwen Ifan

mainada

1
plant
2
(Hanes) cwmni o ddynion arfog yng ngwasanaeth arglwydd
3
torfa o blant

mainell horizontal

1
croeslath, trawslath

mainell vertical

1
post ffenestr

mainadera

1
nani = nyrs plant

maionesa

1
maionês

maixella

1
gên

majestat

1
mawrhydi
2
Sa majestat Eich Mawrhydi; Ei Mawrhydi
3
Ses Majestats
y Doethion o’r Dwyrain, (Melcior, Gaspar i Baltasar Melchior, Caspar a Balthasar) (sydd yn gorymdeithio ar hyd heolydd prntrefi a threfi Catalonia ar y Serennwyl 6 Ionawr)

majestuós

1
mawreddog
2
gwych

majestuositat

1
rhwysg, urddas, mawredd, ysblander

majòlica

1
maiólica

major

1
mwy
2
mwyaf, pwysicaf
3
prif
4
hyn, hynaf (ar lafar: henach, henaf)
5
(cerddoriaeth) mwyaf
6
Carrer Major Heol Fawr, Stryd Fawr
7
festa major gwylmabsant
8
la major part de y mwyafrif o
9
altar major uchel allor
10
pal major prif hwylbren

major

1
yr un mwyaf
2
yr un henaf
3
mwyaf (cerddoriaeth)

Major

1
(ceir hefyd y sillafiad ansafonol Majó) cyfenw

majoral

1
pen bugail
2
fforman
3
(cyfenw)

m
ajordom
1
bwtler, stiward, gweinydd, (maer)
2
bwrsa

m
ajordoma
1
gwriag cadw tŷ / hówsgiper; gweinyddes

majoria

1
mwyafrif, rhan fwyaf

la majoria de les persones y rhan fwyaf o bobl
2
(Gwleidyddiaeth) majoria absoluta mwyafrif llwyr


majorista

1
cyfanwerthwr

majorment

1
yn bennaf
2
yn arbennig
3
yn fwy fyth

majúscul

1
enfawr
un escàndol majúscul sgandal enfawr

majúscula

1
llythyren fawr

mal

1
drwg
voler-li mal (a algú) ymofyn gwneud drwg i rywun
un enemic que sempre ens vol mal gelyn sydd yn ymofyn gwneud drwg i ni bob tro
de mala llei gwaradwyddus (“o gyfraith ddrwg”)

De tota manera el mal ja està fet.

Ond mae’r drwg wedi’i wneud erbyn hyn
2
a les males trwy orfod
3
parlar mal (d’algú) lladd (ar rywun)
4
jutjar mal de ddim llawer i ddweud wrth
5
mal temps drycin, tywydd drwg
6
mal que er (bod...)
7
mal pot... prin y gall
8
ser mal dia bod yn ddiwrnod gwael
9 tenir mala peça al teler bod yn ddrwg arnoch (“bod gennych frethyn drwg yn y gwŷdd”)
10 fer el màxim mal a (algú) gwneud cymaint ag y bo modd o ddrwg i (rywun)
 
mal

1
drwg, drygioni
la imposició de la llengua castellana que tant de mal ha fet al país
gorfodaeth yr iaith Gastileg sydd wedi gwneud cymaint o ddrwg i’r wlad
2
Mal hagen els traïdors! I lawr â’r bradwyr!
3
voler-li mal (a algú) dymuno drwg i rywun
4
poen, anhwylder
5
niwed, difrod, anafiad; dolur, poen
fer mal
brifo
fer-li mal brifo (rhywun), peri poen i (rywun)
La cama em fa mal Mae fy nghoes yn brifo
Em fa mal l’estòmac Mae gen i boen yn fy mol

Es fica fins i tot on a mi em fa mal d’ulls!
(Wrth archwilio pleidiau’r asgell dde) mae hi hyd yn oed yn (ymweld â gwefannau) sydd yn brifo fy llygaid (“lle y mae fy llygaid yn brifo”) (h.y. am fod y cynnwys mor atgas - tudalennau mudiada Ffasgaidd)
M’he fet mal Rwyf wedi cael dolur
prendre mal cael dolur
Pots pendre mal gallet ti gael dolur
6
mal de cap pen tost, cur yn y pen
7
mal de mar salwch y môr
8
mal de queixal y ddannodd
9
mal d’orella poen clust
10
anar a mal borràs mynd o ddrwg i waeth
11
causar molt de mal al prestigi de
gwneud drwg mawr i enw da (rhywun),
niweidio’n fawr enw da (rhywun),
12
prendre a mal una cosa cymeryd peth o chwith
13
anfantais

14 mala llet tymer drwg; malais (“llaeth drwg”)

posar-lo de mala llet gwylltio (rhywun)
En aquest poble hi ha gent amb molta mala llet i no és de vaca.

Yn y pentre hwn y mae llawer o bobol faleisus (“mae ganddynt llaeth drwg ac nid llaeth buwch mohono”)

tenir mala llet

(1) bod yn fyr eich tymer, bod yn naturus

(2) bod yn faleisus


mal

1
yn ddrwg
2
mal que bé rywsut, rywfodd

mala

1
bàg post
2
post = gwasanaeth post

malabarisme

1
jwglo, jyglo

malabarista

1
jwgler, jygler

malaconsellar

1
camgynghori

mala educació

1
anghwrteisi, anfoesgarwch

malagradós

1
annymunol, sarrug

malagraït

1
anniolchgar

malagraït

1
un anniolchgar

malaguanyat

1
wedi ei gwastraffu / ei wastraffu
2
anffortunus
3
wedi marw yn annhymig
4
Malaguanyat! (ebychiad) Dyna biti!

malai

1
Maleiaidd

malai

1
Maleiad, Maleies

malalt

1
gwael, sâl, claf,
2
sentir-se malalt teimlo’n sâl

malalt

1
un claf
2
els malalts y cleifion:

malalta

1
un glaf

malaltia

1
clefyd

malaltís

1
afiach

malament

1
yn ddrwg
2
yn gam
3
camddeall
4
fer-ho malament ddim yn ei gwneud yn iawn
5
funcionar malament ddim yn gweithio yn iawn
6
estar malament de diners bod heb fawr o arian
7
saber malament (una cosa) prin yn gwybod (peth)

8 anar-li malament (a algú) bod pethau’n mynd yn wael (i rywun)  (“mynd iddo yn wael”)

Jo personalment ja trobo bé que a l'empresa li vagi malament

Imi, yn bersonol, mae’n dda fod pethau’n mynd yn wael i’r cwmni


malaparcat

1
(car) wedi ei barcio yng anghywir
Absolen un noi acusat de conduir begut i xafar un cotxe dels Mossos perquè la policia estava malaparcada
Dyfarnu’n ddieuog lanc wedi ei gyhuddo o yrru tra’n feddw a gwrthdaro â char yr heddlu am fod yr heddweision wedi parcio’n anghywir

mala passada

1
tro gwael, tro budr

malapte

1
trwsgl, anfedrus

malaptesa

1
chwithdod

malaquita

1
málachit

malària

1
malaria

malastruc

1
anffodus

malastrugança

1
anffawd,
lwc ddrwg
Un dels pagesos deia que els corbs portaven malestrugança, i s’estremia cada vegada que els sentia grallar

Dywedodd un o’r tyddynwyr bod brain yn dwyn lwc ddrwg, a chrynai bob tro iddo eu clywed yn crawcian

malauradament

1
yn anffodus

malaurat

1
anlwcus, truenus

malaventura

1
anffawd

malavesar

1
caniatáu i un fagu arferion drwg
2
annog i un fagu arferion drwg

malavingut

1
anghytûn

malbaratador

1
gwastraffus, afradus
2
un gwastraffus, un afradus; un wastraffus, un afradus

malbaratament
1
gwastraff

M'agradaria saber el cost que ha representat per a la meva butxaca aquest malbaratament de diners públics

Hoffwn i wybod faint oedd rhaid i fi dalu o’m poced am y gwastraff hwn o arian cyhoeddus (“y cost y mae wedi cynrychioli i’m poced”)


malbaratar

1
gwastraffu, afradu

malbaratar energies (en alguna cosa) gwastraffu egni (ar rywbeth) (“afradu egnïon”)

malbé

1
fer malbé difetha

anar fer malbé dirywion, gwaethygu, afrywio, mynd ar ei waith

Els mosaics s´han anat fent malbé peró encara es pot observar la seva bellesa
Maer brithweithiau wedi bod yn mynd ar eu gwaith ond gellir gweld eu harddwch o hyd


malcarat

1
sarrug
2
(eg) un sydd yn gas ei wyneb


malcontent

1
anhapus

malcreient

1
anufudd

malcriar

1
difetha (plentyn), camfagu (plentyn)

Maldà

1
trefgordd (l’Urgell)

maldar

1
ymdrechu (per = i), ymegnïo (per = i)
L’Ajuntament de Barcelona malda per millorar la qualitat del trànsit urbà
Mae Cyngor Dinas Barcelona yn ymdrechu i wellháu ansawdd trafnidiaeth yn y ddinas

maldat

1
drwg

maldat

1
gweithred drwg

maldecap

1
pen tost, cur yn y pen
2
pryder

maldestre

1
lletchwith

maldient

1
(ansoddair) sydd yn siarad am ddrwg am rywun neu rywrai
2
(enw) els maldïents enllibwyr
segons diuen els maldients
yn ôl y rhai sydd ddim yn siarad yn dda amdano / amdani,
yn ôl y rhai sydd yn siarad yn ei gefn ef, yn ei chefn hi,
yn ôl y rhai sydd yn lladd arno / arni

maldir

1
maldir de enllibio, lladd ar

maledicció

1
melltith

maleducat

1
anghwrtais
2 És un groller, maleducat, pesseter i hipòcrita.
Mae ef yn dafotrwg, anghwrtais, crafangus, a dauwynebog

malèfic

1
drwg

malefici

1
melltith

maleir

1
melltithio

maleït

1
melltigedig
Trenquem amb la maleïda Espanya i ja està
Gadwch i ni dorri â Chastilia / â Sbaen, a dyna ben ar y cwbwl.
2
Maleït siga! Melltith arno!

malejar

1
difetha

malenconia

1
pruddglwyf, iselder ysbryd, y felan

malenconiós

1
pruddglwyfus

malendreç

1
anhrefn, annibendod

malentès

1
camddealltwriaeth

malesa

1
drwg
2
gweithred ddrwg

males llengües

1
pobl faleisus

malestar

1
anghysur, aflonyddwch, anesmwythder
2
cynnwrf
3
anhwylder
4
provocar malestar entre
gwneud drwg rhwng

maleta

1
cês
2
fer les maletes pacio

maleter

1
gwneuthurwr cesus
2
gwerthwr cesus
3
cludwr
4
llwythgell (car)

maletí

1
ces dogfenni

malèvol

1
maleisus

malèvolament

1
yn faleisus

malfactor

1
camweddus
2
camweddwr

malferir

1
clwyfo yn dost

mal fet

1
Hen dro!
Am drueni! (= nid ych chi wedi gwneud yn dda)
-La multitud li van tirar monedes
-Les va arreplegar?
-No
.
-Mal fet
.
-Taflodd y dorf ddarnau arian ato
-Gododd e nhw?
-Naddo
-Am drueni!


malfiarse

1
diffyg ymddiriedeth (de = yn)
2
malfiar-se de amau

malforjat

1
aflêr, anniben, sgryfflyd

malgastar

1
gwastraffu, (colloquial: wastio)

malgirbat

1
aflêr, anniben, sgryfflyd

un adolescent malgirbat llanc anniben

malgrat

1
er gwaethaf

Malgrat

1
trefgordd (el Maresme)

malgrat tot

1
er gwaethaf popeth

mal gust

1
chwaeth drwg

malhumorat

1
drwg ei natur

malícia

1
malais
2
drygioni
3
drwgfwriad
4
tenir malícia en (fer alguna cosa) (gwneud rhywbeth) â drwgfwriad

maliciós

1
maleisus

malifeta

1
drwg-weithred

maligne

1
(Meddyginaeth) adwythig, llidiol

mal informat

1
wedi ei gamhysbysu

malintencionat

1
drwg eich bwriad

malinterpretar
1
camddehongli

No em malinterpreteu Peidiwch â’m camddehongli

 

mall

1
gordd, morthwyl gof, rhys

malla

1
llygad rhwyd
2
rhwyd (er enghraifft, mewn sirces o dan rhaffgerddwr neu acrobatiaid)
3
rhwydwaith
4
crys mael, llurig

Malla

1
trefgordd (Osona)

mal
.leabilitat
1
morthwyledd, hydrinedd

mal
.leable
1
morthwyliadwy, gorddadwy, hydrin

mallerenga

1
titw, yswigw
mallerenga cuallarga (Aegithalos caudatus rosaceus) titw gynffon-hir, lleian gynffonhir
2
mallerenga blava (Parus caeruleus obscurus) titw tomos las , glas y pared
3
mallerenga carbonera (Parus major newtoni) titw mawr, glas mawr

Mallorca

1
Mallorca = prif ynys Catalonia

mallorquí

1
Maliorcaidd, o ynys Mallorca

mallorquí

1
un (gŵr) o ynys Mallorca
2
tafodiaith Gataloneg Mallorca
3
pobl Mallorca: els mallorquíns

mallorquina

1
(merch) un o ynys Mallorca

mallot

1
leotard, tynwisg
2
dillad ymdrochi

malmès

1
wedi ei ddifrodi / ei difrodi, wedi ei ddifetha / ei difetha
Moltes barques van quedar malmeses a causa de les onades
Cafodd llawer o longau eu difrodi gan y tonnau mawr

malmetre

1
difetha, dinistrio

malnom

1
llysenw, glasenw

mal pagador

1
un sydd ddim yn talu yr hyn mae rhaid iddo ei dalu (“drwg-dalwr”)

De mal pagadors Madrit n’està ple Mae Madrid yn llawn o pobol sydd ddim yn talu yr hyn mae rhaid iddynt ei dalu


malparat

1
mewn cyflwr drwg, wedi ei ddifrodi / ei difrodi

malparit

1
wedi ei eni / ei geni yn fastard (anweddus)

malparit

1
bastard (anweddus)

malparlar

1
lladd ar, difenwi, enllibio
Dels morts no s’en pot malparlar Ni ddylid difenwi’r meirw

malparlat

1
brwnt ei dafod / ei thafod

malpensar

1
meddwl yn ddrwg am
2
amau

malpensat

1
drwg ei ewyllys


malsà

1
afiach, aflesol

malson

1
hunllef
2
hunllef = profiad brawychus
el malson de la guerra mundial hunllef y rhyfel byd
3
casbeth

malsonant

1
drycsain = yn swnio yn anhyfryd
2
anweddus
paraula malsonant gair anweddus
dir paraules malsonants tyngu, rhegu

Cal evitar dir paraules malsonants Rhaid peidio â rhegu

Comptaré fins arribar a cent per no dir cap paraula malsonant Rhifaf hyd gant er mwyn peidio â dweud yr un rheg


mal temps

1
tywydd drwg, drycin

maltractament

1
camdriniaeth

maltractar

1
cam-drin
2
difrodi
3
curo (rhywun)



maltractat

1
wedi ei gam-drin; gorthrymedig

Volem la normalització de la nostra maltractada llengua

Yr yn ni’n ymofyn normaleiddio ein hiaith orthrymedig


maluc

1
clun

malva

1
hocysen = planhigyn o deulu Malvaceae

criar malves (“tyfu hocys”) bod dan ddwylath o bridd, bod dan y dywarchen

Si l’Ajuntament  de Barcelona fós una empresa ja faria temps que criaria malves

Pebái Cyngor Dinas Barcelona yn gwmni masnachol, fe fuasai wedi bod dan ddwylath o bridd ers sbel bellach


malvasia

1
gwin Malfasi

malvat

1
drwg, anfad
2
anfadwr

malvendre

1
gwerthu ar golled

malversació

1
embeslad, camgyfeirio
acusat de malversació de fons públics
wedi ei gyhuddo o embeslad arian cyhoeddus

malversar

1
embeslo

malvestat

1
gweithred ddrwg

malveure
1
malveure (algú) cilwgu (ar rywun)

Ja sabem que allí a Madrid ens tenen tírria, i tothom ens malmira
Rŷn ni’n gwybod taw ym Madrid maent yn ein casáu, a bod pawb yn cilwgu arnom

 

2 fer-se malveure tynnu gwg, ennyn gwg
fer-se malveure (d’algú)
tynnu gwg (rhywun), ennyn gwg (rhywun)
Sabem que hi ha veus discordants poderoses però que prefereixen el silenci per no fer-se malveure.
Yr ydym yn gwybod bod rhai yn gadarn ei barn yn ei erbyn (“bod lleisiau grymus anghytunol”) ond y mae’n well ganddynt dawelu rhag tynnu gwg


3 quedar de molt malveure tynnu gwg llawer un (“aros yn ddrwg eich gweld iawn”)

 

Li ho va dir molt maleducadament per cert, vas quedar de molt malveure.
Fe’i dywedsoch wrthi mewn modd anghwrtais iawn, gyda llaw, a thynnoch lawer gwg


Malvines

1
Illes Malvines Ynysoedd y Malfinas

malvist

1
a ystyrir yn ddrwg

ser malvist bod dan wg bobl

ser malvist (per algú) bod dan wg  (rhywun)

Avui en dia un sacerdot no pot tenir un fill sense ser malvist per la societat en general

Heddiw ni all offeiriad fod â mab heb fod dan wg y gymdeithas yn gyffredinol

malviure

1
byw’n fain
indigents, alcohòlics, drogoadicctes i aturats que malviuen al carrer
cardotwyr, alcoholigion, caethion i gyffuriau, a thai di-waith sydd yn byw’n fain ar yr heol
2
byw heb anrhydedd, mewn gwarth, mewn cywilydd

malvolença

1
drwgewyllys

mam

1
diod

mama

1
mami, mam

mamà

1
mami, mam
2
bron

mamar

1
sugno = tynnu llaeth o’r fron
Qui no plora, no mama (Dywediad) (“y sawl na lefain ni sugna”) (os nad ych chi’n mynnu rhywbeth, chewch chi mohono)
2
yfed yn syth o botel
3
yfed álcohol
4
mamar-li-la sugno cal rhywun
mamar-li-la a l’altre home sugno cal y dyn arall
Va començar a mamar-me-la Fe ddechreuodd hi sugno fy nghal

5 mamar-se el dit sugno’ch bys; bod yn wirion, bod yn hawdd eich twyllo

Es pensen que ens mamen el dit ? (er enghraifft, wrth dderbyn esboniad sydd ddim yn argyhoeddi) Ydyn nhw’n meddwl ein bod ni’n wirion?

mamarratxo

1
gwirionyn

mambo
1
mambo = dawns o América Ladinaidd deyg i’r rwmba

2  mambo = cerddoriaeth y ddwans hon, drawsacennog, mewn amseriad pedwarplyg

(Castileg Americanaidd = cansen bren, offeryn taro)

3 ser el rei del mambo (“bod yn frenin ar y mambo”) bod yn dop y tebot, bod yn ŵr pen y domen

No aspiro a ser el rei del mambo Nid wyf yn ymofyn bod yn ŵr pen y domen

 


mamella

1
bron (merch)
2
pwrs, cadair (buwch)

mamelló

1
bryncyn

mamífer

1
mamal

mamífer

1
mamal

mamil
.la
1
teth

mampara

1
sgrîn

mamut

1
mamoth

Manacor

1
trefgordd (Mallorca)

manaire

1
awdurdodol

manaire

1
bòs

manament

1
gorchymyn
2
gorchymyn (crefydd)
els deu manaments
y Deg Gorchymyn


manar

1
archebu
2
gorchymyn
3
rheoli, bod mewn grym

Al s. XIII manàvem els catalans a la Mediterrània perquè fèiem les coses bé (no pas com ara)
Yn y drydedd ganrif ar ddeg buom ni’r Catalaniaid yn drechaf (“buom yn rheoli”) yn ardal Môr y Canoldir am ein bod yn gwneud pethau yn dda (nid fel yn awr)


manat

1
bwnshyn
2
dyrnaid, llond llaw

manc

1
unfraich
2
unllaw

manca

1
diffyg
manca de pressupost (llywodraeth, sefydliad, cwmni, ayyb) diffyg arian, prinder arian (“diffyg cyllideb”)
(El govern) va justificar l’ajornament de la posada en marxa del pla per al 2005 a causa de la manca de presuppost (El Punt 2004-01-10)
Cyfiawnhaodd y llywodraeth ohirio rhoi’r cynllun ar waith tan ddwy fil a phump am nad oedd ganddi ddigon o arian (“o achos diffyg arian”)

2
per manca de o ddiffyg

mancament

1
camwedd
2
sarhâd
3
trosedd
4
torri addewid
5
peidio â chyflawni dyletswydd
6
peidio â thalu dyled

mancança

1
diffyg

mancar

1
bod heb (peth), eisiau (peth) ar
Li manquen diners Mae eisiau arian arno

mancat

1
diffygiol (de = yn)

mancomunitat

1
cymdeithas cynghorau tref

mandanga
1
(Castileb) mandangues nonsens, ffiloreg

mandarí

1
mandarîn

mandarina

1
mándarin = oren fándarin

mandat

1
mandad; cyfnod mewn grym, cyfnod wrth y llyw, arlywyddiaeth
cap al final del mandat del president a l’any 2007
tan ddiwedd ei gyfnod fel arlywydd (“tan ddiwedd mandad yr arlywydd”) yn y flwyddyn 2007
2
gorchymyn
3
gwrit
4
cyfnod mewn grym
5
pŵer atwrnai = caniatâd i weithredu yn enw un arall

mandatari

1
asient
2
atwrnai
3
cynrychiolydd

mandíbula

1
gên

mandolina

1
mándolin

mandonguilla

1
pelen gig

mandra

1
diogi, seguryd

fer-li mandra (a algú) (fer alguna cosa) bod yn rhy ddiog (i wneud rhywbeth)

El meu pare es diu Joan però al DNI li posa Juan i a ell li fa mandra canviar-ho.
Joan yw enw fy nhad ond Juan (= y ffurf Gastileg ar yr enw) sydd ar ei gerdyn hunaniaeth ond mae e’n rhy ddiog i’w newid


mandràgora

1
mandágora

mandrí

1
mandrel

mandril

1
(anifail) mandril

mandrós

1
diog
2
swrth

mandrós

1
diogyn

manduca

1
bwyd

manducar

1
claddu bwyd

manducar-se

1
stwffio ei hun

mànec

1
carn, coes (offeryn)
2
tenir la paella pel mànec rhoi’r gorchmynion

manefla

1
ymyrrol

manefla

1
hen drwyn

mànega

1
llawes
2
pibell ddŵr
3
(morwriaeth) trawst llong, lled canol llong
4
El Canal de la Mànega Môr Udd (“Sianel y Llawes”)

manegar

1
clymu
2
glynu
3
rhoi trefn ar, didoli

manegar-se

1
ymdopi
2
rhoi trefnu ar, cymennu

maneig

1
trin, trafod
2
rheolaeth

manejable

1
hawdd eich trin

manejable

1
handi

manejar

1
trin, trafod
2
rheoli
3
rhedeg (peiriant)
4
defnyddio
5
symud o’r naill ochr i’r llall

manejar-se

1
ei symud hi

Manel

1
enw mab = Emanwel

Manela

1
enw merch = Emanwela

manent

1
(hynafol), c 1000 - 1500 tenant rhydd a pherchennog eiddo

manera

1
modd, dull
2
maneres = maners
tenir bones maneres bod ganddo faners da

Ah, i sisplau, sigues educat. Aquest fòrum sol caracteritzar-se per les bones maneres.

Ah, a bydd yn gwrtais. Mae’r fforwm hwn yn nodweddiadol am ei foesgarwch
3
d’aquesta manera yn y modd hwn
4
de cap manera ar un cyfrif
5
de la mateixa manera yn yr un modd
6
de la mateixa manera que yn yr un modd y
7
de mala manera ormod o lawer
8
de manera que fel
9
de tal manera que (adf) yn y fath fodd fel
10
de tal manera que (adf) i’r fath raddau fel
11
de tota manera (adf) ta pun
12
de totes les maneres (adf) ta pun
13
en certa manera (adf) i ryw raddau
14
en gran manera (adf) i raddau mawr
15
fer per manera de trefnu fel bod...
16
no hi ha manera (brawddeg) mae’n amhosibl
17
sobre manera (adf) eithriadol

manerós

1
hawdd ei drin

manescal

1
ffarier

maneta

1
llaw fach
2
handl, handlen
3
bys cloc
4
drymffon, ffon i guro drwm
5
pestl, offeryn malu
6
fer manetes dal dwylo
7
bod yn ddechau â’ch dwylo
8
donar-li una maneta dweud y drefn wrth rywun

manganès

1
manganîs

mangosta

1
mongws

mania

1
mania, gwallgofrwydd, cymhleth

mania persecutoria cymhleth erledigaeth
2
obsesiwn
3
arfer drwg
4
tenir la mania de.. wedi eich obsesiynu gan
5
agafar la mania que..
mynnu credu fod... (“cymryd yr obsesiwn fod..”)
6
tenir-li mania cas gan

maníac

1
lloerig, gwallgof

maníac

1
lloerig

maniàtic

1
ffyslyd

manicomi

1
gwallgofdy, ysbyty meddwl
tancat en un manicomi dan glo mewn ysbyty meddwl

acabar en el manicomi diweddu yn y gwallgofdy

manicur

1
triniwr dwylo, merch drin dwylo

manicura

1
triniaeth dwylo, trin dwylo

manifasser
1 ymyrrwr

manifest

1
amlwg
2
(gwall) amlwg
3
posar de manifest gwneud yn glir

manifest

1
maniffesto; datganiad
2
manifest de convocatòria datganiad sy’n galw ar bobl i wrthdystio
4
(Mordwyaeth) rhestr cargo

manifestació

1
gwrthdystiad
2
datganiad
3
dangosiad
4
arwydd

manifestant

1
gwrthdystiwr

manifestament

1
yn gwbl amlwg

manifestar

1
dangos
2
datgan
3
datgan
4
(gwleidyddiaeth) datgan

manifestar-se

1
gwrthdystio
2
lleiso barn (wrth ddyfynu geiriau un)
3
ymddangos
4
manifestar-se per = gwrthdystio dros

màniga

1
llawes
2
estirar més el braç que la màniga gorwario (“estyn y braich fwy na’r llawes”)

manilla

1
bresled
2
gefyn

manilles gefynnau, gefynnau llaw, cyffion

manillar

1
corn (beic)

maniobra

1
trin
2
gweithred
3
siyntio
4
symudiad
5
(rhyfel, gwleidyddiaeth) dichelltro
6
cast
7 maniobra dilatòria tacteg arafu, tacteg arafol, ystryw oedi

maniobrar

1
handlo
2
symud
3
siyntio

manipulació

1
camrwain, camarweiniad

Els informatius de Canal 9 ens han tornat a uns temps de manipulació màxima

Camarwain llwyr piau hi, yn union fel y bu yn y gorffennol, yn achos rhaglenni  newyddion Sianel 9 (“Mae newyddion Sianel 9 [sianel deledu llywodraeth Gwlad Falensia] wedi mynd â ni yn ôl i gyfnod o gamarwain llwyr”)

manipulador

1
camarweiniwr

manipular

1
ffugio
2
gweithio
Dos paletes manipulaven la grua
Yr oedd dau labrwr yn gweithio’r crên

maniqueu

1
(gb) Manichead = un sydd yn arddel athronyddiaeth wedi ei seilio ar frwydr rhwng dwy elfen, fel y tywyllwch â golau, neu dda a drwg
2
(ansoddair) Manicheaidd = sydd yn ymwneud ag athronyddiaeth wedi ei seilio ar frwydr rhwng dwy elfen, fel y tywyllwch â golau, neu dda a drwg


maniqueuament

1
yn Fanicheaidd = yn ôl athronyddiaeth wedi ei seilio ar frwydr rhwng dwy elfen, fel y tywyllwch â golau, neu dda a drwg

maniquí

1
dymi
2
model

Manises

1
trefgordd (l’Horta)

manlleu

1
benthyg

Manlleu

1
trefgordd (Osona)

manllevador

1
benthyciwr

manllevar

1
benthyca
manllevar-li molts diners cael llawer o arian yn fenthyg ganddo


mannà

1
manna

manobre

1
labrwr gwaith adeiladu

manoll

1
llond dwrn
2
bwnshyn

manòmetre

1
manomedr

manotada

1
clatshen

Manresa

1
trefgordd (el Bages)

mans

1
mwyn
2
dof (anifail)

mansalva

1
a mansalva yn ddi-berygl

mansament

1
yn fwyn
2
yn ddof

mansarda

1
atig

mansesa

1
mwynder
2
dofder

mansió

1
plas

mansuet

1
mwyn
2
dof (anifail)

mansuetud

1
mwynder
2
dofder

mant

1
llawer

manta

1
blanced
2
siôl
3
manta elèctrica blanced trydan
4
manta de viatge ryg teithio

mantega

1
ymenyn / ‘menyn

mantegera

1
buddai ymenyn
2
dysgl ymenyn

manteleta

1
siôl

mantell

1
clogyn

mantellina

1
mantila = sgarff sidan neu les sydd a wisgir gan wraig, yn gorchuddio’r pen a’r ysgwyddau

Recordo que en aquells temps les dones tenien l’obligació a l’entrar a l’església de cobrir-se el cap amb una mantellina

Rw i’n cofio ers talwm (“yn yr amseroedd hynny”) bu rhaid i’r gwragedd orchuddio’r pen â mantila wrth fynd i mewn i’r eglwys


2
portar una mantellina bod yn feddw (“gwisgo mantila”)


mantenidor

1
cefnogol

mantenidor

1
cadeirydd
2
mantenidor de la família penteulu

manteniment

1
cynnal a chadw
2
cadw, lle a bwyd

mantenir

1
cynnal
Cal mantenir tota la família Rhaid i mi gynnal y teulu i gyd
2
arddel (syniad)
3
bod o’r farn bod, ystyried bod
jo mantic que... rw i o’r farn bod...
4
cadw
mantenir en un lloc fresc cadw mewn lle oeraidd
5
mantenir una relació sentimental
cael carwriaeth
6
mantenir relacions sexuals
cael rhyw

mantenir-se

1
mantenir-se de byw ar
2
aros
mantenir-se en un lloc cadw’ch gwaith
3
mantenir-se en contacte amb cadw mewn cysylltiad â
4
mantenir-se en forma cadw’n ffit

mantó

1
siôl

manual

1
de tipus manual a weithir â llaw
La grua era de tipus manual, de petites dimensions
Un bach a weithir â llaw oedd y crên

manubrí

1
handlen

Manuel

1
trefgordd (la Ribera Alta)

http://diariparlem.com/modules.php?name=Sections&op=viewarticle&artid=614

Gwefan “Diari Parlem”

manufactura

1
cynhyrchu
2
ffatri

manuscrit

1
llawysgrif

manutenció

1
cynnal, cynhaliaeth

manxa

1
megin
2
pwmp (at deier beic)

manxar

1
chwythu

manya

1
deheurwydd

manyà

1
saer cloeau

manyac

1
(ansoddair) mwyn
2
(eg) (eg) (wrth siarad â phlentyn bach) cariad bach

manyaga

1
anwesiad
2
fer-li manyagues a anwesu, mwytho, anwylo, tolach
3
gair tyner

manyagueria

1
tynerwch
2
cocsio, gweniaith

manyoc

1
llond dwrn

manyopla

1
dyrnfol, maneg

manyós

1
medrus
2
(difrïol) cadnoaidd

maó

1
bricsen

Maó

1
trefgordd (Menorca)

mapa

1
map
2
el mapa polític dosbarthiad seddau mewn senedd

mapamundi

1
map o’r byd

maqueta

1
model = enghraifft ar raddfa fach o rywbeth sydd i’w wneud neu sydd yn bodoli yn barod

maquiavèl
.lic
1
Maciafelaidd = yn ymwneud â syniadau Machiavelli (1469-1527), gwleidydd o Fflorens a chefnogwr llywodraeth ganolog gref

maquillar

1
eich coluro eich hun, ymbincio

maquillatge

1
colur

màquina

1
peiriant
màquina fotogràfica plural màquines fotogràfiques cámera
màquina d’escriure teipiadur
màquina de vapor
injen stêm
màquina d’afaitar
rhasel
màquina de cosir
peiriant gwnïo
fet a màquina
a wnaed gan beiriant, gwaith peiriant

maquinació

1
cynllwyn

maquinal

1
mecanyddol, awtomatig

maquinar

1
mecanyddol

maquinària

1
peirianwaith

maquinista

1
gyrrwr trên
2
peiriannydd llong
3
gweithredwr peiriant
4
(Theatr) dyn llwyfan

maquís

1
mudiad cudd wedi ei greu ar ôl buddugoliaeth yr unben Franco i ymladd â’r gormeswyr Ffasgaidd. Diddymwyd y mudiad yn y pumdegau ar ôl i’w aelodau a llawer o’i gefnogwyr gael eu lladd o un i un gan y lluoedd Ffasgaidd

mar

1
môr
fer-se a la mar (cwch) cychwyn i’r môr
gent de mar morwyr, pysgotwyr
mala mar môr garw
mar bonança môr tawel
mar brava môr garw
mar calma môr tawel
Mar Caspi Môr Caspia
mar de fons ymchwydd y don, dygyfor
mar de sards ymchwydd y don, dygyfor (“môr
sariaid”) (Diplodus sargus)
mar desfeta môr garw
mar esvalotada môr garw
mar grossa môr garw
Mar Mediterrani Môr y Canoldir
la Mar Morta Y Môr Marw
mar picada môr tonnog
no trobar aigua a mar methu â chael hyd i rywbeth sydd yn hawdd ei gael (“ni + dod o hyd i ddŵr yn y môr”)
per mar ar y môr, dros y mor
...arribar per mar a Barcelona hwylio i mewn i Farselona
tenir la mar de... bod gennych lond gwlad o..., bod gennych dwysged fawr o...
tirar aigua a mar llogi cwch yn ymyl pont, gwneud rhywbeth hollol ofer (“bwrw dŵr i fôr / i’r môr”)

marabú

1
(aderyn) marabŵ

maragda

1
emrald, emrallt

maranya

1
(Castileb) anhrefn, cawl potsh
2
fer una maranya / fer maranya gwneud cawl potsh

marasme

1
edwiniad, crebachiad
2
marweidd-dra

marassa

1
mam sydd yn difetha ei phlentyn, “iâr ag uncyw”

marató

1
márathon

marbre

1
marmor

marbrista

1
saer meini coffa, dyn cerrig beddau

marc

1
ffrâm
2
safon (pwys)
3
lleoliad
4
fframwaith

marc

1
marc (arian)

Marc

1
enw mab = Marc

març

1
mis Mawrth
2
al març ym mis Mawrth

marca

1
marc
2
ôl troed
3
nod masnach

Marçà

1
trefgordd (el Priorat)
http://www.uv.es/~porce/pobl.htm

marçal

1
Mawrth (ansoddair)
Setmana Santa marçal, molta pluja i temporal
(Dywediad) Pasg ym mis Mawrth, llawer o law a stormydd

marcar

1
marcio
2
llosgnodi (anifail)
3
sgorio (chwaraeon)
4
(chwaraeon) marcio (dyn)


5
(cloc) dangos (amser)

Per què en tots els anuncis de rellotges, siguin a la TV o en revistes, marquen sempre les 10:10?

Pam ym mhob hysbyseb ar gyfer clociau neu watshus, ar y teledu neu mewn cylchgronau, y maent bob amser yn dangos deng munud wedi deg?


6
bod yn nodweddiadol o
7
deialu
8
prisio, rhoi pris ar(masnach)
9
(tocyn) stampio

marcar un allunyament de

1
cadw draw oddi wrth

marcat

1
nodweddiadol

marcatge

1
stampio (tocyn)
un nou sistema de marcatge sustem newydd o stampio tocyn

marcià

1
Mawrthiad, brodor o Fawrth

marcial

1
milwrol
arts martials crefft ymladd

marcir

1
(berf â gwrthrych) gwywo
2
(berf heb wrthrych) gwywo

marcit

1
gwywol
2
gwywedig

marduix

1
mint y creigiau

mare

1
mam
2
penaethes
3
ser mare bod yn fam, bod gennych blant
4
prif sianel ddyfrháu
5
prif garthffos
6
gwaddodion
7
croth
8
gwely (daeareg)
9
mare gwely afon
sortir de mare gorlifo (“mynd allan o wely afon”)

Una vegada un bugadera va anar a rentar al riu i el riu va sortir de mare i se la va endur.

Unwaith aeth golchwraig i olchi yn yr afon a gorlifodd yr afon
sortir de mare colli’ch tymer, colli rheolaeth arnoch eich hun
sortir de mare
mynd dros ben llestri

sortir-se de mare crwydro oddi ar y pwnc, colli’t trywydd , mynd ar gyfeiliorn, cyfeiliorni

Sempre ens sortim de mare Byddwn ni’n crwydro oddi ar y pwnc bob amser

cf Castileg salir de madre gorlifo, colli rheolaeth arnoch eich hun
12
tarddiad
13
nostre mare l’Església y Fam Eglwys
14
la nostre mare comuna y Fam Ddaear
15
la mare pàtria y famwlad
16
pel pare i per la mare bod digonedd o rywbeth
17
treure de mare cynhyrfu, gofidio (rhywun)
18
abella mare mamwenynen
19
mare de Déu
mam Duw
20
mare adoptiva mam faeth
21
mare superiora Uchel Fam = penaethes ar gymuned o leianod

22 la mare dels ous (“mam yr wyau”) achos rhywbeth, hedyn rhywbeth, hanfodion rhywbeth; craidd y broblem, craidd y mater; yr hyn sy’n bwysig, diwedd y gân

 

Aquesta és la mare dels ous Dyma graidd y mater (“hon yw mam yr wyau”)



Per molt que una cosa estigui feta en català i per molt que des de les institucions es recolzi la cultura, la mare dels ous és que les cançons siguin bones
(gwerthu crynoddisgiau o roc Catalaneg) Ni waeth faint y mae rhywbeth wedi ei wneud yn Gatalaneg, ac ni waith faint bod cefnogaeth i’r diwylliant o du’r awdurdodau, yr hyn sy’n bwysig yw bod y caneuon yn rhai da
 
Es parla molt de la necessitat de fomentar la recerca de cèl·lules mare d’embrions

humans a les universitats catalanes. Però la mare dels ous és els diners que s’hi destinen.
Siaredir llawer am angenrheidrwydd hybu ymchwil i gelloedd bonyn embruonau dynol ym mhrifysgolion Catalonia. Ond diwedd y gân yw’r arian sydd yn cael eu neilltuo ar gyfer hyn


marea

1
llanw
la marea alta
penllanw, top llanw, llanw mawr
la marea baixa trai, distyll

mare adoptiva

1
mare adoptiva mam faeth

mare de Déu

1
mam duw
Mare de Déu! (ebychiad) pobol fach!

mareig

1
cyfog
2
salwch teithio
3
pendro, pensyfrdandod
4
diflastod

marejada

1
môr garw

marejar

1
(môr) gwneud (rhywun) yn sâl
2
pensyfrdanu
(Castileb) marejar la perdiu curo’r twmpath, pilo wyau, hel dail, methau â dod yn uniongyrchol at y pwynt; hemian a hymian (“pensyfrdanu’r betrisen”)
L’Estat federal no serà tal i en tot cas no funcionarà. Em sembla una estratègia acceptable, la respecto, és clar, però és marejar la perdiu
Fydd y wladwriaeth fféderal mo’r fath beth a fydd hi ddim yn gewithio, ta pun. Mae’n ymddangos imi yn strategaeth dderbyniol, ac rw i’n ei pharchu, ond hemian a hymian yw hi yn y bôn
3
digio

marejar-se

1
teimlo’n sâl
2
cael diferyn yn ormod

maremàgnum

1
pandemoniwm, reiat, stŵr, anhrefn lwyr

mareperla

1
cregynem, nacr, mamaeth y perl

mare política

1
mam-yng-nghyfraith

marer

1
(plentyn) rhy glòs at ei fam

marès

1
môr (ansoddair)
anguila maresa llysywen fôr
2
(substantiu gwrywaidd) plocyn maen

mareselva

1
gwyddfid

maresma

1
morfa

el Maresme

1
comarca (Gogledd Catalonia)

maresmenc

1
un o sir El Maresme (Gogledd Catalonia)
He fet un ràpid recompte dels maresmencs amb escó al Parlament de Catalunya
Yr wyf wedi gwneud bras amcan o’r bobl o El Maresme y mae ganddynt sedd yn Senedd Catalonia


mare superiora

1
Uchel Fam = penaethes ar gymuned o leianod

màrfega

1
matras gwely

marfondre’s

1
gwanháu

marfil

1
ífori

marfull

1
corswigen

Margalef de Montsant

1
trefgordd (el Priorat)

margalló

1
corbalmwydden

Marganell

1
trefgordd (el Bages)

Margarida

1
enw merch = Marged

margarina

1
marjarîn

marge

1
goror, ymyl
2
glan afon
3
marge de benefici maint elw
marge de guany
maint elw

marginal

1
ymylol

marginació

1
gwthio o’r neilltu

marginar

1
gwthio o’r neilltu

marí

1
môr (cymhwysair)

marí

1
morwr

Maria

1
enw merch = Mair, Mari
2
Y Forwyn Fair
Jesús, Maria i Josep! (ebychiad) (dicter)


maría

1
la maria cánabis, cywarch
La croada del govern de l’estat contra la ‘maria’ és una batalla perduda
Mae groesgad llywodraeth y wleidwriaeth yn erbyn cánabis yn frwydr golledig
fumar maria
smygu cánabis
Et poden fer fora de la feina per fumar maria? Allan nhw roi’r sac i ti am smygu cánabis?

fumador de maria ysmygwr cánabis

Maria de la Salut

1
trefgordd (Mallorca)

mariconada

1
(estronair) cast ci, tro budr
És una mariconada com un piano Mae’n tu hwnt o gast ci

mariconera

1
(estronair) bag llaw ar gyfer dynion (yn llythrennol “peth ar gyfer dyn hoyw”)

maridar

1
priodi

maridar-se

1
priodi

marieta

1
buwch fach gota

marieta

1
cadi ffan

marihuana

1
mari-iwana

marina

1
arfordir, glan y môr
2
morlun = (celfyddyd) llun o’r môr
3
llynges

la Marina Alta

1
comarca (Deheubarth Gwledydd Catalonia)

la Marina Baixa

1
comarca (Deheubarth Gwledydd Catalonia)

marinada

1
awel fôr

mariner

1
morwr, llongwr

Marines

1
trefgordd (l’Alt Palància)

marisc

1
pysgodyn cragen, cragenbysgodyn
mariscs pysgod cregyn, cragenbysgod

mariscal

1
marsial

marista

1
Meiriad

marit

1
gŵr = dyn priod

marítim

1
arfor
2
môr, morol
3
morwrol
dret marítim cyfraith forwrol

marmessor

1
ysgutor

marmita

1
crochan

marmitó

1
ceginwas

marmota

1
marmot

maroma

1
tynrhaff, rhaff dew

maror

1
môr mawr
2
mala maror anghydfod, anhyfrydwch

crear mala maror entre A i B codi helynt rhwng A a B, dodi rhwng A a B, gwneud tân bach rhwng A a B, creu cynnen rhwng A a B, gyrru A a B yn benben

N’hi ha que són a aquet fòrum per crear mala maror entre catalans

Mae pobl sydd yn y fforwm hwn i godi helynt rhwng Catalaniaid

marquès

1
ardalydd

marquesa

1
ardalyddes

marquesat

1
ardalaeth

marquesina

1
gortho, nenlen
2
porth, cyntedd

marqueteria

1
brithwaith

marquèting
1
marchnata

2 ser pur màrqueting bod yn eiriau ofer yn unig (“bod yn farchnata pur”)


Marquixanes

1
trefgordd (el Conflent)

marrà

1
hwrdd  
2
un ystyfnig
3
un brwnt, un budr
 

marrada

1
ffordd hir (yn lle ffordd uniongyrchol)
fer marrada mynd ar hyd y ffordd hir

marrameu

1
nad, nadu
2
conach

marranada

1
canfaint moch
2
tro gwael
3
pwl o dymer drwg
4 budreddi
deixar (alguna cosa) feta una marranada gadael rhywbeth yn fochynaidd fudr
Fan molt soroll, deixen el lavabo fet una marranada i són força antipàtics
Maent yn cadw llawer o sŵn, yn gadael y toiled yn fochynaidd fudr, ac maent yn annymunol dros ben

marraneria

1
pwl o dymer drwg

Marràqueix

1
Marracésh

marrar

1
mynd ar hyd y ffordd hir
2
mynd ar hyd y ffordd anghywir
3
(llwybr) troelli

marrasquí

1
marasgino = gwirodlyn o geirios marasga, wedi ei gyflasu â’r cnewyllyn o’r geiriosen

Marratxí

1
trefgordd (Mallorca)

marrec

1
oen
2
crwt bach

marrit
1
yn y felan, athrist


marro

1
gwaelodion

el marro del cafè gwaelodion y coffi

2 twyll

marró

1
brown

uns pantalons marrons amb pedaços als genolls trwser brown â phatshus ar y pengliniau
2
brown (lliw dŵr brwnt)
Especialment en els últims mesos el riu Sec arriba marró i amb molta bromera (El Punt 2004-01-20)
Yn arbennig yn y misoedd diwethaf y mae dŵr yr afon Sec yn frown ac yn ewynnog dros ben (“y mae’r afon Sec yn cyrraedd (y dref) yn frown a chyda llawer o ewyn”)

marró

1
lliw brown

Marroc

1
Moroco

marroquí

1
(eg) Morociad (dyn)
2
(eb) marroquina Morociad (benyw)

marroquí

1
Morocaidd

marroquineria

1
gwaith lledr o Foroco

Marsella

1
Marsella = dinas yn Ocsitania (enw Ffrangeg: Marseille)

marsupial

1
bolgodyn

marsupial

1
bolgodog

Mart

1
Mawrth = planed
2
Mawrth = duw Rhufeinig y rhyfel

marta

1
ffwlbart, (Martes martes)

Marta

1
enw merch = Martha, Mati

martell

1
morthwl
matar (algú) a cops de martell lladd (rhywun) â morthwyl

Martí

1
enw dyn = Martin

martinet

1
crêyr, crychydd
2
morthwyl cwymp
3
gyrrwr peiliau

martingala

1
britshus o dan arfwisg
2
genfa = strap o’r afwynau i gengl ceffyl iddo beido â chodi ei ben yn rhy uchel
3
tric, ystryw

màrtir

1
merthyr

martiri

1
merthyrdod
2
poenedigaeth

martiritzar

1
merthyru
2
poenedigaeth

Martorell

1
trefgordd (el Baix Llobregat)

Martorelles de Baix

1
trefgordd (el Vallès Oriental)

Martorelles de Dalt

1
trefgordd (el Vallès Oriental)

marujha
1
(Castileb) gwraig tŷ

fer de marujha gwneud fel gwraig tŷ

L'altre dia estava fent de "marujha" mirant la TV a la tarda

Y diwrnod o’r blaen roeddwn i’n gwneud fel gwraig tŷ, yn gwylio’r teledu yn y pnawn

TARDDIAD: Castileg maruja = gwraig tŷ


marxa

1
ymdaith
2
marxa atlètica ras gerdded
3
gêr (car)
4
gweithrediad
5
ymadawiad
El ministre de Foment ha anunciat la seva marxa de la vida política (El Punt 2004-01-31)
Mae’r Gweinidog dros Ddatblygiad wedi datgan ei fod yn ymadael â’r
byd gwleidyddol (“wedi datgan ei ymadawiad o’r bywyd gwleidyddol”)
6
mynd
obligar (cotxe) a fer marxa enrere gwneud (i gar) droi a mynd yn ei ôl
en els dos sentits de la marxa (heol) yn y ddau gyfeiriad
7
en marxa ar waith
posar en marxa rhoi ar waith, rhoi ar gerdded, cychwyn
8
bona marxa llwyddiant

9 no tenir marxa enrere (alguna cosa) ni + bod dim atal ar (rywbeth)

L’alliberament nacional d’Euskadi ja no té marxa enrere
Does dim atal bellach ar ryddhâd cenedlaethol Gwlad y Basg


marxamo

1
sêl = sêl wedi rhoi ar nwyddau gan weision y dollfa

marxant

1
gwerthwr teithiol
2
masnachwr celf

marxa popular

1
taith gerdded bentref , taith gerdded flynyddol sydd yn dilyn ffiniau plwyf

marxar

1
ymadael, mynd i ffwrdd
2
mynd adre
3
ymdeithio
4
gweithio, mynd, rhedeg, gweithredu (peiriannau etc)

marxisme

1
Marcsiaeth

marxista

1
Marcsydd

mas

1
ffermdy

Masarac

1
trefgordd (l’Alt Empordà)

màscara

1
mwgwd
2
mygydar = un sy’n gwisgo mwgwd

mascara

1
marc (huddugl, etc)

mascarada

1
dawns fasgiau
2
(ffigurol) ffars, ymrithiad

mascaró

1
blaenddelw, arddurn ar flaen llong
Hefyd: mascaró de proa

mascle

1
gwrywaidd

mascle

1
gwryw

masclet

1
clecer = tân gwyllt sy’n ffrwydro

mascletà

1
ffrwydro clecers, ffrwydriad clecers
encendre la mascletà entre (persones) (“cynnau ffrwydriad rhwng (pobl)”) codi cynnen rhwng (pobl),

codi helynt rhwng (pobl),


mascletada

1
ffrwydro clecers, ffrwydriad clecers

masclisme

1
gwrywdod

mascota

1
masgot

masculí

1
gwrywaidd
2
gwrywaidd (gramadeg)
3
gwrol

Mas de Barberans

1
trefgordd (el Montsià)

Mas d’en Verge

1
trefgordd (el Montsià)

masegar

1
curo, cleisio

masia

1
ffermdy (= ffermdy mawr)

les Masies de Roda

1
trefgordd (Osona)

les Masies de Voltregà

1
trefgordd (Osona)

Masllorenç

1
trefgordd (l’Alt Camp)

masmorra

1
daeardy, dwnsiwn

el Masnou

1
trefgordd (el Maresme)

la Masó

1
trefgordd (l’Alt Camp)

http://ca.wikipedia.org/wiki/La_Mas%C3%B3 Gwefan Wikipedia

 



els Masos

1
trefgordd (el Conflent)

masover

1
ffermwr (= tenant o ffermwr)

masovera

1
gwraig ffermwr

Maspujols

1
trefgordd (el Baix Camp)

Masquefa

1
trefgordd (l’Anoia)

Masroig

1
trefgordd (el Priorat)

massa

1
toes
2
pastai
3
talp
4
swm, crynswth
5
les masses y werin

massa

1
gormod o

massa

1
yn ormodol (ar ôl berf)
Parla massa Mae hi’n siarad gormod
2
rhy (+ ansoddair)

Massalcoreig

1
trefgordd (el Segrià)

Massalfassar

1
trefgordd (l’Horta)

Massalió

1
trefgordd (el Matarranya)

Massamagrell

1
trefgordd (l’Horta)

massapà

1
marzipán

tortell de massapà cacen fársipan (cacen gron â llenwad mársipan, a fwytír yn arbennig ar y Serenwyl – 6 Ionawr)

Massaslavés

1
trefgordd (la Ribera Alta)

massatge

1
tyniliad

massatgista

1
tylinwr, tylinwraig

massificació

1
ymgynnull, dod at ei gilydd

massís

1
solet
2
cadarn

massís

1
mynydd-dir
2
cruglwyth
3
llwyn
4
rhan (o wal)

massiu

1
enfawr

Massoteres

1
trefgordd (la Segarra)

mastegar

1
cnoi
2
myngial

mastegot

1
clatshen

mastí

1
mastiff

màstic

1
pwti, pyti

masticació

1
cnoi

mastodont

1
mástodont

masturbació

1
mastyrbiad, mastyrbio, wanc
fer-se una masturbació mastyrbio

masturbar

1
mastyrbio, godro, halio, wancio
fer-se una masturbació mastyrbio
2 masturbar-se mastyrbio, godro, cnuchio dwrn

masturbatori

1
mastyrbiol, mastyrbaidd


mat

1
(gwyddbwyll) siachmat, cau!

mat
1
di-sglein

mata

1
perth, llwyn bach

mata-degolla

1
estar a mata-degolla bod ar daro, bod yn benben

la Mata de Morella

1
trefgordd (el Ports de Morella)

Mata de Pera??

1
trefgordd (el Vallès Occidental)

matalaf

1
matres (Cataloneg y De)

matalàs

1
matres
estoc matalàs stoc clustogi

Matamala

1
trefgordd (el Capcir)

matamosques

1
clerleiddiad

matança

1
cyflafan
2
lladdfa
3
matança del porc lladd y mochyn

matar

1
lladd
2
digio
3
cael gwared ar
4 morir matant ymladd i’r pen, ymladd i’r eithaf (“marw dan ladd”)
Sembla que al Diario de Valencia li queden quatre dies, i ha entrat en una estrategia de "morir matant".

Mae’n debyg fod y papur Diario de Valencia ar fin y bedd (“dim ond pedwar diwrnod ar ôl ganddo”) ac wedi mabwysiadu tacteg o ymladd i’r pen

matar el cuc
1
cael tamaid i aros pryd

Mataró

1
trefgordd (el Maresme)
2
ansoddair:
mataroní sydd yn perthyn i Mataró
L’Orfeó mataroní és el conjunt coral de Mataró
Grŵp corawl y dref yw’r Orffëws ym Mataró


mataroní

1
gweler Mataró

el Matarranya

1
comarca

matar-se

1
lladd ei hun, gwneud amdano ei hun
2
marw (yn ddamweiniol)
3
mynd allan o’i ffordd (i helpu un)

mata-segells

1
marc post, dilead post

mateix

1
yr un
la mateixa quantitat de yr un faint o
2
hwn ac nid arall
3
ara mateix yn y fan, yn awr
4
ar ôl arddododiad davant mateix de la casa yn union o flaen y tŷ

5 la mateixa cosa yr un peth
Collons, sempre amb les mateixes. Iesu mawr, rwyt ti’n rhygnu ar yr un hen dant byth a hefyd


mateix

1
yr un peth
Sempre passa el mateix
Mae’r un peth yn digwydd bob amser

matemàtic

1
mathemategol
2
manwl gywir

matemàtic

1
mathemategydd, mathemategwraig

matemàtiques

1
mathemateg

matèria

1
mater
2
deunydd
3
matèries primeres defnyddiau crai
4
pwnc

material

1
materol

material

1
deunydd

material combustible deunydd llosgadwy

2 material arqueològic hynafiaethau 

3 (rheilffordd) material mòbil rholstoc 



materialisme

1 materiolaeth 



matern

1 mamol 

2 llengua materna mamiaith 



maternal

1 mamol 

2 amddiffynnol 



aula

1 darlithfa 

2 el cognom matern cyfenw y fam

En aquella època utilitzava el cognom matern

Yn y cyfnod hwnnw defnyddiai gyfenw ei fam 



maternitat

1 mamaeth 



Matet

1 trefgordd (l’Alt Palància) 



matí

1 bore 

2 aquest matí y bore ‘ma 

3 de bon matí ben bore 



matinada

1 oriau mân y bore 

Pagès que no fa matinades, no tindrà bones anyades

(Dywediad) “Gwladwr / ffermwr sydd ddim yn codi’n fore, ni fydd ganddo gynhaeafau da”



matinador

1 sy’n codi yn fore 



matinal

1 ben bore 



matinar

1 codi yn fore 

Va explicar que va matinar per ser una de les primeres de la cua 

Esboniodd iddi godi’n fore i fod yn un o’r rhai cyntaf yn y gwt 



matinejar

1 codi yn fore 



matiner

1 sy’n codi’n fore 

Pagès matiner, omple son graner.

(Dywediad) “Gwladwr / ffermwr sy’n codi’n fore, llawn ei ysgubor” 



matís

1 (lliw) arlliw 

2 naws 

3 amrywiad bach 



matisar

1 matisar de arlliwio â

2 manylu ar; trin pwnc yn fanwl 

3 (lliwiau) cytuno â’i gilydd, gweddu i’w gilydd, mynd yn dda gyda’i gilydd

4 (sŵn) cyweirio, codi a gostwng 

5 ychwanegu (er mwyn egluro) 

6 ailystyried 

Va matisar la seva promesa Newidiodd beth ar ei addewid 



mató

1 caws bwthyn 



matoll

1 prysglwyn 



matràs

1 fflasg 



matrícula

1 cofrestr 

2 cofrestriad 

3 taliad cofrestru 

4 (car) rhif 

5 (car) plât rhif 

un camió amb matrícula de Barcelona lorri â phlât rhif Barcelona 

6 plât rhif 



matricular

1 cofrestru 

2 trwyddedu 



matricular-se

1 ymgofrestru 



matrimoni

1 pâr priod 

2 priodas = seremoni 

3 bywyd priodasol 

4 llit de matrimoni gwely dwbl 



matrimonial

1 priodasol 

vida matrimonial bywyd priodasol 



matriu

1 croth 

2 mowld 

3 matrics 

4 (llyfr sieciau) gwrthddaleb 

5 rhiant-gwmni (= prif gwmni sydd yn berchen ar gwmnïau llai) 

Ha dit que les factories de Catalunya són menys competitives que les de la matriu a Alemanya

Fe ddywedodd fod y ffatrïoedd yng Ngatalonia yn llai cystadleuol na ffatrïoedd y rhiant-gwmni yn yr Alamen



matrona

1 gwraig barchus 

2 gwraig dew 



matusser

1 (person) lletchwith 

2 (job) wedi ei fwnglera 



matuta

1 nwyddau gwaharddedig (= wedi eu gwahardd gan gyfraith neu gytundeb i’w mewnforio neu i’w hallforio) 



matutí

1 sy’n codi yn fore 



matxet

1 matshete, math ar gyllell fawr at dorri cans siwgr 



matxucar

1 (dillad) crychu 

2 (person) pwno, curo 

3 (ffrwythau) cleisio 

4 chwalu (o dan bwysau mawr) 



matxucar-se

1 (dillad) cael eu crychu 

2 cael ei chleisio 



maula

1 tric, ystryw, tro gwael 

gata maula rhagrithiwr 



maula

1 twyllwr, tshêt 



maulet

1 dilynnwr y brenin-archddug Carles 3 yn Rhyfel yr Olyniaeth 



maurar

1 (toes) tylino 

2 (dillad wrth eu golchi) curo, pwno 



Maurí

1 trefgordd (la Fenollada) 



màuser

1 Mauser 



mausoleu

1 mawsolêwm 



maxil.lar

1 genol 



maxil.lar

1 asgwrn gên, cern, macsila 



màxim

1 mwyaf 

el màxim nombre possible de cymaint ag sy’n bosibl o 





màxim

1 uchafrif 

2 uchafbwynt 

3 tymheredd uchaf 

4 com a màxim fan bellaf 



màximum

1 (o flaen enw) mwyaf



-me

1 i (ar ôl berf annherfynnol) 

mirar-me edrych arnaf 

deixar-me fy ngadael, fy ngadael i

2 i fi 

donar-me rhoi i fi 





1 [Rosselló] ond 



meandre

1 (afon) ystum 



mecànic

1 peiriannol 



mecànic

1 peiriannydd 



mecànica

1 mecaneg 



mecanisme

1 peirianwaith = strwythur sy’n cyflawni rhyw ffwythiant

mewn peiriant 

2 mecanwaith = proses neu dechneg 

3 proses 



mecanització

1 mecaneiddio, mecaneiddiad 



mecanògraf

1 teipydd 



mecanografia

1 teipio 



mecenes

1 noddwr 



medalla

1 medal

2 medalion

3 staen olew ar ddillad 



medecina

1 = medicament meddyginiaeth
2 provar la seva pròpia medicina cael blas o’ch ffisig eich hun
No vull amagar la meva satisfacció, és bo que provin la seva pròpia medicina
Nid wyf am guddio fy moddhâd - mae’n wych eu bod yn cael blas o’u ffisig eu hun



medi

1 cyfrwng

2 cefndir = cyd-destun cymdeithasol neu hanesyddol 



mediació

1 cyfryngiad = y weithred o gyfryngu neu o ganoli rhwng dau berson neu dau beth gyda’r bwriad o’u cymodi

2 eiriolaeth = pledio dros un 



mediador

1 cyfryngydd

2 eiriolwr 



mediador

1 cyfryngol

2 eiriol 



Mediona

1 trefgordd (l’Alt Penedès) 



mediàtic

1 (ansoddair) y cyfryngau 



mediatitzar

1 cyfrynguno (cyfuno un wladwriaeth i un arall, a gadael i’r arweinydd blaenorol barháu yn ei swydd, ond â’i rym wedi ei gwtogi) 



mèdic

1 meddygol 



medicament

1 ffisig, moddion 



medicació

1 meddygaeth

2 triniaeth feddygol 



medicina

1 = medicament meddyginiaeth 



medieval

1 canoloesol 



mediocre

1 canolig, di-nod, tila

és un escriptor mediocre awdur digon tila yw ef 



mediocritat

1 canoligrwydd 



meditabund

1 meddylgar 



meditació

1 myfyrdod 



meditar

1 ystyried, cnoi cil ar 



meditar

1 myfyrio 



mediterrani

1 Canoldirol 



(la) Mediterrània

1 Môr y Canoldir 

2 ardal Môr y Canoldir

El nou centre de convencions de Barcelona serà el de més capacitat del la Mediterrània

Bydd y canolfan cynadleddau newydd ym Marselona yr un â’r nifer fwyaf o seddau yn ardal Môr y Canoldir



medium

1 cyfryngwr 



medul.la

1 mêr (asgwrn) 



medusa

1 sglefren fôr 



mefistofèlic

1 Meffistolaidd = yn perthyn i Meffisto, y diafol 



megàfon

1 mégaffon, corn siarad 



megalit

1 mégalith 



meitat

1 hanner 

Només et costarà la meitat Fe gei di e am hanner pris (“dim ond + bydd yn costio i ti + yr hanner”)



mel

1 mêl 



melangia

1 tristwch 



melangiós

1 trist 



melassa

1 triagl 



Meliana

1 trefgordd (l’Horta) 



melic

1 bogail 



melicotó

1 eirinen wlanog, pitshen (ar lafar)



melindro

1 cacen fêl 



melmelada

1 jam, marmalêd 



meló

1 melon 

4 No hi ha cap carbassera que faci melons (“nid oes yr un bwmpen sydd yn gwneud melonau”)

Mae blas y cyw ar y cawl, Ni ddygir dyn oddiar ei dylwyth (bydd y plant yn debyg i’r rhieni)



melodia

1 peroriaeth, mélodi 



melódic

1 melodaidd 



melodrama

1 melodrama 



melòman

1 un â hoffter o gerddoriaeth 



melós

1 melys 



melsa

1 dueg, poten ludw

2 potel fach fflat 



membrana

1 pilyn, croenyn 



membre

1 aelod

2 aelod o deulu

3 aelod (corff)

ser membre de bod yn aelod o

És Aústria membre de la Unió Europea? Sí

Ydi Awstria yn aelod o’r Undeb Ewropeaidd? Ydi

4 aelod (cymdeithas) 



memorabilia

1 pethau i’ch atgoffa, atgofiadau

2 pethau sydd yn coffáu unigolion neu ddigwyddidau 

La ‘memorablia’ franquista encara és molt present a l’Estat

Mae’r pethau sydd yn coffáu Franco (cofgolofnau, enwau helydd a phentrefi, etc) yn britho Gwladwriaeth Sbaen o hyd



memorable

1 cofiadwy 



memoràndum

1 cofnod, nodiad 



memòria

1 cof

2 de memòria ar eich cof

3 perdre la memòria històrica gadael i hanes y wlad fynd i golli

4 fer memòria (de... a...) atgoffa rhywun o rywbeth
És a al Carrer Nou, no men recordo quin número. Si algú ho sap que em faci memòria!
Ar yr Heol Newydd y mae e, dw i ddim yn cofio’r rhif. Os oes rhywun sydd yn gwybod, atgoffa fi!

5 en memòria de er cof am

6 memòries trafodion (cymdeithas)

7 dormir de memòria cysgu ar eich cefn 

8 apendre’s (alguna cosa) de memòria dysgu (rhywbeth) ar eich cof



mena

1 math
aquesta mena de persones y math yma o bobol

2 mwyn, mŵn

3 cainc rhaff 

corda de molta mena rhaff trwchus

4 quina mena pa fath

5 de cap mena yr un fath o 

No hi va haver un acord de cap mena 

Ni fu yr un fath o gytundeb

6 sense cap mena de dubte heb yr un amheuaeth

7 una mena de rhyw fath o 

M’ha tractat com si jo fos una mena de papu Mae wedi fy nhrin fel pe buaswn yn rhyw fath o fwgan

8 de mena o ran natur

Aquell home és rabïut de mena Mae’r dyn hwnnw yn ddicllon wrth natur 

Si el Roca no és franquista de mena, s'hi ha acostat cada vegada més A derbyn nad yw Mister Roca yn Ffrancöwr (dilynwr athronyddiaeth y cyn-unben Ffranco) wrth natur, mae e  fwyfwy felly


menar

1 llywio 



Menàrguens

1 trefgordd (la Noguera) 



menció

1 cyfeiriad (at), sôn (am)



mencionar

1 sôn am 



mendicar

1 begian 



mendicitat

1 cardoteiaeth, cardota 



Menera

1 trefgordd (el Vallespir ) 



menester

1 angen 



menestral

1 gweithiwr 



mengívol

1 blasus 



menhir

1 maen hir 



meninge

1 breithell, pilenni’r ymennydd 



meningitis

1 llid yr ymenydd 



menisc

1 menisgws 



menja

1 plât o fwyd arbennig 



menjador

1 ystafell fwyta 



menjar

1 bwyta 



menjar

1 bwyd

2 saig = rhan o bryd o fwyd 



menjar en el mateix plat

1 bod yn gyfeillion mynwesol (“bwyta oddiar yr un plât”) 



menjar-se

1 bwyta (y cyfan) 



menor

1 llai 



menor

1 (eg) bachgen

2 (eb) merch

3 (eg) menor d’edat plentyn dan oed 



menor d’edat

1 plentyn dan oed 



Menorca

1 Menorca 



menorquí

1 Menorciad 



menovell

1 bys bach 



menstruació

1 misglwyf 



mensual

1 misol 



mensualitat

1 cyflog misol

2 rhandal misol 



mènsula

1 braced 



ment

1 meddwl 



menta

1 mint 



mental

1 meddyliol 



mentalitat

1 meddylfryd 



Mentet

1 trefgordd (el Conflent) 



mentida

1 celwydd, anwiredd
Una mentida mil vegades repetida es converteix en una veritat
Daw celwydd a ailadroddir fil o weithiau yn wirionedd 

2 dir mentides dweud celwyddau
3 sembla mentida mae’n anodd ei gredu (“ymddengys fel celwydd”) 
Encara que sembli mentida (jo tampoc m’ho podia creure) vaig sortir en defensa d’una pepera davant els insults d’un del seu partit que anava begut
Er ei bod yn anodd ei gredu (a doeddwn innau chwaith yn gallu ei gredu) euthum i gynorthwyo gwraig o’r Partido Popular (plaid asgell dde Castilia) oedd yn cael ei sarháu gan un o’i phlaid oedd wedi meddwi 




mentider ansoddair

1 celwyddog 



mentider enw

1 celwyddgi, celwyddwr

dir mentider a (algú) galw (rhywun) yn gelwyddog, galw (rhywun)  yn gelwyddgi
tractar (algú) de mentider galw (rhywun) yn gelwyddog, galw (rhywun)  yn gelwyddgi



mentir

1 dweud celwydd / dweud celwyddau
Menteix Mae e’n dweud celwydd 



mentó

1 gên 



mentor

1 cynghorwr 



mentre

1 yn ystod, wrth 

mentre hi hagi tra bod...



mentrestant

1 yn y cyfamser 



menú

1 bwydlen 



menudesa

1 bychander 

 
menundència

1 (Castileb) rhywbeth dibwys
Creus que tot això són coses importants o menudències?
Wyt ti’n meddwl taw pethau bwysig ynteu pethau dibwys yw hyn i gyd? 


menut

1 bychan 

per menut yn fanwl

2 mân, dibwys 



menut

1 menuts plantos

2 menuts arian mân

3 menuts syrth, offal 



menys

1 llai

2 lleiaf

3 venir a menys mynd yn ôl yn y byd 



menys

1 yn llai 



menyscabar

1 lleiháu

2 difetha 



menyspreable

1 ffiaidd, dirmygadwy

2 (ansawdd) diwerth 



menysprear

1 dirmygu, dibrisio, wfftio 



menyspreu

1 dirmyg 

parlar amb menyspreu de difrïo, dilorni, diffenwi



Mequinensa

1 trefgordd (el Baix Cinca) 



mer

1 pur 



Meranges

1 trefgordd (la Baixa Ribagorça) 



meravella

1 rhyfeddod 

Alícia en Terra de Meravelles Alys yng Ngwlad Hud

 



meravellar

1 rhyfeddu at 



meravellós

1 gwych, hyfryd 



meravellosament

1 yn wych 



mercadal

1 (hanes) marchnadfa 



(el) Mercadal

1 trefgordd (Menorca) 



mercader

1 masnachwr

mercadera masnachwraig 



mercaderia

1 nwyddau 

2 gwrtaith 



mercant

1 masnachol 

vaixell mercant masnachlong 

marina mercant llynges fasnach

mariner de la marina mercant masnachlongwr 



mercantil

1 masnachol, masnach (cymhwysair) 

dret mercantil cyfraith fercantilaidd



mercat

1 marchnad 



mercat negre marchnad ddu

a bon mercat rhad 

cinc cents habitatges a preu de mercat (Avui 2004-02-14)

pum cant o fflatiau am bris y farchnad

mercat de compradors marchnad y prynwyr



mercè

1 trugaredd 

estar a mercè de bod ar drugaredd 

clamar mercè gofyn am drugaredd

mercè a Déu diolch i Dduw 

2 cymwynas 

3 gwobr 

4 la vostra mercè, vostra mercè “eich trugaredd” (teitl parch) 

5 ffafr, cymwynas 



Mercè

1 enw merch 

2 Festa de la Mercè Gwyl Mercè, gwylmabsant dinas Barcelona, Medi 24 



mercenari

1 hur, cyflog 



mercenari

1 hurfilwr, milwr hur 

2 gwas cyflog 



mercer

1 gwerthwr manion gwnïo 



merceria

1 siop fanion gwnïo 

2 manion gwnïo 



mercès

1 diolch yn fawr 



merci

1 diolch 



mercuri

1 arian byw 



Mercuri

1 Mercher (planed) 



mercurial

1 (Seryddiaeth) Merchyriol 

2 (Meddygaeth)) merchyriol 



merda

1 cach, caca, baw 

ser cul i merda (“bod yn din a chachu”) cachu trwy’r un twll ( hynny yw, bod yn glos iawn wrth ei gilydd) 

portar merda a la sabata (“bod â chachu ar yr esgid”) bod yn anlwcus 

portar merda a l’espardenya (“bod â chachu ar yr esgid-gynfas”) bod yn anlwcus
trepitjar una merda de gos troedio ar faw ci, rhoi’ch troed ar faw ci


2 baw, budreddi 

3 sothach 

Quina merda! Cachu rwtsh! 

Aquesta pel.lícula és una merda com a un piano Hen sothach yw’r ffilm yma (“cach fel piano”)

4 anar a la merda (“mynd i’r cachu”) mynd i’r diawl
Vés a la merda! Cer i grafu! 
Què vagin tots a la merda! I’r diawl â phobun ohonyn nhw!
 
5 una merda (d’alguna cosa) (“baw [o rywbeth]”) (rhwybeth ) cachlyd
hefyd: una merdeta (d’alguna cosa) 


No m’agrada gens. És una merda de poble. Dwy i ddim yn ei lico o gwbl. Hen dwll o le yw’r pentre ‘ma. 
 
6 de merda ddiawl
Estic fins els collons de tant català espanyolista de merda.
Rwy wedi cael llond bol ar y fath nifer o Gatalaniaid ddiawl sydd yn bleidiol i Gastilia 
 
7 llençar-li merda (a algú) pardduo (rhywun), difenwi (rhywun) (“bwrw cachu at rywun”)
Després es va dedicar a llençar merda a tothom Wedyn aeth ati i bardduo enw da pawb
Ja hi tornem a ser, els independentistes barallant-nos i competint per veure qui llença més merda a sobre de l’altre.
Dyma ni unwaith eto, yr annibyniaethwyr yn ffraeo â’n gilydd ac am y gorau i weld pwy all bardduo’r llall yn well (“pwy sydd yn bwrw mwy o gachu ar ben y llall”)
 
merdassa (enw benywaidd)

1 tom, ysgarthion, cachu
2 bawiach, ciwed
la merdassa espanyola (difrïol) y giwed Gastilaidd

TARDDIAD: “baw mawr” merda (= cachu) + -assa (olddodiad mwyhaol)

merder
(enw gwrywaidd)
1
tomen dail
2
stomp, cawl; = anhrefn
venir a fotre merder dod i achosi helynt, dod i greu helynt



merder (ansoddair)

1 escarabat merder chwilen y dom



merdós

1 brwnt 



2 cachlyd, bawlyd

tenir un dia merdós com pocs cael diwrnod ofnadwy heb ei ail (“diwrnod cachlyd fel ychydig”)

 
3 coegfalch 



merdós

1 un coegfalch 

 


merescudament

1 yn haeddiannol 

 
merescut

1 haeddiannol 
(< merèixer = haeddu) 
Crec que la denúncia és prou ben merescuda
Rw i’n credu fod y achwyniad yn ei erbyn yn rhywbeth y mae e’n ei lawn haeddu 


mereixedor

1 haeddionol 



merèixer

1 haeddu 
Aquell càstig és el mínim que es mereix.
Mae’r gosb hon yn llawer llai na’i haeddiant (“y lleiafswm y mae ef yn ei haeddu”) 

 
2 No és merèixen (wrth ateb i ddiolchiadau rhywun)

-Gràcies. -No es merèixen

-Diolch. -Peidiwch â sôn / Peidiwch sôn; Tewch â sôn / Tewch sôn; Croeso.



merenga

1 meráng 



meretriu

1 putain, hŵr, hwren 



meridià

1 hanner dydd (cymhwysair) 



meridià

1 nawnlin 



meridional

1 deheuol, y De (cymhwysair) 



mèrit

1 rhinwedd 



merla

1 mwyalchen, aderyn du 



merlet

1 (Pensaernïaeth) merlon 



mes

1 mis 

2 d’aquí a un mes fis i heddiw 

3 des de fa uns mesos ers rhai misoedd 

4 a partir del mes de juny o fis Mehefin ymláen 



mes

1 ond 



més

1 fwy 



més

1 fwy 

2 a 

set més onze fan divuit 

mae saith un-deg-un yn gwneud un-deg-wyth

3 fwyaf

el que més ens preocupa yr hyn sy’n achosi mwyaf o bryder i ni, yr hyn sydd yn ein poeni fwyaf 

4 més que res yn anad dim

5 si més no o leiaf 
6 ni més ni menys que neb amgen na, neb llai na
El pis era propietat de ni mes ni menys que pel president de la Generalitat

Yr oedd y fflat yn perthyn i neb amgen na Arlywydd y Gyffredinfa (Senedd Catalonia)
7
més byth

Ves-te’n d’aquí i no tornis més. 

Cer odd’ ’ma a phaid byth â dod yn ôl   


més acostat a

1 yn agosaf at, yn nesaf at

l’acces més acostat a l’andana y fynedfa yn agosaf at y platfform 



més amunt de

1 uwchbén 



més amunt més avall

1 mwy neu lai (“yn uwch yn is”) 

2 alguna cosa més? rhywbeth arall? 

3 més bé de preu yn rhatach 

Si el trobes més bé de preu us tornarem la diferència

Os cei di ef yn rhatach byddem yn rhoi i ti’r gwahaniaeth (rhwg y ddau bris) 



més aviat

1 yn hytrach 



més de

1 mwy na, dros

més d’un centenar de morts en xocs religiosos a Nigeria

Dros gant o bobl yn marw yn sgîl gwrthdaro crefyddol yn Nigeria



a més

1 yn ogystal 



a més a més

1 yn ogystal 



mesa

1 allor 

2 (= mesa electoral) bwrdd 



mesa electoral

1 goruchwylwyr mewn gorsaf bleidleisio 



mesada

1 mis 

2 cyflog mis 



més ben dit

1 hynny yw (“wedi ei ddweud yn well”)



mesc

1 (persawr) mwsg 



mescla

1 cymysgfa 



mesclar

1 cymysgu 



més endavant

1 ymhellach ymláen, yn y dyfodol (“mwy ymláen”) 

2 (pellter) ymhellach ymláen

 
mesell

1 (eg) gwahanglwyf (dyn)

2 (eb) gwahanglwyf (benyw)

 
mesell (ansoddair)

1 gwahangwlyfus
 
2 difater, heb deimlo ergydion 
 
mesell davant dels poderosos difater o flaen y rhai grymus 
Els catalans som un poble una mica mesell Rŷn ni’r Catalaniaid yn bobl braidd yn ddifater 
 
3 ansénsitif, dideimlad, caled, oer


més enllà de

1 ar wahân i 



mesiànic

1 Meseianaidd 



el més mínim

1 lleiaf un



Dubto que ell tingui la més mínima capacitat de comprensió lectora

Yr wyf yn amau ei fod yn gallu deall dim o’r hyn y mae’n ei ddarllen (“fod ganddo y gallu lleiaf un”)



més papista que el Papa

1 (“mwy Pabyddol na’r Pab (ei hun)”) eithafol eich syniadau



més que

1 yn hytrach na 



mesquer

1 mwsg-garw (eg) mwsg-geirw 

gat mesquer pergath (eb) pergathod; jenet (eg, eb) jenetod, jenetiaid 



més que res

1 yn fwy na dim 



mesquí

1 cybyddlyd 

2 dirmygedig 

3 truenus 
En aquest món mesquí quan tenim pa no tenim vi
(Dywediad) “Yn y bud truenus hwn pan fydd gennyn ni fara does gennyn ni ddim gwin



mesquinesa

1 cybydd-dod 

2 dirmyg 

3 trueni 

4 peth ffiaidd 

5 un cybyddlyd 



mesquita

1 mosg 



Messeguer

1 cyfenw = gwyliwr meysydd a chnydau 



messes

1 caeau o gnydau i’w medi 

2 yd 

3 cynhaeaf = adeg casglu’r cnydau 



Messies

1 Messiah 

2 gwaredwr 

3 arweinydd 



mestís

1 lledwaed 



mestral

1 gwynt y ‘mistrál’ (o’r gogledd-orllewin) 

Ja bufa el mestral Mae gwynt y ‘mistrál’ yn chwythu 

2 gogledd-orllewin 



mestratge

1 meistraeth 

2 arweiniad, hyfforddiant 



mestre

1 meistriol 

2 prif 



mestre

1 meistr 

2 arbenigwr 

3 athro 



mestra

1 meistres 

2 arbenigwraig 

3 athrawes 



mestressa

1 meistres 

2 perchnoges 

3 mestressa de casa gwraig tŷ



mestretites

1 doethyn, mister gwybodus (un sydd yn meddwl ei fod yn gwybod y cwbl); 

doethen, misus gwybodus 



mesura

1 mesur 
mesures pràctiques mesurau ymarferol 

2 mesur (= gweithrediad) 

Us demano que prenguem les úniques mesures que teníem a les nostres mans: boicotegem els productes que no són etiquetats en la nostra llengua 

Rwyf yn gofyn i chi am i ni gymryd yr unig fesurau sydd gennym yn ein dwylo: sef boicotio y cynhyrchion sydd heb ei labelu yn ein hiaith ni 

3 cymedroldeb 

4 rheolaeth, ymatal = gallu i gyfyngu teimlad 

5 a mesura que wrth 



mesurar

1 mesur 



meta

1 nod 
No tenim un camí a seguir amb una meta clara
Nid oes gennym ffordd i fynd ar hyd-ddi â chyrchfan clir (“â nod clir”)

2 (ras) llinell derfyn 

arribar a la meta cyrraedd y llinell derfyn

línia de meta llinell derfyn

creuar la línia de meta croesi’r llinell derfyn

3 (merch) bron 



metà

1 methan 



metabolisme

1 metaboledd 



metafísic

1 (ansoddair) metaffisegol 

2 metafísica metaffiseg 

3 metaffisegwr

metafísica metaffisegwraig 



metàfora

1 métaffor, trosiad 



metall

1 metel 



metal.lic

1 metelaidd 

2 (enw) arian parod 



metal·lista

1 gweithiwr metel 



metal.lurgic

1 metelegol 

2 (enw) metelegwr

metal.lurgica metelegwraig 



metamorfosi

1 trawsffurfiad, metamorffosis 



metec

1 estron

2 mewnfudwr

A Andorra 15.000 ciutadans tenen veu i vot, i la resta de la població, fins als 67.000 habitants, es veu reduïda a la condició de metec

Yn Andorra mae llais a phleidlais gan 15,000 o ddinasyddion, a mae gweddill y boblogaeth, hyd at 67,000 o’i thrigolion, wedi eu diraddio i wastad estroniaid (“wedi eu darostwng i sefyllfa un estron”)



meteor

1 seren wib, meteor 



meteoroide

1 meteoroid 



meteorit

1 awyrfaen, carreg fellt, gwibfaen 



meteoròleg

1 meteorolegol 

2 (enw) meteorolegwr

meteoròloga meteorolegwraig 



meteorologia

1 meteorolegwraig 



meteorològic

1 meteorolegol 



metge

1 meddyg 
El que el metge esgerra, ho tapa la terra (“yr hyn y mae’r meddyg yn ei fwnglera, mae’r ddaear yn ei orchuddio”) Os gwnâ meddyg gamgymeriad wrth drin claf ac y mae hwnnw’n marw, mae’n anodd profi taw bai’r meddyg yw’r farwolaeth.



metgessa

1 meddyges 



meticulós

1 manwl, trylwyr 



meticulositat

1 manylder, trylwyredd 



mètode

1 dull, method 



metòdic

1 trefnus 



metodisme

1 Methodistiaeth 



metodologia

1 methodoleg 



metralla

1 shrapnel, fflawiau haearn 

 


metrallador

1 peiriandryllwr