1482k Gwefan Cymru-Catalonia. Atgofion Hen Lowr. Gan Hen Bartnar Dai. 1934. Wel, nawr ta, gad weld, rwyn bedwar ucain, jest a bod, a ma hynnyn mynd a nin l ir flwyddyn 1854, pan ceso i y ngeni.

http://www.kimkat.org/amryw/1_testunau/sion_prys_057_atgofion_hen_lowr_1934_1482k.htm

0001 Y Tudalen Blaen Google: kimkat0001

..........2657k Y Porth Cymraeg Google: kimkat2657k

....................0009k Y Barthlen Google: kimkat0009k

..............................0960k Y Gyfeirddalen i Gywaith Sin Prys (testunau Cymraeg yn y wefan hon) Google: kimkat096k

..........................................y tudalen hwn


..






Gwefan Cymru-Catalonia
La Web de Galles i Catalunya

Cywaith Sin Prys (Casgliad o Destunau yn Gymraeg)
El projecte Sin Prys (Collecci de textos en galls)

Atgofion Hen Lowr.
Gan Hen Bartnar Dai

Buddugol yn Eisteddfod Castell Nedd 1934

Adolygiad diweddaraf: 2009-12-02, 2010-10-09


(delwedd 6519)

Y llyfr ymwelwyr: 0860k, Google kimkat0860k

 

 

Atgofion Hen Lowr Straeon ac Ysgrifau Buddugol yn Eisteddfod Castell Nedd 1934

John Davies (Pen Dr)

 

Atgofion Hen Lowr.

Gan HEN BARTNAR DAI.

 

O ie; ac yr wyt am gael tipyn om hatgofion i, wyt ti, idd u hala nhw i Gastell Nedd? Wel, yr w i yn ddicon bolon, ac os os awr fach gyta ti i spario, fe awn ati nawr ar unwaith.

 

Ishda di lawr yn y gornal fana, a fi stedda inna yn y fan hyn, wrth ochor y tn, ac fe allwn dynnu pwff bach nawr ac yn y man, wrth fynd ymlan. Ond ble i ddechra, os gwn i? Atgofion, hynny yw, rwyn sposo, cofio, a atrodd petha yn fy hanes fel hen lowr.

 

Wel, nawr ta, gad weld, rwyn bedwar ucain, jest a bod, a ma hynnyn mynd a nin l ir flwyddyn 1854, pan ceso i y ngeni. A fi alla weud, y mod in gallu cofion l am rai petha, oddiar pan on i ond bothti betar neu bum mlwydd od.

 

Daw hynny ni ir blynydde 1858 a 59, a ma rhai or petha ddigwyddodd y pryd hynny yn fyw iawn ar y nghof i nawr.

 

Colier odd y nhad, tin gweld, a rwyn cofio mor dda fel yr on i, yn hwyr y dydd, yn watsan yr amsar, pan odd nhad yn dod or gwaith, a finna yn rhytag i gwrdd fa, ac yn meddwl y mhunan yn slebin mawr o ddyn wrth gal carioi focs, ai jac a, ir tŷ, a dyna lle bysa nhw, nhad a mam, yn cal sbort yn iawn wrth weld yr hen grotyn yn i swanco hi ar hyd y ty.

 

Tuar amsar hynny, hed, bachan, rwyn cofio mam yn llefan ar dŵr yn rhytag lawr dros ei gwynab hi; rodd nhad wedi dod tua thre yn i ddillad gwaith, ai wynab yn ln, ar bocs, ar jac yn llawn. Fe glywas mam yn gofyn iddo beth oedd y mater i bod hin stop mor amal o hyd? A fe wetws nhad rwpath am streic, tarw, scotch, a glo-mr, a phethach. Wrth gwrs, don i yn gwpod dim beth odd ystyr petha y pryd hynny; ond fe ddetho i wpod yn dda ar l hynny.

 

Rwyn cofior dynon, dou ne dri o nhw, yn dod yn l ac ymlan in tŷ ni, i wilia gyta nhad, ac yn sn fod rigment o sowldiwrs wedi dod o Ferthyr, ne Dowlais, au bod nhw wedi cal lle i aros yn ysgoldy newydd Cwmbach, fel y bysa nhwn barod i daro ar y coliars odd ar streic, os bydda nhw yn catwr mwstwr lleia.

 

Rw i wedi dod i wpod ar hynny, taw Streic 58 a 59 oedd y streic honno. Fe barhaodd honno am bothti dou fis, yng nghenol y gaea, hed li. A beth odd yn wath nar cwbl odd, fod y gwithwrs, pwr ffelos, wedi gorffod mynd yn l ir gwaith ar dri swllt y bunt o gwmpad. A fe ffaelodd nhad, a thri ne bedwar oi bartnars a, i gal gwaith yn l o gwbwl, a gorffod iddi nhw symud or lle, a dyna ffor y detho ni ir lan y ffordd hyn i fyw, a dyma ller w i byth.

 

Pan on i bothti saith mlwydd od, fe geso fynd dipyn bach ir ysgol. Rodd yr ysgol hynny yn cal i chatw gyta hen fenyw, a honnon iwso snuff, hed li.

 

A fe gynta dy fod ti wedi darllan am ysgol hen Robin y sowldiwr yn hanas Rhys Lewis? Wel, rhwbath yn debyg odd ysgol Shani Wat gyta ni. Slat wech chinog i neud syms, llifyr Mayor i ddysgu spelin, a darllan Sisnag or Beibl. Diaich i, bachan, ron nin gallu mynd ymlan fel y gwynt, ac yn raso trwr llyfra am y cynta. O ysgol fudir odd ysgol Shani Wat.

 

Ond fe ddath yr amsar i fi i ddechra gwitho, ac O! dynar amsar y gwelas i mam mewn trwpwl. Y fi yn becan am gal mynd i witho gyta nhad, er mwyn cal arian y pai, i roi i mam, a gallswn i ddim a godde i weld mam yn colli dagra pan fysa nhad yn dod sha thre ar ddydd Satwn y pai, heb hannar dicon o arian i dalur siop.

 

Wel, rodd nhad yn folon i fi i gal trio, ond rodd mam yn ofni y byswn i yn cal y niwadd o dan y ddaear. Ond, yn goliar bach yr etho i or diwadd, a fe geso waith gyta Twmi Shams, or Comin, yng ngwythian y petar. Dyma fin nawr yn ddyn, bachan. Wrth gwrs, rodd yn rhaid cal trowsis dyc, strapan i ddalar trowsis am y nghenol i, scitsa gwaith cryf, a phedola ar u blan nhw, a lamp newydd.

 

Y pryd hynny, bachan, yr oedd y lampe glasis, y Clanny, newydd ddod i gal u iwso yn y pylla oedd wedi cal u shinco dipyn yn ddwfwn, ac yn rhoi sopyn o gas mas. Wel, y balchdar fu yndo i am sbel o amsar odd i gatwr lamp yn ln; yr own i yn rhwto, a rhwto, y tu fas ir cas, nes bod y cwbwl yn shino fel glas. O, y machan i, rodd pobun yn gorffod talu am i lamp i hunan y pryd hynny.

 

Wel, nawr ta, gad weld, man drueni i fi i bido gwed gair neu ddou am Twmi Siams, yr hen fistir y buo i yn gwitho gyda fa gynta.

 

Dyn or Wlad odd Siams, ond wedi dod ir lan ir gweithe i gal ennill sopyn o arian. Rodd en ddyn sobor, ac yn weddol o dduwiol, ond yn lico cal peint bach nawr ac yn y man, ac yn smocwr dipyn yn drwm. Yr odd e, hefyd, dipyn yn hir i ben, ac yn gwpod lot o hanes y Beibl. A fe fuo i yn lwcus iawn y mod i wedi cal mynd ato i witho. Rodd an itha piwr, ac yn ofalus iawn amdano i. Chelswn i ddim mynd i le dancherus o gwbwl os gallsa Twmi help o ny. A dyna beth odd yn dda yndo, bachan, rodd a yn gwed i hanas wrtho i. ac yn y nysgu i miwn llawar o bethach. Fe fysa yn yn holi i ar hanes y cwrdd dydd Sul, am y pregethwr, yr Ysgol Sul ar Ysgol Gn, &c. Fi alla i fentro gwed, y mod i wedi dysgu llawar cyhyd ag y buo i yn gwitho gyta Twmi Siams, ac y maen felys cofio yr amsar hynny yn awr.

 

Wel, wyt tin gweld, ron in tyfu o hyd, ar pryd hynny roedd merched yn cal gwitho ar ben y pylla, yn y gweitha tn, ac yn halio glo tai ar hyd y lle. A jaich ariod i, bachan, roedd rhai ohonyn nhw yn bert iawn hed li. A falla i bod i cystal i fi wed a nawr, dos dim isha i fi fod a chwilydd, fi fuo i yn caru gytar ferch fach lana welast ti ariod. Rodd hin helpu gydar drams ar ben y pwll, ac yn tawlu glo mn at y tana wrth y boileri; ond rodd hin ferch fach bert.

 

Yr amsar hynny, yr odd hi bothti pymthag, neu un ar byrnthag od, a finna, tin gweld, yn ddwy-ar-bymthag. O, annwl, annwl, rown in i charu hin dwym! Ond bachan, y trueni odd, fod bechgyn ryff a digaritor yn amal iawn yn cymryd ewndra ar y merched hyn yn u dillad gwaith, ac yn ymddwyn yn gwrs a thramgwyddus tuag atynt.

 

Un tro, bachan, fe ath Iantor Defil i drioi law ar y wadgen fach hynny odd gyta fi, ac fe wetodd rwpath yn insyltin wrthi; hi wetws hitha wrtho i, ac os wyt tin y fan na, dyma hi yn fatl ryngtom nin dou. Down i ddim wedi arfadd ymladd, ond jaich ariodi, rown i mor ffond or hen ferch fach, ac yn meddwl cymint amdani, fe elwn drwr tn drosti, Wel, y diwadd odd, fi roias gystal plastrad i Ianto a gas ariod. Fe gas y ferch fach lonydd ar l hynny.

 

Ond yn y diwadd, nid y hi ddath yn wraig i fi. Wel dyna, ai ddim ar l atgofion y caru fuo i yn i neud; atgofion yr hen goliar sydd i fod, ac nid atgofion y carwr.

 

Yn y blynydda cynta, bachan, ceffyla, a haliars, a dryswrs oedd yn dod ar glon l i waelod y pyllau. Rodd hynny cyn bod y rhaffa Main a Tail yn dod i iws. Rodd hin blesar pryd hynny i witho o dan y ddaear. Yr hewlydd yn cal u gweithio ar y lefel, fel gallsar ceffyla dynnu dwy ne dair ne ragor o ddrams o un partin dwpwl ir llall. A dyna lle bysa ni, bachan, tri ne bedwar o geffyla, gyda tair ne betar dram ar l pob un, yn mynd yn hwylus, ar haliars yn canu, y machan i, fel yr eos; bothti hannar dwsan o siwrnion cyn cinio, a rhwpath yr un peth o amser cinio hyd amsar gatal. Felni y bu hi am flynydda, hyd nes ir injins, ar rhaffa, a phethach ddod i iws o dan y ddaear. Dw i ddim yn cretu bod llawer o ganu ym mynd ymlan yn y pylla glo yn awr, yn l y swn rwyn i glywad,

 

Ond dyna, y ma popath yn newid, ta pun a er gwell, ne wath, dwn i ddim. Bachan w, y slawar dydd, yr on nin mynd a phipa a thybaco ir gwaith, a rhyddid i ni gal dod yn l ir twll cloi i gal whiff fach genol dydd. a dyna ller odd smoco, a siarad, a dadlu yn mynd ymlan. Wedi mynd yn l ir ffas glo, dynar lle roedd gwitho, bachan, llathed o gwt, tunelli o lo, twll gwilod, ne dwll top, a phob un yn gwitho fel y mail.

 

Wel, rwyt tin gwpod shwd ma hin awr. Roedd y gaffars y slawar dydd yn ddynon weddol o grefyddol, ac yn gyffredin iawn, local preacher, diacon, ne flaenor capel odd yn cal i ddotin faniger, overman, neu fireman, yn amal. Yr odd y dwediad yn cal i glywad yn amal: Os wyt tin dod in capel ni ti gei waith yn ein pwll ni. A man rhaid i fi weud, rodd yna frawdgarwch yn bodoli y pryd hynny rhwng y perchennog ar gwithwr.

 

Fe fysar mistir yn dod i ben y pwll ac yn napod i withwrs, yn cyfarch hwn fel hyn, ar llall fel arall. A phan fydda rhyw jobin spesial i gal i neud, a isha sopyn o ddynon decha idd i neyd a, fe fydda mistir yn addo ecstra pai, a chwpwl o bunnodd i gal cwrw-lwans. Dynar ffordd odd hi y slawar dydd, y machan i.

 

Wel, nawr ta, yto, gad inni ddod yn l ir 70s. Y mae dros drician mlynedd nawr oddi ar Streic Fawr 71. Aberdar ac Aberpennar odd fwya yn y boddar o hyd. A fe ath pethan gas iawn yr amser hynny rhwng y meistri ar gwithwrs.

 

Wedi ir gwithwrs drwy y Cwm, or top ir gwaelod, sefyll mas ar y streic am gwpwl o wthnosa, fe halws y mistri ir lan i Loegr, i Staffordshire, i wahodd collars i ddod oddi yno ir Mount, a Berdar i witho, gan ddwed y celsa nhw waith llawn am wages o bedwar-a-wech a choron y dydd, a lodgins cwmffwrddus hyd nes y bysa nhwn cal tai u hunen.

 

Bachan, bachan, fe ddethon, bothti bedwar ucian ne gant o nhw, a phan ddethon nhw, dyna le fu yn y Mownt. Fe ddath y menywod ar merched ir stesion i gwrdd ar tren, a phob un chitl tun, ne ffrimpan gyta hi, i roi welcom ir turncoats.

 

Wrth gwrs, yr oedd yr awdurdoda, fel arfer, wedi paratoi dicon o bolismyn i gardor goliars newydd. Ond fe ddigwyddws peth od ac anarferol iawn ym mhyllar Mownt y bore ar l ir turncoats ddod. Fe ballodd y firemen mynd i lawr gydar dynon dierth, a fe sefon ar y streic, rhyw wyth ne naw o nhw. Fe geson u tynnu o flan y cwrt yn Aberdar, a fe geson u cosbi.

 

Wedi rhyw dair wthnos ne fis o ymladd fel hyn, rhwng y mistri, ar gwithwrs, fe setlwyd y fusnes, a fe roddwyd send off iawn ir turncoats eto, gytar gwragedd, ar merched, yn canur kettle tins ar ffrimpans. Fe gosbwyd tua hannar dwsan or gwracedd yn Aberdar am gymryd rhan yn y drafodath hyn, a ma enwaur menywod ar dynon hynny ar gal o hyd, os bydd isha.

 

Wel, wyt tin barod am whiff fach nawr? Cynn di dy bib, a fi a i ymlan ar stori dipyn bach yto. Ie, gwed am y streic yr on i, on ta fe? Streic arall lled gas wyn i chofio odd streic 75.

 

Dodd dim llawar o undab yn bodolir pryd hynny, tin gweld. Rodd y coliars yn cal u rhannu gyta ni yma yn Sowth Wales fel rheol, yn ddwy ran, coliars y gwitha tn, a choliars y glo mr.

 

Ac yr odd yn anodd iawn idd i cal nhw i ddiall i gilydd; jealousy, eiddigedd, tin gweld, a ofan fod un set yn cal mwy o wagis nar rhai erill. A phan bysar coliars yng ngwither glo mr yn streico am gwnnad, dyna lle bysa gwyr y gwithe tn yn pitcho mewn fel nigars i droi gymint o lo mas ag a allsa nhw; good for trade, menta nhw.

 

A dynar ffordd odd hi gytar ochor arall, hed li. Ac yn 75, fel rwyn gwed, fe fu bothti tri mis o streic. Yr oedd mistri y ddwy ochor wedi dod i ddiall i gilydd yn weddol iawn erbyn hyn, ar fatl rhwng mistir a gwithwr yn dod yn fwy wherw a ffyrnig nag or blan.

 

Rodd Mabon lawr sha Brafon, ar West na; Isaac Ifans yn ochr Castall Nedd, a Dai or Nant a Phylip Jones, gyta ninna ir lan y ffordd hyn, yn dechra dod ir ffrynt fel ledars.

 

Ar amsar hynny fe ddath Haliday a Macdonald - nid hwn sy yn Llundan nawr, cofia - lawr ir parta ma, i drion helpu ni yn y streics a phethach; ond Saeson on nhw, a dath ddim llawar o siap ar betha; mynd yn l ar gwmpad odd hi o hyd, a fe fu pethan dlawd iawn am flynydda wedi hyn, y gwitha tn yn stopo ym mhobman, bron, ar gwithwrs yn gorffod mynd i rwla i ddisgwl am waith, off ir Merica, ac i bobman lle celsa nhw waith. Fe allswn i ddwud sopyn wrthot ti am yr Haliday ma, fel y bu a yn Aberdar, Merthyr ar Rhondda yn cynnal mitins, a phethach, ac yn sefyll lecsiwn yn erbyn Fothergill a Henry Richard, i gal mynd ir Parlament.

 

Ond fel y digwyddws hi, ath a ddim i miwn, ond cofia di, fe gas dros betar mil o fts, a fe ddangosws hynny fod y gwithwrs wedi dechra acor u llycid ir beneffit o gal dynon ou plith u hunen i fynd ir Parlament drostyn nhw.

 

Weta i ddim rhacor ar y pen a, ond fi mln i wed dicyn yn fwy am streic ne ddwy arall. Fe geson streic ffyrnig, ond cymharol fyr, yn 1893. Ma honno yn cal i galw yn streic yr Haliers. Fe ath honno fel tan drwy Sir Fynwa, y Rhondda, Aberdar, ac i lawr ir West, a bechgyn pert, fel tin gwpod, odd yr hen haliers y slawar dydd.

 

Ond ta beth i, fe ddath yr hen Garreg Siglo sy ar y twmp ar bwys Pont-y-pridd yn bopilar iawn, o achos fod rhai or mitins mwya yn y streic hynny wedi cal u cynnal wrth y Garreg Siglo.

 

A fe ddath na fachan ifanc o Berdar i drwpwl mawr y pryd hynny, hed li. Rodd an un o growd fawr yn marcho trwy Braman i lawr ir Mownt. Fe berswatws y sargiant polis nhw yno i fynd yn l or Mownt, ac fe ethon. Ond ir lan ar bwys gwaith Braman, fe danws rhywun ergyd o bistol, a dyma hi yn alibalw gwyllt, ac fe ffindwd ms taw gitar boi ifanc hwn odd y pistol. Wedi trial ne ddou, fe gas fynd ir jil am wech mis. Fe ddath y boin enwog wedi ny fel membar or Parlament am sbel, ond o achos iddo dro i gt, fel gollws i set, a ma fa ar y comin byth oddi ar ny, a dw i ddim wedi clwad dim amdano ers blynydda.

 

Streic arall, ar un fwya yn hanas y byd, ir lan ir amsar hynny, odd streic y 98. Rodd yr hen generals i gyd yn cymryd rhan yn honno - Mabon, Dai or Nant, Daronwy Isaac, John Williams, Tom Richards, Alfred Onions, Will Brace, ar blwmin lot i gyd.

 

Fe ddechreuws y ledars ffraeo ai gilydd; yr hen Fabon yn dalan l, ar ceffyla ifanc yn moin mynd ymln, ar dynon call ymhlith y gwithwrs yn gwed nag odd hi ddim yn ddecha iawn, i newid ceffyla yng nghenol yr afon.

 

Trodd rhai or iyngstars yn moyn doti John Williams yn geffyl blaen yn lle Mabon. Ac i gwplar cwbwl, pan odd yr hen streic ar i chenol, fe gas Dai or Nant, pwr ffelo, ddou fis o jil am i fod a, menta nhw, wedi ledo streicars Pwll y No. 9, Abernant, i ala ofan ar rai turncoats odd wedi aros i witho wedi ir mwyafrif i ddod mas ar streic.

 

Yr oedd yr hen Ddai, tin gweld, yn cal i styriad yn fwy gonast nau hannar nhw, a chyda bu e miwn o dan glo yn y jil fe setlwyd y streic, ar l bod yn agos iawn i whech mis yn ymladd. Bothti dwy flynedd y bur hen fetran yn fyw wedi bod yn y jil, a fe fu farw betar-blynadd-ar-ddeg-ar-ucain yn l.

 

Wedir streic hynny, fe ddath y Ffederasion i fodolath gyta ni yn Sowth Wales a Sir Fynwa. Rodd Will Brace a chwpwl or rebels o Sir Fynwa wedi bod yn cecran ynghylch Ffederasion coliars Lloegr dwy ne dair blynadd cyn y streic fawr, ac yn gwed yn gryf y dyla ni yng Nghymru joino gydar Saeson, a chal un undab mawr solid, fel y bysan ni i gyd - y Scotch, y Saeson, a ninnar Cymry, pan odd streic ne fatl yn rhwla, yn gallu dod mas gytan gilydd yr un pryd, yn llen bod ni, rai yn gwitho a llanw glo pan fysar rhai erill ar y streic. Bachan, bachan, fe th mor gas rhwng Mabon a Brace fel ag idd u achos nhw i fynd ir seisis, a fe nillodd yr hen Fabon y dydd, a fe gas ffyrlin o iawn am damagis yn erbyn Brace.

 

Ond whara teg iddi nhw, fe ddethon yn bartnars piwr wedi ny, a fe ymladdon lawer i fatl galad gydai gilydd ar l hynny yn ochr y gwithwrs. Ac wrth gwrs, rwyt tin gwpod bod yr hen Fabon wedi mynd sha thre y slawar dydd, a ma Brace, rwyn clywad, yn i lorchan hi yn rhwla wrth yr afonydd dyfrodd, wedi cwpla gwitho, ac yn aros am yr alwad iddo fynta i gal mynd sha thre.

 

Cofia di, bechgyn cryf odd y bois hynny i gyd, ond ma nhwn awr wedi mynd au cownt i miwn i gyd, ond yr hen bartnar Will Brace, ar tro diwetha y gwelas i a, todd i fowstas a mor ddu ac mor hirad ag ariod.

 

Dos dim isha i fi weud dim wrthot ti am streics mawr 1921 a 1926; rwyt tin gwpod dicon am y rheini dy hunan.

 

Beth tawn i yn gwed wrthot ti am rai or tanata ar explosions rwyn gofio? Bachan w, pan on in grotyn bach, bach, rodd tanata yn dicwdd yn rhywla ne gilydd bron bob wthnos, a chwpwl or gwithwrs, pwr dabs, yn cal u diwadd bob tro.

 

Dodd dim llawar o son am Fines Act y pryd hynny; y mistri ar gwithwrs yn neud jyst fel y mynsan nhw; mynd a gola noth miwn ir gwaith, iwso powdr rhydd, gyda scwibs, a saffti a phethach. Rodd lowans ir fireman, shwd fireman ag odd a, i frwsor gas off gytai got, ne bisin o fratis yn y bora, cyn bysar coliar yn starto, a weti ny rodd y coliar i frwsoi le i hunan drwr dydd ar l hynny.

 

Fe gas ugeinia fynd i dragwyddoldeb gydar tanata ma, ond y rhai mawr cynta rw i yn u cofio odd rhai Blanllecha.

 

Fe ddigwyddws yr un cynta yn 1867, ar ail ddwy flynadd ar l hynny, yn 1869. Fe gas 178 o bŵr ffelos u lladd yn y cynta, a 58 yn yr ail danad.

 

O, bachan, bachan, fi etho i draw i Blanllecha y dy Sul ar l y tanad cynta, a dyna le i ti. Yr odd yno filodd o ddynon wedi dod yno i gal gweld petha, ar tafarna - dim ond dou ne dri odd no - yn llawn choc, a rhai wedi hannar meddwi ac yn ffraeo am racor o gwrw.

 

Wel, yn y ngwir i, rodd hin fwy tebyg i ffair na dim arall, a hynny ar ddydd Sul, ac ar amgylchiad mor ofnadw.

 

Fi glywas nhad yn gwed am danad mawr cynta Llety Shencyn, a ddigwyddws yn 1849, ar fora dydd Llun; fod dynon wedi dod yno o bobman erbyn canol dydd, a bod llawar wedi dod ynon feddw. A dim ond un plisman odd yn y lle i gatwr crowd yn l or pwll. Wel, os wyt tin y fan na, fe ath bothti hannar dwsan or rhai meddw, ynghyd ar plismon, druan, ac fei trafotson a yn arw iawn. Trwy drugaredd, fe ddath yno ddou blismon arall or diwedd, a fe roison stop ar y ffwlied meddw. Fe gas 58 u diwadd yn y tanad hynny, ac yr odd tri ne bedwar crotyn bach o dan 11 od, ymhlith y rhai meirw.

 

Ma llawar o sn, bachan, fod dynon yn gweld drychiolath o dan y ddaear, ond yn wir it ti, welas i ddim ariod felny, a finna wedi bod yn gwitho miwn am fwy na thrician mlynadd.

 

Fi weta wrthot ti yr ofan mwya geso i ariod un bora: ron in dicwdd acto fel fireman un tro, ac, wrth gwrs, yn mynd yn rownd ir gwaith cyn fod y coliars yn dechra yn y bora.

 

Ond ta beth i, y bora hyn, wrth fynd ir pen blan bothti filltir or pwll wrth ym hunan bach, heb un dyn byw yn acos, fi welwn rwpath fel bulls eye, bachan, yn shino om mlan i.

 

Fe glywas, fel ta dŵr or yn rhytag lawr drws y nghefan i, a fi stopas yn sytan fel post. Beth allsa fa fod? Ond cyn i fi allu gwed gair, dymar bulls eye yn dod shag ato i, ac yn neido hibo fel llychetan. A beth tin feddwl odd na? Dim ond yr hen gwrcath or stapal wedi bod ar dramp i hunan ar ol y llycod yn y pen blan. A fe odd no, yn tynnu ar i ffordd nol ir stapal.

 

Dw i ddim am weud sopyn o hen lol wrthot ti am y petha rwyn gofio, ond rwyn gwpod y lici di glywad dipyn bach am y cwrdda gweddio on ni yn arfadd gal y slawar dydd ar waelod y pwll ar fora dydd Llun. Bachan w, dyna gwrdda da, a dyna weddio!

 

Ar pregethwrs - ron nhw yn dod lawr ar yn ail ai gilydd, ac yn rhoi precath ne anerchiad byr; ac yn amal iawn fe fysa rhai or bosus yn cymryd rhan, oblecid rodd cwpl lled dda o nhw yn ddiaconiaid ac yn pregethu nawr ac yn y man ar ddydd Sul. A whara teg iddi nhw, hed, yr amsar hynny rodd y rhan fwya or bosus yn trafod dynon fel dynon, ac nid yn u drifio nhw fel cwn, au tyngu au rhegi nhw ir cymyla.

 

Ond gad i fi i scwaro top ne ben y stori nawr, fel ron i yn arfadd scwaro top y drams glo yn barod iddi nhw i fynd mas, y slawar dydd.

 

Fe allswn dy gatw di yma am oria hir, yto, ptawn i yn gwed y cwbwl w i yn i gofio. Ond fi gwpla nawr gyta gwed am dri ne bedwar o fechgyn gas u diwedd ar y mhwys i, ac y mar dicwyddiata hynny wedi aros yn ddwfwn ac yn fyw iawn ar y nghof i.

 

Rwyn cofio Morris, y mhartnar i, yn cal i ddiwedd trwy gwmpo o dan drad y ceffyl Roman, ar ddwy dram lawn odd yn dod ar i l a. Dryswr bach, douddeg od odd Morris, a fi. glywas i fan gweiddi o ben y twyn: Otir hewl yn glir?

 

Ond cyn fod neb yn gallu atab, rodd yr hen geffyl wedi dechra rhytag i lawr dros y ryn, a fe ffaelws Morris bach a chatw yn ddicon cwic oi flan a, a fe ath yr hen geffyl ar ddwy dram dros i gorff bach a. A dyna hin stop, wrth gwrs, ai gorff a yn cal i gario nol sha thre, mwn bothti awr wedi iddo fatal ar tŷ yn y bora.

 

Tro arall budir iawn yn y nghof i odd am fachan or enw Frank. Ron i yn dipyn o fireman regilar yr amsar y digwyddws hyn. Rodd twll gwaelod wedi fflato, tin gweld, ac wrth gwrs, dodd neb i fynd yn agos ir man hynny am betar awr ar ucian. Ond ta beth i, fe ath dou ne dri diwrnod hibo, ac fe alws y manager ddou fachan diarth miwn i witho yn y talcen lle rodd y twll wedi fflato.

 

A fel digwyddws hi, fe ath Frank, odd yn gwitho yn y talcan nesa lawr, at y ddou fachan newydd, a man depyg iawn iddou helpu nhw, drwy ddalar tarad i dyllu yn y twll odd wedi fflato.

 

Rodd a yn ishta ar y gwaelod, ar tarad yn i ddwylo yn cal i droi, ac yn ddisymwth fe ath yr ergyd off, a fe wthwd Frank yn yfflon yn erbyn y top, ac fe safiws y ddou fachan diarth.

 

Dyna galad y bu hi arno i am amsar hir i fynd rownd wrth ym hunan hibor talcen hyn i ecsaminor lle bob bora. Ar ail fora ar l ir peth ddicwdd, beth tin feddwl ffindas i? Un o fysydd y pŵr ffelo gas i ddiwadd.

 

Un digwyddiad arall, a fi gwpla i wetiny. Tri parti yn gwitho mewn tair hewl nesa at i gilydd. Tylla i saethur gwaelod gydar tri yn barod ar ddiwadd y dydd, pob un wedi cal rhyddid i danoi dwll i hunan. Y tri yn rhytag yn l ir un man i fod yn ddiogel. Dau or tri yn mynd tua thre ar llall, yn ei awydd ai bryder, yn mynd yn l ir ffas, i gael gweld os odd yr ergyd wedi gwneud ei waith yn dda. Ond y maen debyg ei fod e wedi camsyniad y sŵn, ac iddo fynd yn l a chyrraedd y ffas pan aeth yr ergyd off, a chafodd rym yr ergyd i gyd iw wynab ai gorff, ac fei lladdwyd yn y fan. Ni wyddai neb am y trychineb hyd nes i fechgyn y sifft nesa fynd miwn, a dyna lle y cawson nhwr corff wedii friwa yn ofnatw wrth gwt y ddram lawn.

 

O, annwl, annwl, petha ofnatw ywr lladdiata ma, syn dicwdd o dan y ddaear.

 

Nawr ta, machan i, os wyt ti wedi dotir cwbwl lawr ar y note-book na sy gyta ti, rwy in cretu y gallu di fod yn folon. Ac os byddi di yn mofyn rhacor o details rhywdro eto, ti elli u cal nhw pryd y mynnot ti! Nawr ta, rwyn cretu i bod hin deg i finna i gal whiff fach arall nawr, a ni smocwn gydan gilydd.

 

Dera mlan.

 

 

DIWEDD


Adolygiad diweddaraf 2009-12-02, 08 11 2002

Sumbolau arbennig: ŷ ŵ ə

Fformat 100 chwith, 200 de


Bler wyf i? Yr ych chin ymwld ag un o dudalennaur Gwefan CYMRU-CATALONIA
On sc? Esteu visitant una pgina de la Web CYMRU-CATALONIA (= Galles-Catalunya)
Weə(r) m ai? Yu a(r) vzting ə peij frm dhə CYMRU-CATALONIA (= Weilz-Katəluniə) Wb-sait
Where am I?
You are visiting a page from the CYMRU-CATALONIA (= Wales-Catalonia) Website

CYMRU-CATALONIA

Edrychwch ar fy Ystadegau / Mireu les estadstiques / View My Stats