2474k Gwefan Cymru-Catalonia. Detholion o Y Cyfaill or Hen Wlad yn America 1840

http://www.kimkat.org/amryw/1_testunau/sion_prys_081_cyfaill_or_hen_wlad_mai_1840_2474k.htm


0001z Yr Hafan / Home Page

..........
1864k Y Fynedfa yn Gymraeg

.....................
0009k Y Gwegynllun

...............................0960k Y Gyfeirddalen i Gywaith Sin Prys (testunau Cymraeg yn y wefan hon)

...............................................2477k Y Gyfeirddalen i'r Cyfaill o'r Hen Wlad yn America


...............................................................y dudalen hon

 

baneri
..

 

 

Gwefan Cymru-Catalonia
La Web de Galles i Catalunya


Cywaith Sin Prys Aberhonddu (Casgliad Arlein o destunau Cymraeg)
Llond y We o Ln y Brython



Detholion o Y Cyfaill or Hen Wlad yn America
Mai 1840

 

map o gymru a'r gwledydd catalaneg (map_cymru_pc_drenewydd_050112)

Adolygiadau diweddaraf:
2006-05-18



 

 

(2) (Rhif 29, Cyfrol 3, Mai 1840, tudalennau 139-141)

CYCHWYNASOM drachefn foreu ddydd Mercher, yn y bd, n gwynebau tua Newark, 138 m. or lle olaf. Cawsom rwystr ar y ffordd trwy driad y gamlas, a gorfu arnom deithio 11 milltir mewn pedrolfen, (wagon). Yr oedd Mr. Rees y boreu hwn yn ddigalon ac yn llesg, ond dywedai iddo gael cysur oddiwrth y geiriau hyny, He shall cover thee with his feathers. Yn mhen ychydig drachefn dywedai, By-and-by, my wretched mortal body will be changed.for an immortality. Sylwid y diwrnod hwn hefyd, pa fodd y mae yr Arglwydd yn goddef ir creaduriaid direswm gael eu poeni am bechodau dyn; hefyd, bod yr Arglwydd yn cospi ei bobl weithiau, fel gwyr Succoth, drain ac mieri. Adgoffawyd llawer o ddywediadau enwogion Lloegr a Chymru. Pan gyrhaeddodd y cŵch Newark, yr oedd yn tywyllu nos Iau. Derbyniwyd ni gan y Cymry yno yn garedig. Aeth fy nghyfeillion ir wlad, llettyais inau yn y dref. Aethym gyd chyfaill i ymweled hwynt dranoeth. Gorphwysasom y diwrnod hwnw, a theimlem ein hunain yn flinedig iawn. Tranoeth, buom yn cadw society yn Nghapel Saron ar Fryniau y Cymry. Dydd Sul, y 23ain, pregethodd y Brodyr yno am 10 a 2; ac am 6 yn Newark, yn Nghapel y Bedyddwyr Seisonig: nos Fawrth, yn nhŷ Mr. D. Thomas, Brick-house: a nos Fercher, yn Harrison, yn nhŷ un Mr. Nichols - pregethodd Mr. Rees yn Saesoneg. Dychwelasom yn ol i Granville, lle nodedig am gyfleusterau crefyddol. Tranoeth, am 2, mewn Ysgoldŷ Cerrig ar Fryniau y Cymry, cynhaliwyd cyfarfod Dirwestol. Cawd yno gyfarfod hynod o hwylus. Yr oedd y rhan fwyaf or gynulleidfa wedi ardystio cyn hyny. Ardystiodd amrai y pryd hwnw hefyd. Mewn Cyfarfod yn Granville, ychydig ddiwrnodiau cyn hyny, ardystiodd 194 i fod yn Llwyr-ymattalwyr, a 23 yn Gymedrolwyr. Nos Iau, pregethwyd yn y Capel. Nos Wener, Mr. Parry yn Gymraeg, a Mr. Rees yn Saesonaeg, yn nhŷ Mr. Thomas Hughes. Dydd Sadwrn, society yn Saron, pryd y derbyniwyd tri, un or newydd, a dau o le arall. Ymdrinwyd hefyd llawer o bethau na oddefa amgylchiadau y lle hwn iw crybwyll. Y Sabboth, cynnaliwyd y moddion fel or blaen. Cawsom yn y lle hwn eglwys drefnus a rheolaidd, yn cynnwys 48 o aelodau, 3 o swyddogion, 25 o blant yn yr eglwys, a phregethwr, sef y Parch. W. Parry. Maint eu capel yw 30 wrth 30 troedfedd. Ansawdd eu tir hefyd sydd dda, ond lled fryniog. Eu dwfr - au cyfleusderau i brynu a gwerthu, braidd yn well nag un man ag a welsom gan y Cymry yn Ohio. Dangosodd y cyfeillion i ni bob bob caredigrwydd. Ymadawson, foreu dydd Llun, au gwynebau tua Radnor, mewn cerbyd a anfonwyd oddiyno in cyrchu 45 o filltiroedd o ffordd.

 

Cyrhaeddasom y lle hwnw am 11 or gloch y nos. Nid oes achos crefyddol gan y Trefnyddion Calfinaidd yn Radnor, ond cydaddolant r Annibynwyr. Buom yn llafurio yn eu mysg bob dydd o hyny hyd foreu ddydd Llun. Pregethwyd yno wyth waith, dwy society, ac un Cyarfod Dirwestol. Dangoswyd tiriondeb a charedigrwydd i ni yma hefyd, a hebryngwyd ni ganddynt i Columbus, 35 milltir. Dull gwyneb y ddaear yn Radnor sydd wastad iawn; ansawdd y tir yn lled dda; er hyny yn annghyfleus at lawer o bethau, ac yn agored ir cryd. Cawsom ddiwrnod poeth iawn, ar ffordd yn llwchlyd o Radnor i Columbus. Pregethodd Mr. Rees mewn Ysgoldŷ yno i gynnulleidfa o Gymry. Ymddygodd trigolion y lle yn dirion atom; er hyny gwrthwynebid ni yn gadarn gan ryw ddyhiryn atgas, Universalaidd o ran barn. Meddyliwyf iddo gael rhai rhesymau gan Mr. Rees nad annghofia mohonynt yn fuan. Lle dymunol ydyw Columbus. Gwelsom yno lawer o bethau. ond yr hynottaf oedd carcharorion Carchar y Dalaith, o herwydd hon ydyw prif ddinas Talaith Ohio. Gadawsom y lle hwn am wyth boreu ddydd Mawrth, a chyd y cerbyd ar hyd y National Road i Springfield, ac oddiyno i Cincinnati ar hyd ffordd ddrwg, erbyn 10 ddydd Mercher. Sylwyd ar amryw bethau ar y ffordd, megys y perygl o ieuo yn annghydmarus; hefyd, cynghor y diweddar Barch. Rowland Hill i bregethwyr ieuaingc: 1st. He ought to have a good stock of .sense in his head. 2d. A good stock of the Bible iin his mind; 3d. A good stock of grace in his heart. Cyn diweddu y daith hon, clafychodd Mr. Rees or Bilious Fever, er nad yn ddrwg iawn. Dywedai ei fod yn dymuno cael ei addfedu i farw, ond nid yn yr America, ac fel y dywedodd un gŵr duwiol, Please let me down to the grave gently. Arferem ninau bob rhesymau a moddion a fedrem iw ddyddanu. Gweinyddwyd meddyginiaeth ebrwydd iddo yn Cincinnati, a gwellhodd yn raddol. Gwelsom yno lawer o Gymru, pa rai a ymddygasant yn garedigol i ni. Dangosasant lawer o adeiladau gorwych eu tref, yn enwedig eu marchnad. Cymerasant ni hefyd dros yr afon mewn cwch i Dalaith Kentucky, &c. Mae Cincinnati yn dref fawr a hardd. Dywedent wrthym y bernid ei phoblogaeth yn 40,000. Mae yn lle nodedig am fasgnach. Trosglwyddir mewn agerdd-fadau werth miloedd o ddolerau o nwyfau i lawr ac i fyny yr afon yn flynyddol. Am yr ymwneud a fu genym r gwaith yr aethom yno yn ei herwydd, gwel y Cyfaill am fis Medi diweddaf. Cawsom yma gynnulleidfa o Gymry, a chapel hardd o briddfeini, yn 28 wrth 25 troedfedd, yr hwn a godwyd dan olygiad, a thrwy lafur diflin y Parchedig Edward Jones, yn benaf, yn nghydg eraill. Rhif yr Eglwys Gymreig yw 46 o aelodau, 3 o swyddogion, 28 o blant; a 2 bregethwr, sef y Parchedigion Edw. Jones a David Rosser. Gadawasom y lle hwn am 9 foreu ddydd Mercher, a daethom i Gallipolis am 8 nos Fercher, ar hyd yr afon mewn agerddfad, 200 milltir. Cyd-deithiau ni lawer o Gymry, y rhai a ddychwelent adref or Gymanfa. Yn eu mysg yr oedd y Parch. Robert Williams, a Mr. D. Lewis, Oak Hill; y Parch. W. Morgan, a Mr. John Edwards, Pittsburg, ar Parch. Wm. Parry, Granville.

 

Boreu ddydd lau, cyrchwyd ni o Gallipolis i Oak Hill, mewn cerbyd, gan Mr. Alban a Mr.David Wynne. Lle bychan, digynnydd, yn cael ei breswylio gan Ffrancod gan mwyaf yw Gallipolis. Y pellder oddiyno i Oak Hill sydd yn nghylch 20 milltir.

 

(3) (Rhif 30, Cyfrol 3, Mai 1840, tudalennau 139-141)
Yr oedd yr hin yn nodedig o wresog tra buom yno. Cwynai fy nau gyfaill o herwydd afiechyd, ac yn benaf Mr. Parry. Ond podd bynag, galluogwyd hwynt i fyned drwy y gwaith yn y modd canlynol. Cadwyd society yng nghapel Moriah ddydd Gwener, am 5, a chyfarfod gweddi yn ganlynol. Methodd y brodyr ddyfod yno o herwydd gwaeledd. - Ddydd Sadwrn, am 2, pregethodd Mr. Rees. Boreu Sabboth, am 10, Mr. Parry. Am 2, Mr. Rees. Am 5, pregethasant ill dau. Ddydd Llun, am 9, society. Yna ffarweliwyd yn hiraethlon ein teimladau. Yma y gwelsom y drefn oreu ar yr Achos crefyddol yn Ohio. Rhif yr Eglwys, 150; swyddogion, 9, pregethwyr, 2, sef y Parchedigion Mr. Robert Williams a Mr. D. Lewis. Caniatwyd i frawd ieuangc arall arfer ei ddawn yno i bregethu, ond deallais, trwy lythyr oddiwrth gyfaill or lle hwnw, iddo orphen ei yrfa cyn dechreu ar y gwaith mawr. Amlwg yw mai nid ein meddyliau ni yw meddyliau yr Arglwydd. Mae gan ein brodyr yno ddau gapel; maintioli un yw 31 wrth 20. Nifer y plant a ddygir i fyny yn yr Eglwys, 86. Sefydliad newydd yw y lle hwn, ar rhan fwyaf or trigolion yn lled isel eu hamgylchiadau, eto yn hynod o ffyddlon gydr Achos. Mae yma rai hefyd yn byw yn gysurus ddigon, ac yn meddu ar eiddo go fawr. Mae ir lle hwn, fel amryw sefydliadau newyddion eraill, lawer o annghyfleusderau, ond mae yn debyg y symudir hwynt bob yn rdd.

Ymadawsom oddiyno ddydd Mawrth. Lletyasom yn Galipolis y noson hono.

Cychwynasom drachefn dranoeth mewn agerddfad, n gwynebau tua Phittsburg, taith o 300 o filltiroedd. Cymerwyd Mr. Parry yn glaf o herwydd y gwrs mawr, gan y bilious fever; ac wedi teithio 2 ddiwrnod a noswaith, gorfu arnom droi i dir, o herwydd fod ei afiechyd yn cynnyddu, ai fywyd mewn perygl. Enw y lle y troisom iddo yw Wheeling, Talaith Virginia. Ni arosasom yno ond pedair-awr-ar-hugain, Aethom ymaith nos Wener mewn cwch i Steubenville; yna mewn cerbyd, trwy ran o Virginia a Phennsylvania, i Pittsburg, erbyn prydnhawn ddydd Sadwrn, yn hynod o lesg a blinedig. Ymofynwyd am feddyg yn ddioed, a gwellaodd yn raddol.- Dyma y daith fwyaf annghysurus a gawsom, o herwydd afiechyd; ond bu llaw yr Arglwydd yn ysgafn iawn arnom. Peth rhyfedd na fuasem feirw, fel Rahel, wrth deithio, neu Moses ar y mynydd. Gorfu arnom benderfynu peidio myned i Pottsville, a lleoedd eraill, o herwydd afiechyd.

Cawsom yn Mhittsburg, gydr Trefnyddion Calfinaidd, Eglwys drefnus, yn cynnwys 60 o aelodau, 5 o swyddogion, ac un pregethwr, sef y Parch. Wm. Morgan. Ddydd Sul, am 10, pregethodd Mr. Rees, yn nghapel yr Annibynwyr. Am 2, society yn nghapel y Trefnyddion Calfinaidd. Am 6, pregethodd yn yr un lle ar boreu.

Arosasom yno hyd ddydd Mawrtb, Awst y 5ed. Pregethwyd yno am ryw weithiau yn yr wythnos, cadwyd society, a chyfarfodydd Dirwestol. Yr ail Sabboth, pregethwyd dair gwaith. Ymgasglodd torf fawr o Gymry i wrandaw, y rhan fwyaf yn perthyn ir gweithiau glo a haiarn. Mae Pittsburg. yn ddinas fawr, ac ynddi, ac oi chwmpas, lawer o weithfeydd gl, haiarn, gwydr, hoelion, &c. Mae yn sefyll rhwng dwy afon, sef y Monongahela ar Alleghany, y rhai, islaw y dref, a ymarllwysant iw gilydd, ac a elwir wedi hyny yn Afon Ohio. Dywedwyd wrthym mai ei lled cyffredinol o Bittsburg i Cincinnati, yw o 500 i 1,000 o droedfeddi; ei hyd, o Bittsburg i Orleans Newydd, lle yr ymarllwysa ir mr, yw 1,700 o filltiroedd, a dim ond 495 troedfedd o ddisgyniad ir dwfr ddylifo yr holl ffordd hirfaith.

Gadawsom y lle hwn foreu y 5ed o Awst, yn y cerbyd, a daethom i Chambersburg am 1. Boreu Iau, am 9 drachefn, aethom gydg ager-gerbydau ar y cledrffyrdd i Philadelphia. Trodd yr agerdd-beiriant, ac attaliodd gyflymdra ein taith, ond pa fodd bynag, daethom yno brynhawn ddydd Gwener. Y pellder o Bittsburg i Philadelphia yw 300 o filltiroedd y 150 cyntaf yn fryniog ac anwastad iawn y 150 eraill yn hynod o wastad a hyfryd ir olwg.

Mae Philadelphia yn un or lleoedd hyfryttaf a welais erioed. Cawsom yr hyfrydwch o weled yr holl ddinas fawr oddiar fath o dŵr oedd ar nen y tŷ y llettyem ynddo. Synem wrth weled maint y ddinas harddwych, gorwychder ei hadeiladau, trefn a chydsafiad ei hystrydoedd, llawnder ei marchnadoedd o ymborth a thrugareddau, ai hystordai cyfoethog o bob math o nwyfau eto, ynddangosai pob peth, yn ein golwg ni, yn lled farw a difywyd. Ni welsom un Cymro yn y lle hwn, er fod yma amrai Gymry, ond nis gwyddem pa le i gael eu gweled.

Gadawsom Philadelphia boreu dranoeth am 8, a chyrhaeddasom Gaerefrog-Newydd am 3, gydar ager-gerbydau. Derbyniwyd ni yn roesawgar gan y brodyr yno. Ddydd Sabboth, pregethodd y brodyr am 3 a 7 yn nghapel y Bowery. Ddydd Llun bwriwyd golwg dros ein cyfrifon. Trefnwyd pob peth yn eitha brawdol a heddychol yn mhresennoldeb y Brawd Wm. Rowlands. Dranoeth, sef dydd Mawrth, ar el ciniawa, y waith ddiweddaf am byth, maen debyg gydan gilydd, yn nhŷ Mr Roberts, Walker-street, ymneillduasom i ystafell, aeth Mr. Rees i weddi, a sicr wyf na anghofiaf y weddi hono tra fyddwyf byw.

Yna ymadawyd yn alarus a hiraethlon, ar ol teithio gydn gilydd 2,292 o filltiroedd mewn naw wythnos a dau ddiwrnod, heb y meddwl lleiaf o weled ein gilydd mewn cnawd hyd y boreu mawr, pan y rhoddo yr Archangel ei lef, ac y delo y meirw i fyny o lwch y ddaear. Meddyliwn yn aml y dyddiau hyn fy mod yn profi rhyw deimladau tebyg i henaduriaid Eglwys Ephesus, gan ofidio yn benaf am y gair a ddywedasai efe, na chaent weled ei wyneb ef mwy. Felly nid wyf yn meddwl gweled eu gwynebau na chlywed eu lleisiau mwy; a thebygol genyf mai dyna brofiadau ugeiniau a channoedd om cydgenedl y buom yn ymweled hwynt, ac a ddangosasant eu caredigrwydd i ni ym mhob lle.

Gobeithiaf hefyd y bydd eu geiriau, eu cynghorion, eu hannogaethau, au rhybuddion, yn llefaru eto yn yr America, ar ol eu hymadawiad i Brydain, ac ar ol eu marw hefyd.

Cychwynais inau adref o Gaerefrog-Newydd, yn y dull arferol o deithio. Cefais fy nheulu oll yn fyw ac yn iach, am hamgylchiadau yn hollol gysurus.

 

JOHN S. WILLIAMS,

Steuben,

Tach. 12fed, 1839.

-----------------------------------------------------------------------------------------------

 

 

 

Sumbolau arbennig: ŵ ŷ
Fformat 100 chwith, 200 de

Bler wyf i? Yr ych chin ymwld ag un o dudalennaur Gwefan CYMRU-CATALONIA
On sc? Esteu visitant una pgina de la Web CYMRU-CATALONIA (= Galles-Catalunya)
We(r) m ai? Yu a(r) vzting peij frm dh CYMRU-CATALONIA (= Weilz-Katluni) Wb-sait
Where am I?
You are visiting a page from the CYMRU-CATALONIA (= Wales-Catalonia) Website

CYMRU-CATALONIA


Edrychwch ar fy Ystadegau / Mireu les estadstiques / View My Stats