0851k Rhestr o ddiarhebion a dywediadau a gasglwyd gan Gwernyfed yn ardal Merthyrtudful gan Gwernyfed. Cyhoeddwyd mewn pedair rhan yn Y Geninen yn 1894 a 1895. Nid wyf am i neb feddwl mai pobl dda Merthyr yn unig a ddefnyddiant y dywediadau diarebol hyn. Rhaid i ni gofio fod trigolion y dref hon yn cael eu gwneyd i fyny o bobl wedi dyfod yma o bob ardal o Gymru...

http://www.kimkat.org/amryw/1_diarhebion/13_diarhebion_merthyr_1895_0851k.htm

0001z Y Tudalen Blaen

..........1863c Y Porth Cymraeg

....................0009k Y Barthlen


....................................1801k Y Gyfeirddalen Ddiarhebion

.....................................................y tudalen hwn


..

 

 

 

 

0860k y llyfr ymwelwyr

Gwefan Cymru-Catalonia
La Web de Catalunya i Galles

Diarhebion Lleol.
Ardal Merthyrtudful, 1894-7

Diarhebion Lleol neu ddywediadau ystrybedol a glywir yn Merthyr ar cylchoedd cyfagos.

Casgliad Gwernyfed a gyhoeddwyd yn Y Geninen yn 1894 a 1897.



1257e This page in English

xxxx

Yr ym wedi copio rhestr Gwernyfed a gyhoeddwyd mewn pedair rhan yn Y Geninen rhwng 1894 a 1897.

(1) Yr ym wedi diweddarur orgraff, a rhoir diarhebion yn nhrefn y wyddor - yn y rhestr wreiddiol nid oedd fawr o sip ar y drefn.

(2) Yr ym hefyd wedi cynnwys y geiriau yr oedd yr awdur wedi ei rhoi yn anghyflawn er lledneisrwydd - piso, tin, rhech (yn lle p__, t__, rh___ ).

(3) Ceir ein sylwadau rhwng cromfachau felly: {sylwadau}

(4) Mae yn y rhestr ryw 700 o ddywediadau / ddiarhebion. Gwaethar modd nid oes yr un esboniad iddynt - dim ond rhestr oedd gan Gwernyfed, ond maen hynod o ddiddorol serch hynny.

RHYBUDD - efallai fod ambell i wall teipio nad ydym wedi dod o hyd iddo eto!

 

Diarhebion Lleol neu ddywediadau ystrybedol

a glywir yn Merthyr ar cylchoedd cyfagos. Gan Gwernyfed.

Y Geninen
(1) Cyfrol 12 1894 t259-260
(2) Cyf 13 1895 t222
(3) Cyf 13 1895 t???
(4) Cyf 15 1897 t24.


 


Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 2380)
(tudalen 1)


Nid wyf am i neb feddwl mai pobl dda Merthyr yn unig a ddefnyddiant y dywediadau diarebol hyn. Rhaid i ni gofio fod trigolion y dref hon yn cael eu gwneyd i fyny o bobl wedi dyfod yma o bob ardal o Gymru. Ac wrth wrando ac ymddiddan o ddydd i ddydd r bobl hyn y cesglais y gofres hon: gan obeithio y bydd hyn o orchwyl om heiddo yn symbyliad i eraill wneyd yr un fath yn eu hardaloedd hwythau, fel y cadwer drwy hynny yn fyw hen ddywediadau ystrydebol y genedl Gymreig. Merthyr. Gwernyfed.


A boero i ddannedd y gwynt syn poeri iw wyneb ei hun
Achub chwannen a cholli croen buwch
Achub wy poeth o dn
Aeth ei eiddo rhwng seiri a phorthmyn
Afrwydd pob gorchwyl ar y cyntaf
Ag arian y prynir popeth - ond gair da
A gollir heddiw ni cheir yfory
Agosaf ir asgwrn melusaf y cig
Agosaf y diawl pan siaredir amdano
’i fys ym mhob brywes
’i fys yng nghawl pob un
Allan o ddyled allan o berygl
All neb fyw ar garu a chusana
All neb garioi dylwyth ar ei gefn
All ungwr ond a allo
Allwedd pob cist yw cwrw
Amcan llygad a gwaith llaw
Amcan llygad a gwaith pen bys
Amcan Shors am bwys o wln / ac amcan Shn wrth gribo
Amser ywr esboniwr gorau
Anhawdd
{= anodd} plygu hen bren
Anhawdd
{= anodd} tynnu cnacau o hen geffyl
Annoeth pobun nes gwypo
Ar drot byth a hefyd
Ar l yfed, syched sydd
Ar rod a charhant = ar drot byth a hefyd
A wnel dwyll a dwyllir
Bargen yw bargen, serch colli
Beth yw bron o flaen brenin?
Bid cam bid cymwys - tae fater am hynny bid pun i chi
Blas y cyw ar y cawl = ni ddygir dyn oddiar ei dylwyth
Blewyn heddiw o groen y ci am cnodd y ddoe
Breuddwydio am haf sych Nadolig, a chael dydd Sul yr hwch yn yr haf
Briwydd bychain wnnt dn gynta, ond rhai mawrion a ddiffodda
Bwyta bwyd o ben dyn arall
Bwyta llygoden cyn ei dal
Bwytar cyw cyn ei fagu
Byd a fynno, ta beth = bid pun i chi
Byw mewn gobaith am abwy
Cadw cŵn a chyfarth fy hun, ai e?
Cadw heddiw fel bo gennyt y fory
Cadwth dafod rhwng y ddanedd
{= dannedd}
Cael neu golli, mentra
Call pob ffl tra tawo
Calon dyn yn ei bwrs
Calon dyn yn ei logell caseg wen a phioden
Can
{= cyn} daered r twrch
Can
{= cyn} haeled llyffan ar y pridd
Cn di bennill fwyn ith nain / Fe gn dy nain i tithe
Caws o fola ci
Cel da yw cel benthyg
Cenfigen a fynn ei thl
Cenfigen a fynn ei wobr
Cenfigen a fynn le i ddial
Chwannog iw fara, ond diog iw hela
Chwarae teg, serch chwarae am ddim chwilio bai a hela brychau
Chwarae teg ir diawl
Clecwn syn holi, a ffyliaid syn gweud
Cneuen goeg sy galeta
Cnl newyn, llaethdy gwag
Codi crach a thrafod crawn
Cos di fi, mi gosa innau dithau
Cuwch cwd a ffetan
Cwympo ir pot ar saem
Cymaint ei gariad r ir at yr halen
Cymydog agos syn well na brawd ymhll
Cynnau cannwyll i chwynu
Cynt twymiff y gwaed nar dŵr
Cyrchu dŵr dros afon
Cysgu ci cigydd
Cysgu hun ci cigydd
Cystal ag aur = as good as guinea gold
Dagrau sych gynta dal at y gwir, petir wybr yn cwympo
Dal cannwyll i gyfarwydd
Dal golau i gath lygota
Dall pob anghelfydd
Dall pob anghyfarwydd
Dall yw cariad i bob anaf
Dal mochyn gerfydd ei gwt
Dal y gwynt a saethur lleuad
Dal y gwynt mewn sachau
Dal ych gerfydd ei gorn
Daw, fe ddaw yn haf ar y ci coch; a thywydd teg i galchwr
Daw dial, daw. Wedws dial delse
Dechrau da yw hanner y gwaith
Dial y felin, dial ei fola
Dianaf hagr i gariad
Diddrwg pob drwg heb gerydd
Dieithr pob llwybr nes ei gerdded
Digon sy digon
Digon yw digon - a hwnnw am ddim
Dim mor sicr ag angeu
{= angau}
Dodi draen yn ei nyth ei hun
Dodi ei dafod rhwng y maen ar min
Dodi ei fys rhwng y tewyn ar tn
Dodi ei het ar yr hoel
Dod tua thre ac un llawn wag, ar llall heb ddim
Dod yn ei hl fel ceiniog ddrwg
Does byth flino ar gl benthyg


 

 

 




Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 2381)
(tudalen 2)



Does colled i neb nad oes ennill i rywun
Does dim am ddim
Does dim am ddim, na dim llawer am ddimai
Does dim o ddim, a dim heb dreio
Does dim toll ar gleber
Does doll ar dafod menyw
Does gan y ci ond ei groen
Does gan y ci ond ei gwt
Does gofid neb fel ngofid i
Does dim toll ar gleber menyw
Does neb yn dlawd nes an dlawd o ddyn
Does neb yn rhy hen i ddysgu
Does ond y gwir a ddal dŵr
Does unman fel cartre
Dros ei ben ai glustiau mewn gofid
Dwfr dwfn gerdd yn dawel
Dwl bwrw, dwl marw
Dwl geni, dwl drengu
Dyled ar bawb, dyled ar neb; gwaith ar bawb, gwaith ar neb
Dyna blufyn yn ei gap
Dyna blufyn yn ei gwpan
Dyna blufyn yn ei het ef
Dyna damaid i ti - tag wrth ei lyncu
Dyna ddyn ai galon yn ei ddwrn
Dyna ddyn ai galon yn ei law
Dyna gelwydd gln golau
Dyna gneuen i ti - tor hi, os medra dyna wir fel yr houl
Dysgu cath i lygota
Dysgu cath i yfed llaeth
Dysgu cath i yfed llefrith
Dysgu crychydd i bysgota
Dysgu crychydd i lyncu llyswen
Dysgu cŵn i fwyta caws
Dysgu ei famgu i odror hwyaid
Dysgu gwiwer i gneua
Dysgu hen geiliog i ganu
Dysgu hwyaid i nofio
Dysgu llwynog i ladd gwyddau
Dysgu moch i yfed maidd
Dysgur dryw fach i nythu
Dysgur gath i grafu ai llygaid ynghu
Dysgur pader ir gath
Dysgur wennol i nythu
Dystawai
{= distawai} dafod, llymai dan
Dyw afal o berllan arall byth yn sur
Dyw amser ddim yn aros -
{time waits for no man}
Dyw cig llwdn lladrad byth yn drewi
Dyw e ddim gwerth halen mewn bwdran
Dywedyd wrth y wal nes bor pared yn clywed = teimlo
Dyw pob ci syn cyfarth ddim yn cnoi
Ei folan rhyfeddu ble mae ei ddannedd
Ei le i bob peth - a phob peth yn ei le
Ei le yn well nai gwmpeini
Ei lygaid yn fwy nai fola
Eli penelin - a bn yr ysgwydd
Esmwyth cwsg cawl erfyn, Dai! Esmwythach cwsg cawl dŵr, Shoni!
Ewyllys a br allu
Fe aeth y llygoden goch drosto
Fe aeth yr hwch trwyr siop
Fe ddaeth y gath or cwd
Fe ddawr ferch i fagur fam
Fe ddistrywiodd un waith can
Fe ddodws ei draed ynddi
Fe ddywed gelwydd fel ci yn trotian
Fe doriff cyn plygu
Fe dwyllodd y bolar llygaid = ei lygaid yn fwy nai fola
Fe ellir cael tn fwyn ar delyn lapre
Fu mwy o golled na hynyna
{= hynna} yn Llundain cyn brecwast
Fe ellir rhoi ergyd cwmws o hen fwa
Fe fynn y gn ar geiniog
Fe fynn y geiniog ar geiniogwerth
Fe grogws ei hunan or diwedd
Fel ceiliog ar ei domen ei hun
Fel ci ar wair
Fel ci yn dal clr
Fel clochydd yn wastad mewn eisiau
Fel crychydd yn hol llif
Fel gir am ei chywion
Fel gir ar y glaw
Fel hwyaden ar ddŵr
Fel llwdwn diarddel
Fel y dŵr gydar afon
Fel y dydd yn hwyr
Fe wyr ba ochr ir bara maer menyn
Fe wyr fod gwahaniaeth rhwng cael ei arwain a chael ei lusgo
Fe wyr hen ddafad o ble daw storom
Fe wyr hen ddafad y fan y mae porfa
Ffola ffl, na fyn wybod
Ffl pob call hyd nes dysgo
Ffl pob tlawd
Ffl yn unpeth, ffl ym mhopeth
Ffynnon hesb, buarth gwag
Gall derwen dorri
Gall pob clapgi gyfarth
Galwr plwyf i glywed y gwcw
Glaw yw glaw, pe ond diferyn
Gofid a drycin / A ddnt heb eu mofyn
Goleuo cath i laethdy
Gorau arfer - daioni
Gorau gair - gair da
Gorau gair - gair yn ei bryd
Gorau i gyd po gyntaf
Gorau moes - gwyleidd-dra
Gorfod pob gorfod - gorfod marw
Gormod chwerthin a dynn ddagrau
Gormod o gynfas am rot
Gwaethaf arfer arfer ddrwg
Gwaith menyw heb ei derfyn
Gwaith y nos, y dydd ai dengys
Gwared da ar ei l ef
Gwas i was = chwibanwr
Gwas y baw = chwibanwr
Gwed y gwir - doed fel y delo
Gwed y gwir nes cochor cythraul
Gwell a blygo nag a dorro
Gwell blaidd dan lwyn na chi ar dwyn
Gwell camsyniad na cham sengyd
Gwell canmol ci drwg na rhoi cic iddo
Gwell canmol ci nai gicio
Gwell cerydd cr na gwn gelyn
Gwell cerydd henddyn na gwers ynfytyn
Gwell chwerthin na llefain
Gwell cloff oi gynnal na chelgi mewn ymrafael
Gwell corddi na cherdded
Gwell gan un filltir o ffordd na modfedd o waith
Gwell gwl wellt cartref na gwl blyf oddicartref
Gwell gweled na chlywed
Gwell heddiw na fory
Gwell ir duwiol ei farw nai eni
Gwell iechyd na chyfoeth
Gwell morwyn oi chyfarch
Gwell plygu am bin na phlygu am ddim
Gwell pob crefft oi arfer
Gwell pob gwas oi ganmol
Gwell un a ddaw rywbryd nag un na ddaw byth
Gwell ychydig o dda na llawer o ddrwg
Gwerthur fuwch i brynu tarw
Gwerthu da i brynu drwg
Gwir yw gwir, ac fe ddal dŵr
Gwir ywr hen ddihareb hynod / Anodd rhyngu bodd bedlemod
Gwisgor bais ar britshus
Gwisgo dillad dyn marw
Gwisgo esgidiau dyn marw
Gwneud mynydd o dympath pridd gwadd
Gwneud y gorau or gwaethaf
Gwrthod rhodd, dirmygu y rhoddwr
Gwyn pob man cyn myned iddo
Hael glwth ar dorth gŵr arall
Hai gel gerddo nes cwympo
Hai gel gerddo nes ffaelo
Hai gel gerddo nes metho
Hai y ci a gerddo - da was, ond a gyfartho
Halar maen ir wal
Hala rhwng y ci ai gwt
Hanner addo yw pallu cyn ceisio
Hanner ie - cystal na
Hawddach cofio na dysgu
Hawddach dal y celwyddog nar cloff
Hawddach gweud na gwneud
Hawddach tynnu lawr nag adeiladu
Hawdda hael - hael addo
Hawdd cneifio dafad grebi
Hawdd codi castell yn yr awyr
Hawdd cynilo lle bo prinder
Hawdd eillio pen moel
Hawdd gofyn i roddwr llawen
Hawdd iawn yw siarad
Hawdd twyllo didwyll
Haws cwympo na chodi
Heb ewyllys, heb allu
Henach henach ffolach ffolach
Hiraf y dydd, byrraf y nos
Hir pob aros, ond byr pob difyrrwch
Hir pob ffordd, nes ei hadwaen
Hir wyneb wna hwyr wanu
Ho ho - mab ei dad ir dim
Hoi! dyna drefn yr ir ddu / Dodwy allan, a thonni yn y ty / Hoi! hoi! dyna drefn yr ir wen / Tonnin y ty, a dodwy ar y pren
Hollti blew - a phigo brychau
Hollti blewyn yn bedwar
Hwch yn mynd i Lundain - hwch yn dod adref
Ir cwm rhed y cerrig, felly arian i foneddig
Ir pant y rhed y dŵr

 

 

 





Free Image Hosting at www.ImageShack.us

(delw 2382)
(tudalen 3)

Iach cilgi drannoeth
Ie, busnes leuog yn wir
Ir cwm rhed y cerrig / Felly arian i fonheddig
{foneddig yn y testun gwreiddiol}
Iro tin taeog bloneg
Iro tin taeog gwddi
Iro tin taeog rhawn
Llac ei afael, ffraeth ei chwedlau
Lladd chwannen gordd
Llawer gwir da ei gelu, serch cnoi tafod
Llawnai boc, gwacai ben
Lle bynnag y mae mwg, agos yw tn
Lleidr a ddal leidr
Lleidr yw llety
Llosgi bysedd yng nghawl dyn arall
Llwyth gwas diog = hir dafodog
Llygad segur wl wall
Llymai fin, llymai din
Llymai gyllell, llymai gaws
Llyma llwm, popty gwag
Llyncu llyffan
Llyncu polyn
Mab a dwng ei dad; ie, mab ei dad
Mae amser i siarad yn ogystal thewi
Mae arogl afal sur yn well nai flas
Mae bwdel ar bob llwybr
Mae cariad yn ddall i bob anaf
Mae cenol ar bopeth
Mae clustiau gan gloddiau, a llygaid gan gerrig
Mae dafad ddu ym mhob praidd
Mae dechrau i bob peth
Mae digon o faint mewn buwch i ddal sgwarnog
Mae dincod ar ei ddannedd
Mae dod i blentyn, ond mynd i ddyn
Mae dod i bob peth, ond i hen ddyn
Mae drain yn pigo
Mae dwy ffordd ir felin, ac un ir clochdy
Mae dwy ochr ir ddalen
Mae ei dro i bob peth
Mae fel y mwdwl o dew
Mae gweud yn dda, ond mae gwneud yn well
Mae hen esgid yn hoffi saim cystal ag un newydd
Mae hen gadno am ei hela
Mae hyd nod mwydyn yn teimlo
Mae i bob celwydd ei gymar
Mae i bob llanw ei drai
Mae i falchder ei gwymp
Mae llawer ffordd i ladd ci heb ei dagu menyn
Mae llawer ffordd ir ffair
Mae llawer gair yn drymach na gordd
Mae llawer hen cystal newydd
Mae mwydyn yn gwingo, os damsengir ef
Mae mwy nag unffordd ir eglwys
Mae na hael cystal ag ie anfoddog
Mae newid gwaith cystal gorffwys
Mae newid gwaith cystal hwe
{= hoe}
Mae parch pob dyn ar ei law ei hun
Mae pawb i gofid
Mae pawb yn adwaen sŵn ei gloch ei hunan
Mae pob aderyn yn hoff oi gerdd ei hun, eber frn
Mae pob gwaith yn galed i ddiog
Mae pob hwrdd yn nabod ei resfa
Mae pob margen gymell yn drewi
Mae pob peth wrth lygad lleidr
Mae pob peth yn dda yn ei dymor
Mae pob tipyn yn help, eber dryw wrth biso ir mr
Maer carc yn well nar cof
Maer esgid yn gwasgu
Mae rhyw ddraen ym mhob nyth
Mae un celwydd yn gweiddi am un arall
Mae yforyn ymhell
Mae yn cynyddu fel cyw yr ŵydd
Mae yn ddigon ffein i ffeirad
Mam ddigerydd wnaiff ferch benrhydd
Man y man, Sianco, ebe Shn. Waeth baw na bwdel
Marchogaeth cel marw = riding a dead horse
Margen oedi, margen golli
Melysach afal oi ddwyn
Melys ag e, ond melysach bod hebddo
Melys gwin o gafn arall
Melys pob gweithred wrth ei gwneud
Melys rhodd mewn angen
Mi wn hyd ei goes; ni raid iddo fygwth
Mor amled gwiddon mewn cosyn
Mor anwadal cheiliog gwynt
Mor chwim r wenci
Mor dawel dau or gloch
Mor dawel r tes
Mor dawel thes mis Mai
Mor ddauwynebog cheiliog gwynt
Mor ddeche deryn ar ei nyth
Mor ddibarch r blaidd
Mor ddiddiolch ag ir ci am carioi gw
Mor ddifater a broga melyn bach
Mor ddifrifol phen dweud ei bader
Mor ddigartre chath rhwng deudy
Mor ddigyffro malwoden
Mor ddiles chennin Pedr
Mor ddiles ag arian cybydd
Mor ddiles mes i eifr
Mor ddilewyrch thn gwidw
Mor ddiniwed r oen bach
Mor ddiog rhod y felin
Mor ddistaw r bedd
{= ddystaw yn y testun gwreiddiol}
Mor ddiwyd morgrug
Mor ddued r frn
Mor ddued r inc
Mor ddued r parddu
Mor ddwl chi yn cyfarth y lleuad
Mor ddyfal lleuen mewn crachen
Mor ddyled i lun
Mor debyg dau lwydyn y to
Mor debyg dwy bysen
Mor debyg dwy ffen
{= ffeuen}
Mor denau rhaca
Mor denau sgiled
Mor dew hwch melinydd
Mor dew ir ddu yn ei thalcen
Mor dew merched Shn Grn
Mor dew sached
{= sachaid} o wln
Mor dewed r wadd
Mor dlawd gwas y clochydd
Mor dlawd llygoden eglwys
Mor drim r dryw
Mor dwp mochyn
Mor dwt r dryw
Mor dwymed r toes yn codi
Mor falch ag alarch ar lyn
Mor falch Jew ar ei focs
Mor fn ag eirin duon bach
Mor farw hoelen mewn drws
Mor feined milgi yn ei gwt
Mor ffoled i gysgod
Mor ffyddlon cholomen iw chell
Mor ffyddlon gwas y gwcw
Mor frefog r blaidd
Mor fud delbren (= delwbren)
Mor fud delw
Mor fwyn gweniaith putain
Mor fysnesu
{sic, = fusnesus} baili {= beili} mewn sesiwn
Mor fywiog r brithyll yn y crych
Mor gloff chelwydd ar ei faglau
Mor gopa stanc r ci
Mor gyflym hydd
Mor gyfoethog chath mewn llaethdy


 

 

 




Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 2383)
(tudalen 4)



Mor gymwynasgar r hwch at ei bwyd
Mor gymwys r saeth
Mor gynnil llyffan ar ei grail
Mor hapus chywion mewn caws
Mor helbelus gir yn gori
Mor hurt chi mewn ffair
Mor hyll r diawl
Mor iached r gloch
Mor laned r lamp
Mor laned phin mewn papur
Mor llawen r dydd yn hir
Mor llawen r gog
Mor llawn chwch gwenyn
Mor llefog llaethgi am ei fam
Mor lleuog r ddallhuan
{= ddylluan}
Mor llonydd chorff marw
Mor llonydd llygoden o dan bawen cath
Mor llwm llygoden
Mor llym nodwydd
Mor naturiol dŵr i bysg
Mor naturiol dŵr mewn afon
Mor oer ag aelwyd cybydd
Mor oer thraed hwyaid
Mor oer thrwyn y ci
Mor oered r clempyn
Mor oered r i
Mor ofnus chath wrth bysgota
Mor olau r houl
Mor onest r geirchen (gyrchen)
Mor rhagrithiol charnfradwr
Mor sarrug chorgi
Mor serchus r gŵr cwta
Mor serchus chi ar dewyn o dn
Mor sicir
{= sicr} ag amen y clochydd
Mor sicr r nant ir afon
Mor sionc cheiliog ar bolyn
Mor siriol hirddydd haf
Mor sobor phe uwch bedd ei fam-gu
Mor stwrllyd gir am uncyw
Mor sured r dringol
Mor sychedig rhod y felin
Mor uchel r houl = cuwch r houl
Mor uchel r houl = cuwch r houl
Mor ufudd r werthyd ir sidell
Mor wag phwrs putain
Mor wamal dryw mewn perth
Mor wanned ag ewyn dŵr
Mor wir r deial
Mor wir r Efengyl
Mor wired m geni
Mor wisgi r wennol
Mor wyned r eira
Morwyn gŵr mawr a hwch melinydd
Mor ysgafn r wennol
Mor ysgafn phlufyn
Mwy o rym nag o synnwyr
Mynych addo, mynych angof
Mynych fenter, aml golled
Na ddeffror ci syn cysgu
Na farn ddannedd cel benthyg
Na feia garnau cel benthyg
Na hydera ar bydew gŵr arall
Naw bywyd cath
Neidio o drwnc y domen i gornel y berllan
Nes crys na phais
Nes penelin na garddwrn
Ni bu gwall arf yn llaw ddeche
Ni cheir y melys heb y chwerw
Nid ag us y delir brain
Nid colled colli yr hyn ni chawd
Ni ddal buddai ond ei llond
Ni ddal un peth ond ei lond
Ni ddaw du byth yn wyn mewn dŵr brwnt
Ni ddaw ir rhyd nac ir bont
Ni ddaw planed tair ceiniog byth yn rt
Nid digon heb warged
Ni ddigonws ond a weddillws
Nid diog diogyn at ei fwyd
Ni ddygir oddiar leidr
Ni ddysg neb yn iou (= ieuancach)
Nid gwiw disgwyl i blentyn fod yn ddyn
Nid gwiw tolio pan fo gwaelod y sach yn y golwg
Nid hawdd cael cyfaill wedi unwaith ei golli
Nid oes dim mor sicr ag angau
Nid oes dim o ddim
Nid oes neb yn rhy hen i ddysgu
Nid wrth ei wisg y mae nabod y dyn
Nid yw call yn gall bob amser
Nid yw harddwch ond trwch croen
Nid yw neidr byth yn cyfarth
Ni ellwch dynnu gwaed o garreg
Ni enillws na threiws
Ni erys amser na llifeiriant
Ni fagws yn llwyr ond a fagws yr ŵyr
Ni fur llanw heb y trai
Ni fu colled i neb na fu ennill i rywun
Ni fu digonedd heb wargedion
Ni fu i ddydd drwg ei nos dda
Ni fynn mochyn ond ei ddigon
Ni gawn haf melyn bach gŵyl Mihangel yn ddiddiol ir ci
Ni phall min yn llaw gywrain
Ni raid ir lwcus ond ei eni ni waeth baw na bwdel
Ni thynir dyn oddiar ei dylwyth
Ni wnaeth neb drwg i arall, ar na waeth fwy iddo ei hun
O bared i bost
O biler i bost
Ofer agor llygad dyn marw
Ofer ceisio cario dwfr men gogor
O gael y gair run man cael y ffair
O gornel iw gilydd
O gorn i garn
O hirddrwg bydd mawrddrwg
Olar gwt i geued y gt
Or top ir to
Os am fochyn da mynnwch weled yr hwch ai magodd
Os am wybod eich hap ach hanes / Nacwch gymwynas ich cymdoges
Pa ennill sy o nithio baw
Parcha dy bilyn, fe barcha dy bilyn dithau
Parchur cybydd er mwyn ei bwrs
Pawb a dynant at ei tebyg
Pawb drostynt ei hun, a Duw trosom i gyd
Peidiwch gwisgor cap os nad ywn ffitio
Peidiwch plethu hwip i hwipoch hunan
Peidiwch rhifor cywion cyn eu deor
Peidiwch rhifor cywion cyn eu gori
Peidiwch ymhl ag ysgall
Penwyni yw anhap henaint
Peti a pytyse
{= petasai}, byddai pob peth or gorau
Peth hawdd yw priodi - ond anodd byw yn y byd
Plant a hen bobl ddywed y gwir
Plant yw plant, gwnewch a fynnoch hwy
Plyfyn
{= plufyn} at liwr dwr
Pob tebyg a gwrdd. - Nod dafad a hwrdd
Pobun at ei grefft, eber hwch wrth durio
Poeri ar ei bilyn ei hun (ei billedyn / ei dillad / ei ddilledyn)
Po mwyaf y llanw mwyaf y trai
Popeth newydd dedwydd da
Porthar bol, fe borthar bol y cefn
Putain ddywed putain gynta
Pwrs gwag a wna wyneb cul
Rhaid canmol y bont am cariws
Rhaid canmol y cel am cariodd

 

 

 




Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 2384)
(tudalen 5)

Rhaid crogi cost lle bo cariad
Rhaid godde bil bach, serch cael dy blyfio yn fyw
Rhaid talur glwyd, serch eisiau bwyd
Rhowch i leidr ddigon o raff, fe grogiff ei hun
Rhwng bys a bawd
Rhwng llaw a llawes
Rhwng seiri a phorthmyn
Rhwng y ddwy stl, heb un
Rhwng y ddwy stl ir llawr
Rhwng y gŵr cwta a gwas y diawl
Rhwng ymyl ac ochr
Rhwng y tn ar tewyn
Rhwydd pob cyfarwydd
Rhy anodd celu cariad
Rhy anodd colli hen arfer
Rhyw agor am lawer, a chauad am ddim
Rhyw bilo wyau, o hyd ac o hyd
Rhyw ddrwg yn ei lawes
Rhyw drai a llanw, byth a hefyd
Rhyw ergyd a chilio
Rhyw goch gam, o hyd; rhyw rech groes beunydd
Rhyw helar plwy i ddal llygoden
Rhyw hing hang, byth ac yn dragwydd
Rhyw rech groes ar bob peth
Rhyw Sin yr un sut. Heb fod yn well nac yn waeth.
Rhyw Wil naw-crefft, heb un grefft
Rhyw ymyl ac ochr
Saf ar dy sawdl
Sala arfer, direidi
Sefyll ar ei sodlau
Sefyll yn ei olau ei hun
Siŵr yw siŵr, edrych eto
Syfen ym mola hwch fagu
Syn, dal dy dafod; maer pared yn clywed
Sythur cefn i borthar bola
Tad distaw a wna fab difraw
Taenu gwely drain
Taflu sbrat i ddala macrell
Tagur ffynnon yw blingor praidd
Talun rhy ddrud am ei ddysg
Talun rhy ddrud am ei grwth
Taror fargen ar ei law
Taror hoel ar ei chlopa
Taw di, taw dithau, eber atsain
Tawed a dawo, ni thaw atsain
Taw piau hin wir - adre cyn nos, ynte
Tebyg a dynn tebyg
Tebyg i ddyn fydd ei lwdwn
Teg i bawb ei haeddiant
Teg ir diawl ei haeddiant
Teg yw treio, cael neu beidio
Torri bedd i gladdu gofid
Torri clust gair da
Torri ffon i guro ei hunan
Torri i drwyn i ddial ei dalcen
Torri i goes i achub ei esgid
Torri i llaw i achub ei bys
Torrir gt yn l y brethyn
Trech dau nag un; trech tri nar diawl
Trech metel na maint
Trueni gwneud cam r cythraul
Trwy deg neu trwy dwyll = bodd neu anfodd
Twt baw; ni wnawd y byd ddim ar unwaith
Tynnu baw o lygad chwannen
Tynnu carrai o groen ych benthyg
Tynnu hoel oi bedol ei hun
Tynnur goes ola ym mlaena
Uchelai dras, iselai dro
Uchelai drem, iselai dric
Un gair yn gystal chant
Un gernod arbeda lawer cerydd
Un llaw yn wag ar llall heb ddim
Un troed yn y bedd ar llall ar y tir = Ymyl banc brinc
Unwaith yn ddyn a dwywaith yn blentyn
Un wennol ni wna wanwyn
Wedi canu - am ei gael yn l byth
Wedi estyn ei goes
Wedi gwadu ei grefft i ddilyn seguryd
Wedi i ddal yn ei drap ei hun
Wedi llosgi ei le
Wedi rhoi fyny yr ysbryd
Wedi tonni yn ei nyth
Wedi torri cwt ar ei din
Wrth ymdrafod drain ceir brathiad
Y calla i dewi
Y cam cynta yw y cam gorau
Ych benthyg a fwytyn llwyr
Ychydig o flawd a llawer o us
Ychydig syn perthyn i ddyn tlawd
Y clebryn mwya ywr gweithiwr lleia
Y cyntaf ir felin sydd i falu
Yf ddwfr oth bydew dy hun
Yfed dwfr o ffynnon fenthyg
Yfed mth o fotel wag
Y felin a fl a fynn ddŵr
Y fuwch ar l y llo fon brefu fwya / Dynar fuwch fydd gyflo gynta
Ymladd i fara chaws ei hun
Ymyl banc brinc
Yn arllwys ei gwd
Yn awr neu byth
Yn drewi dros naw perth
Yn drewi fel ffwlbart
Yn drewi fel y gingron
Yn edrych mor llon llyffan
Yn estyn bys ar l pawb
Yn ffeindio beiau ar bawb
Yng ngenaur sach mae cynilo
Yng ngenaur sach mae tolio
Yn gorn cn gan wlad a gorwlad
Yn gweled beiau pawb ond ei hunan
Y Nhw - gwy^r gwlad How
Y Ni. / Pwy ych chi? / O! y fi ar gath!
Y Ni ebe gwy^r Pen-tyrch
Yn llefain fel blaidd
Yn marw mewn mwg
Yn mesur llathen pawb wrth ei lathen ei hun
Yn uchaf ar ei ystumog
Yn wastad ar l, fel gwas y gwcw
Yn well am arall nag amdano ei hun
Yr asyn a fref a fyt leia
Yr hyn ddywed pawb, maen sicr o fod yn wir
Yr oedd yno wledd a bedydd
Yr oedd yno wledd, a bedydd, a gwylmabsant yr ir
Yr oen yn dysgu ir ddafad i bori
Yr ysgol ore yn yr hollfyd / I ddysgu dyn yw ysgol adfyd
Y sawl sydd pheth ganddo syn cael
Ysgafn pob cynefin

 

 

 



 



 DIWEDD / END

Adolygiadau diweddaraf: 10 10 2000

 

Sumbolau arbennig: ŷ ŵ


Bler wyf i? Yr ych chin ymwld ag un o dudalennaur Gwefan CYMRU-CATALONIA
On sc?
Esteu visitant una pgina de la Web CYMRU-CATALONIA (= Galles-Catalunya)
We(r) m ai? Yu a(r) vzting peij frm dh CYMRU-CATALONIA (= Weilz-Katluni) Wb-sait
Where am I?
You are visiting a page from the CYMRU-CATALONIA (= Wales-Catalonia) Website

 

 CYMRU-CATALONIA