1229k Gwefan Cymru-Catalonia / la Web de Galles i Catalunya. Twynog. Cyfrol Goffa y diweddar T. Twynog Jeffreys, Rhymni.
Dan Olygiaeth Dyfed. Gwrecsam. Hughes ai Fab. 1912

http://www.kimkat.org/amryw/1_testunau/sion_prys_027_twynog_03_1229k.htm

0001z Y Tudalen Blaen

..........1863c Y Porth Cymraeg

....................0009k Y Gwegynllun

..............................0960k Y Gyfeirddalen i Gywaith Sin Prys (testunau Cymraeg yn y wefan hon)

...................................0094k tudalen mynegeiol Twynog

.....................................................................y tudalen hwn / aquesta pgina


..

 

 

 

 

 

 

 

0860k y llyfr ymwelwyr

Gwefan Cymru-Catalonia
La Web de Catalunya i Galles

Cywaith Sin Prys - Testunau Cymraeg ar y We

 

Twynog

Cyfrol Goffa y diweddar T. Twynog Jeffreys, Rhymni.

Dan Olygiaeth Dyfed.

Gwrecsam. Hughes ai Fab. 1912

 

Rhan 3

 

Adolygiadau diweddaraf:
28 10 2001

 

Fersiwn destun sylfaenol / Basic Text Version: 1227k_print kimkat1227k_print

 

Mae gennym hefyd fersiwn PDF or tudalen hwn / There is also a PDF version of this page:

http://www.kimkat.org/amryw/1_testunau/sion_prys_027_twynog_1912.pdf

 

 

TANNAU EREILL TWYNOG.
CERDDI GWASGAREDIG, HEB EU CYHOEDDI OR BLAEN,
A GYHOEDDIR YN BENNAF YN Y GYFROL HON.

RHIF Y GERDD

TEITL Y GERDD

TUDALEN

+52

Bunyan

x159

+53

Bugail Carmel

x163

+54

Adgyfodiad Crist

x168

+55

Y Daran

x169

+56

Wylofus gri yr Hydref

x170

+57

Bedd fy ngeneth fach

x171

+58

Fy Mhlentyn

x173

+59

Hwiangerdd Mair

x174

+60

Nos a Dydd

x177

+61

Gobaith y Cristion

x178

+62

Annien ugain oed

x179

+63

Tangnefedd

x180

+64

Nos Gwyl Dewi

x181

+65

Yr Amaethwr

x182

+66

Y Beibl yn y Carchar

x183

+67

Y Frwydr

x184

+68

Y Dyn Meddw

x186

+69

Caws Caerphili

x187

+70

Bugail Glan y Llyn

x188

+71

Y Llongddrylliad

x191

+72

Addan yr ardd

x193

+73

Y Mynydd Du

x194

+74

Pleser

x196

+75

Barnau Duw

x198

+76

Tanybryn

x199

+77

Gwlad Myrddin

x207

+78

Y Balch

x208

+79

Cystudd

x212

+80

Maer Gaeaf wedi cilio

x213

+81

Dafydd Jones

x214

+82

Dewi Sant

x216

+83

Ussah

x218

+84

Pleser pur

x222

+85

Y Cryd-cymalau

x223

+86

Marwn yr Haf

x224

+87

Yr Enfys

x225

+88

Gwyliaur Haf

x226

+89

Tir Beulah

x227

+90

Yr Excursion

x228

+91

Y Llaw

x231

+92

Dduw

x231

+93

Yr Efengyl

x232

+94

Daeareg

x232

+95

Parc Dynefwr

x232

+96

Llyfrau y Beibl

x233

+97

Ddoe a heddyw

x237


(x159)
(+52) BUNYAN
Af yn ol am fanylion - byw hanes
Bunyan ai freuddwydion;
A thrwy nerth a rhiniau In,
Mi ganaf salm ei gwynion.

Elstow bach! rhwng plastai byd rodd fore
Ddifyrrwch iw febyd;
Ac iw ran curai o hyd,
Lef rhyfel oi foreufrd.

Ynon egwan y ganwyd
Cu angel hedd mewn congl lwyd,
Deiliog ardal y gweirdir,
Ac erwau tg goreu tir
Welain hael yn nhaweledd
Yr Ouse ln o risial wedd;
Afon dlos! cofiwn dy lm
Tra bo hanes tre Bunyan.

Fro heulog; oi hanfarwolion, - hanes
Bunyan yw ei choron;
Ei fyw dant fur harddaf dn
O ganigaui henwogion.

Un i gŵyn a thlodin gaeth,
O deulu di-waedoliaeth;
Ni ddilynodd o linach
Allai arddel uchel ch;
Ni chadd sedd gogonedd gwych
Mwynderau - dim ond eurych.

Bywyd duon bydewau
A fu ei nwyd yn fwynhau;
A thywysog iaith isel,
Yn nyddu gwarth yn ddi-gel.

(x160) Hanes tir anystyriaeth - a wybu -
Febyn dilywodraeth ;
Yn foren llawn o fariaeth,
I fyddin y werin aeth.

Dadweiniai, gloewai ei gledd
I wasanaeth y Senedd ;
Ei waith ai lwydd fyth iw wlad
Enwog geir ynn gn cariad;
Cr Rhyddid, ac iw wreiddyn,

Yn mawrhau iawnderau dyn.

Iddo ef bu nawdd ddwyfol - iw arbed
Erbyn y dyfodol;
Roedd gemwaith ei waith yn ol
Dros y brodyr ysbrydol.

Dirwynol frwydrau enaid - i Bunyan
Fun boenus a thanbaid;
Lluoedd Satan, aflan haid,
A ddoi heibio yn ddibaid.

Byw mewn ymdrech phechod, - ac eilwaith
Cilio ar ddisperod;
At ffol anuwiol nd - trachefn dwyshau
Mewn dyheuadau am wenau Duwdod.

Er gwaedd yr argyhoeddiad, - a rhu barn
Ar byrth ei ddrwg-fwriad;
Eilwaith i dir gwrthgiliad - bun pellhau,
Ai wawdiol wyniaun lladd y dylanwad.

Diogel dg weledigaeth - gai eilwaith,
A gwawl iachawdwriaeth;
Ac wedyn hyf codi wnaeth - iw dl dŵr,
Yn ddeifiol arwr y dda Filwriaeth.

(x161) Dewisodd fywyd Iesu - yn y man -
Mynnodd ffydd i gredu;
Ac yng nghariad Ceidwad cu,
Daliaii enaid i lynu.

Arfogodd, gwingodd ir gwaith, - ai arfau
Nef-ddurfin yn berffaith;
Ac ar fore dechrer daith, - iddo bu
Gras i wynebu ar gors anobaith.

Ei egnion gynheuodd - dn y saint,
Yn eu serch cynhyddodd;
Taran a chorwynt heriodd - ac oi bau,
Anelwig ofnau fel niwl a gefnodd.

Ond ir dyn diwyro daeth
Du ŵg, ac erledigaeth
Cododd storm arw gormes
Ar y tir, a chiliair ts;
Ffroen wynias Uffern annuw
Yrrai dn ar arwr Duw.

Carchar-ddor Bedford agorodd - iddo,
Ai ryddid a gollodd;
Ydgorn gwlad, a gwron glodd -
Y gelyn dig ai gwyliodd.

Ymlaen am ddeuddeg mlynedd - yno bu
Dan bwys trwm dialedd;
Ac ar enaur Gwirionedd,
Mynnair byd roi meinir bedd.

Ond gŵr Duw a garia dn ne o fewn
Ei fynwes i bobman;
Mewn carchar, esgynar gn o dannau
Haeddol awenau y dduwiol anian.

(x162) Gwawl ydoedd i gloedig - ddu gelloedd
Gwylliaid condemniedig;
Yno yn alltud unig, - ei olau
A lanwai eisiau calonnau ysig.

Yn ei gell, calonog oedd
Yn nifyr gwmnir nefoedd;
Oi mewn hi mvnnai o hyd
Fynych hedfan uwch adfyd;
A hyder bron ar dir braw
A ddwyfolair leddf alaw.

Byth gld iw gydwybod ef
Ydoedd dyddiau y dioddef.

Wedi loes y duwiol ŵr, ar carchar
Cyrchwyd y breuddwydiwr;
Ar dewraf ddifrad arwr, - yn ei wyn
Ddoi allan wedyn yn ddillyn awdwr.

Taith y Pererin yn y drychinoedd
Syn ail ir Beibl, syn elw ir bobloedd
Ei chwa anadla ar y cenhedloedd,
Ar ran yr lesu yn rhin ir oesoecld
Haul awyr yw i luoedd, - digwmwl
O barthau nifwl i borth y nefoedd.

(x163)
(+53) BUGAIL CARMEL
(Y diweddar Barch. James Jones, Fochriw).
Anwylaf gyfaill; cofio wnaf yn hir
Dy wyneb hawddgar, a dy lygad clir,
Pan yma dan fy nghronglwyd lawer noson,
Ath wenau pur yn fendith i fy nghalon;
Rwyn teimloth bresenoldeb yn fy ymyl,
Er iti groesir glyn i gwmni engyl;
Ac er ith ysbryd siriol ymbellhau,
Dy ddelw yn fy mron sydd yn parhau;
A serch a bery yn ei wresog hedd
I doddi barrug angeu ar dy fedd;
Ond cwmwl hiraeth am dy fywyd glin
A dyrr yn gawod ddagrau ar fy nghn.

Dy gyfeillgarwch oedd mor bur ar gwlithyn,
Yn llawn o galon, ac mor fwyn a deigryn
Ffyddlondeb a didwyhedd goreur byd,
Mewn hindda ac ystorm yr un o hyd;
Rhaid oedd edmygu dy gymeriad gloew,
Rhaid oedd dy garn, a mawrhau dy enw.

Yn ol yr awn, i weled proffwyd ieuanc
Yn drin or bryn, ar niwl oi flaen yn dianc
Fe garai addysg fel y carai fywyd,
Ac ar el feusydd euraidd bu yn ddiwyd;
Ir bwrdd cyfnewid dygodd ei ddeg talent,
Heb feddwl fawr am gystudd, bedd, a mynwent.
Ymdrechodd i oresgyn anhawsderau,
Heb ofni y cyfyngaf byrth au rhwystrau
Ei amgyffrediad, ai weithgarwch cyson,
Ai ysbryd cynnes daniai ysgolheigion.

Pe roddai dro i ysbryd y gorffennol
Am allwedd aur i goffrau y presennol;
(x164) Darllennai Virgil yn ei iaith ei hun,
Ac ymbleserai ar ei felys win;
Fe welodd ofid Orpheus uwch ei briod
Pan oedd yn llithro llethraur pwll diwaelod;
Y brudd olygfa rwygai ei deiniladau
Nes llifai dagrau calon dros ei ruddiau
Ac fel y llonnai nghwmni y clasuron,
A hwythau yn creu Haf o fewn ei galon;
Bu Hegel iddo yn beledryn claer,
Ac un oi gwmni hyd y nefol gaer.
Roedd Rhif a Mesur iddo yn gyfeillion,
A mynnodd holl fwynderau eu cyfrinion.
Deffroai ngwydd anhawsder, ni orffwysai

Ar lwybrau uchel ar ei aden lydan
Fel eryr cryf y codai wrthoi hunan;
Eangfawr uchelderau chwiliai ef,
A deuain ol thrysor nef y nef.

Gweledydd ydoedd dremiai ir dyfodol
I weld cyfanrwydd darnau y presennol.
Rhy brin oedd iaith, rhy fyrr oedd amser weithiau,
I roddi rhyddid iw holl ddrychfeddyliau,
Pan safain broffwyd uwch cyfrinion anian,
Neun dilyn llwybrau dyfnion Dwyfol amcan,
Ei gariad atynt roddodd iddo allwedd
I gyfrinachau sanctaidd eu gwirionedd.
Fe godai weithiau i ddieithriol fyd -
Delfrydol ai holl gyfareddol hud;
A chlywid sŵn cadwynau hen gredau
Yn dryllio tinc rhai newydd ar y brigau;
A gwelid ef yn fynych dan lawryfau
Y Coleg wedi concro anhawsderau.

Llaw Rhagluniaeth aeth ir Coleg
Iw gymeryd at ei waith,
Pan oedd gwawr dryloew addysg
Yn eiriannu borei daith;
(x165) Llais ysbrydol Carmel Fochriw
Glywodd yn y bore gwyn,
Ac fel cwmwl glas y nofiodd
Tuar bryniau uchel hyn.
Ar y bryniau uchel torrai
Ei gawodau dros y wlad, -
Cymwynasau a meddyliau,
Nes mynd adref at ei Dad.
Cafodd weld yr uniad hwnnw
O dan goron llwyddiant mawr,
Eglwys Carmel yn ffrwythloni
Fel yr Haf dan wlith y wawr;
A thros ugain o flynyddoedd
Bu ei enaid yn y gwaith,
A gwynfydedd yr addoliad
Dorrai ar bob cam or daith.

Ceid sŵn cadernid, sicrwydd, a gwybodaeth
Ym mhregeth fawr y bachgen ieuanc odiaeth,
Ei barabl dorrain swynol ar ein clyw
Wrth alwr byd yn nes at Dduw i fyw
Ei bregeth ydoedd gafod fawr o berlau,
A chyfoethogai fyd i ddywediadau
Disglaeriaii enaid disglaer yn ei bregeth,
Ai grebwyll ydoedd gydar Groes yn gymhleth;
Ond pell oedd ef o guddior Groes blodau,
Neu swyno enaid pherseiniol eiriau;
Defnyddiai ef erwinder eithar Groes,
A thafod tn i ddifrifolii oes;
Fe wylain hidl wrth ddwevd gair colledig
Ar wely marwr adyn du, pellennig:
Ac fel cymhellai yr afradlon ffol
A gwn i ddod i dŷ ei Dad yn ol:
Desgrifiair Groes yn siarad iaith dynoliaeth,
A gwaed yr Oen yn nofio ei chenhadaeth;
Ei rodiad oedd mor glir a glin ar wawrddydd,
A syml fel bywyd bugail ar y mynydd.
(x166) Ni wyddaii ysbryd ddim am falais erch,
Ei enaid a awgrymai Haf a serch.
Ar ymdaith i oleuni gwelair byd,
Ar holl ddyfodol iddon wyn i gyd;
Nid oedd rhandiroedd cysegredig gobaith
Byth iddo ef yn troi yn rhosydd diffaith.

Bu yn arweinydd addysg Gelligaer,
A huan yn ei nen ai belydr claer;
Yng nghadair y Bwrdd Ysgol gwelwyd ef
Ai ben yn oleu iawn ai fraich yn gref.
Uwchraddlol Lywydd y Gymanfa olau
A noddai yr eglwysi dros y bryniau;
Egwyddor a gweithrediad Annibyniaeth
A gafodd chwareu teg dan ei lywyddiaeth;
Gwrteithiair galon er ei gwneud i deimlo
Y gwirioneddau sanctaidd au hanwylo;
Agorair deall fel y deuai iddo
Bob bore syniad newydd iw oleuo:
Mor glir ei lygad ac mor ddwys ei galon
I weled bywyd yn ei holl brydferthion;
Roedd sŵn cyfathrach natur yn ei fywyd,
A thant y bore yn ei barabl hyfryd.
Hedd y mynyddoedd ac unigrwydd natur
Fu iddo yn ysbrydiaeth ac yn gysur;
Fe garai encilfeydd y mynydd mawr
Pan fyddai o dan lif y sanctaidd wawr
Roedd bywyd iddo yn hawddgarwch dwyfol -
Pob ffurf yn dangos iddo ffaith ysbrydol;
Mor lawn o Dduw y gwelai ef y cread,
Ac fel diferyn bach or Dwyfol Gariad;
Ysbrydol neges oedd gan natur iddo,
Ae yntau ar ei daith yn ei hesbonio.

Os glas oedd anian, yr oedd niwl y Glyn
Yn duo pelydr ei freuddwydion gwyn;
Yn lle hoenusrwydd Haf, y nychdod blin,
Yn lle gwlith bore tg, anialwch crin.
(x167)
Mor anodd marw ar foreuddydd llon,
A gwaith y bywyd wedi llenwir fron.
Ymdrechol fu i gadwr gelyn draw,
A llwyddai i ddod allan o bob braw;
A sionc y daeth ir wyneb lawer gwaith,
A gador gelyn yn y dyfnder llaith;
A chefnai weithiaun wrol ar y bedd,
A gwn diangfan amlwg ar ei wedd.
Nid ofni marw oedd, ond awydd byw
Defnyddiol fywyd pur iw wlad ai Dduw;
Ac nid oedd dychryn arno i gwrdd g angau
Pan ydoedd sŵn marwolaeth ar ei glustiau.
Pan ddaeth yr awr, yn ymyl oer y bedd,
Roedd ef heb ddim petrusder ar ei wedd,
Fel sr dan ymyl cwmwl yn disgleirio,
A dewrder Cristion ar ei ael yn fflamio.
Pan ydoedd gobaith eglwys yn diflannu
Dros drothwy bywyd, gobaith oes yn pylu,
Y corff yn oeri wrth fynd nol ir ddaear,
Roedd glesni bywyd ar ei enaid llachar.

(x168)

(+54) ADGYFODIAD CRIST
Yr Iesu yn y bedd! O ryfedd ddydd!
A llwydrew angeu ar ei sanctaidd rudd;
Distawrwydd dwfn deyrnasai drwy y nen,
A Seion dan ei chlwy ogwyddaii phen;
Griddfanair awel yn yr Olew goed
Uwchben y bedd na roddwyd dyn erioed;
Llesmeiriair haul, ac wylair graig yn llyn,
Wrth weld eu Crewr o dan glo y glyn;
Trwm oedd y maen a seliwyd ar y bedd,
A gwawdio bywyd fynnai durfin gledd;
Roedd angeun fud, ai lygad ar y cloion,
Ar grechwen gynt yn bryder yn ei galon;
Adgofiai am yr Iesu ar ei hynt,
Yn siarad bywyd wrth y meirw gynt;
Amheuai fod Creawdwr mr a thir
I aros yn ei rwymau caeth yn hir;
Ysgydwad deilen barai iddo ofni
Fod cynnwrf yn y bedd yn siglor meini;
Yr unig sŵn oedd cellwair milwr anfad
Wrth wylior bedd, ller hunair Adgyfodiad;
Gan fwrwi ogan ar y gwragedd hwythau
Oedd wrth y bedd yn torri eu calonnau.

Ond daeth y bore! Borer trydydd dydd,
I ddeffror Cadam o gadwynaun rhydd;
Anwylaf fore o foreuaur byd,
Gwawr drodd y Glyn yn oleu ar ei hyd;
Ar diroedd bywyd y tu hwnt i angau,
Saint ac angylion hwylient eu telynau;
Disgynnair cledd o law y milwr ffol;
Ar maen mewn dychryn giliodd yn ei ol
Maer Iesun fyw, a chydai braidd mewn hedd,
A seraff gwyn yn eistedd yn y bedd.
(x169) Mynyddoedd yr Olewydd a Libanon
A lawenychent mewn wybrenni gloewon;
Or cyrrau pell ysbai y clogwyni,
I weled Prynwr byd yn adgyfodi;
Ar ysgwydd y ddaeargryn codair creigiau,
I weled bywyd yn diddymu angau;
Y beddau fu am oesau o dan gloion
O barch ir Iesu a ryddhaent eu meirwon;
Nerth bywyd anherfynol oedd yn cerdded
Yn anfarwoldeb drwy y bedd agored;
A Satan wedi gador maes yn glwyfus,
Ar Iesun fyw, yn Frenin gogoneddus;
Allweddaur bedd sydd wrth ei wregys Ef,
Ai adgyfodiad ydyw porth y nef.

(+55) Y DARAN
Rhuad heriol ywr daran, - o rym mawr,
Lle maer mellt yn wefrdan;
Torredig floedd y trydan
Or wybren dyrr obryn dn.

Du awr ir eangderau, ac anian
Yn cwyno dan glwyfau;
Ac eilwaith yn rhoi golau
Ar hanes Ir yn neshau.

(x170)
(+56) WYLOFUS GRI YR HYDREF
Wylofus gri yr Hydref.
O frig y goedwig wyw,
Sydd fel angeuol ddolef
Yn torri ar fy nghlyw
Gofidus ddail y llwyni,
Crynedig ynt i gyd;
A dyna yw eu stori, -
Yn gwywo mae y byd.

Mi welais wanwyn ieuanc,
Ai swyn yn gwellar claf;
Mae hwnnw wedi dianc,
Ai ddilyn wnaeth yr haf;
Ac felly yr wyf finnau,
Yn gwywo ar fy hynt;
Nid yw fy oes ond deilen
A chwythir gan y gwynt.

(x171)
(+57) BEDD FY NGENETH FACH
Eistedd ar y beddrod unig
Ymar wyf dan frigaur coed;
Yn galaru yn siomedig
Am fy ngeneth bum mlwydd oed;
Uwch fy mhen maer ser yn gwenu
Henon ddedwydd ac yn llon;
Minnau yma yn hiraethu
Am yr eneth anwyl hon.


Clywaf sŵn telynau rhadlon
Draw yn canu yn y dref;
Trar wyf finnaun torri nghalon
Am fy ngeneth aeth ir nef;
A chysgodion nos y ddaear
Yn ymledu o bob tu,
Fel i ddangos lliw fy ngalar,
Am fy ngeneth fechan, gu.

Mae adgofion yn dod heibio
Gydar bore, gydar nos,
Fel nas gallaf byth anghofio
Fy ngenethig fechan, dlos;
Er fod blwyddyn wedi cefnu
Er y dydd y collais hi,
Nid yw dagraun blino gwlychu
Distaw fedd fanwylyd i.

Mynnych byddaf eton teimlo
Fel pe bae fy ngeneth lon
Yn fy ymyl, ac yn rhodio
Law yn llaw ar ael y fron;
Credaf weithiau nad oedd angau
Iddi hi ond rhyddid llawn,
I gael dod yn nes i minnau,
Pan yn unig fore a nawn.

(x172)
Crwydro mae fy meddwl unig
Dros y terfyn yn ei gur,
Ir dyfodol pell, cuddiedig,
Yn rhodfeydd meddyliau pur;
Lle cawn eto cyd-gyfarfod,
Lle cawn eto rodion rhydd,
Yn ysbrydion gln di-bechod,
Ar ororau gwlad y dydd.

Mae fy nghalon yn hiraethu
Weithiau, am ei chael yn ol;
Er fod y meddyliau hynny
Yn ddaearol ac yn ffl;
A phryd arall rwyf yn trydar
Am y pell gyfriniol fyd,
Wedi cefnu ar y ddaear,
Wedi collir dagrau i gyd.

Ysbryd gwrdd g ysbryd golau,
Wedi gador cystudd mawr;
I gyfannu hen delynau
Dorrodd angau ar y llawr;
Melys iawn i minnau yno
Fydd cyd-gwrdd yn deulu crwn;
Lle na ddaw un corwynt heibio,
Fel y corwynt cyntaf hwn.

(x173)
(+58) FY MHLENTYN
Boed tynged yn garedig
I ti, fy mhlentyn Ilon
Heb ysbryd cystuddiedig
Ai bigyn dan dy fron
Pob carreg filltir fyddo
Yn gwellar ffordd i ti;
Pob foryn decach eto
Na ddoe, fy mhlentyn cu.

Dy fywyd fyddon esgyn
Yn esmwyth tuar nen;
A neithdar gras yn disgyn
Yn gyson ar dy ben ;
Dy lwybrau fyddon union,
Draw ir gorwelion clir ;
Llen crwydro bu gobeithion
Dy dad am dymor hir.

Os gwibia cwmwl heibio,
Drwy lesnith wybren gu,
Doed huan i oreuro
Ymylaur cwmwl du;
Nes daw y ddedwydd orig,
Y cei o dyrau ffydd
Yr olwg wynfydedig
Ar fryniau gwlad y dydd.

(x174)
(+59) HWIANGERDD MAIR

(Efelychiad).

O! Cwsg, fy mebyn anwyl,
Yn dawel ar fy mron;
Mae llennir nos yn dod i lawr
I guddior ddaear hon
Ddaearol nos - cysgodau
O brudd-der arni sydd;
Ond nid ywn nos i ti, fy mab,
Ond rhyw dragwyddol ddydd.

Cusanaf di, fanwylyd,
Mith wasgaf at fy mron;
Pe meddwn, rhoddwn fydoedd-fil
Er mwyn dy gadwn llon;
Ml glywaf ddofn ochenaid
Yn torri dros dy fin;
Mae hyn yn torri calon mam,
Cyn gweled dyddiau blin.

Arhosaf i dy wylio
Fy sanctaidd febyn tlws,
A daw y lloer ar ser cyn hir
I fewn drwy holltaur drws
Mi wn yr adnabyddant
Dy lais fel Dwyfol Aer;
A llawenhant os gallant hwy
Dy lonni, febyn claer.

Cei weled eu llwyd olau
Yn chwareu gylch dy gryd;
Cnt hwythau hefyd weld yr Hwn
Fun crogi heuliaur byd;
(x175) Ac yma daw angylion
Yn syth o wyddfod Duw;
Gan synnun fawr dy weled di
Fel un yn dechreu byw.

Ai lliw gofidiau bywyd
A welaf ar dy rudd?
Ni char blynyddoedd sydd ymlaen
Dy gadw henon brudd;
Anfonaf weddi drosot
Ir nefoedd at dy Dad;
Ac enfyn yntau engyl fyrdd
Ith noddi, febyn md.

Os yw dy raddiaun welwon -
Dy ddynol ruddiau di,
Mae rhyw ogoniant dwyfol, glir,
Tu cefn yr oll i mi;
O! Frenin y brenhinoedd,
Dwed rywbeth wrth dy fam,
Fun gyfrwng i roi dynol wisg
Ith ysbryd pur, di-nam.

Do, clywais dy ochenaid
Ryw noson yn fy nghl;
Ai tn o hiraeth ydoedd hi
Am fynd ir nef yn ol?
Neu am gael gweled tyrfa
Yn esgyn yn ei bri,
Yn iach o wlad y cystudd mawr,
Oedd dy ochenaid di?

Seraffiaid syn y stafell
Yn plygu ger dy fron;
Maer nef ai llygad arnat ti,
O! cwsg, fy mebyn llon;

(x176) Os yw yn gweled newyn,
A brad, neu goron ddrain,
Maen gweled hefyd orsedd aur
I ti, ar ol y rhain.

Beth allaf wneud ith foddio
Am ennyd, gyda mi,
Cyn mynd yn ol i dŷ dy Dad -
Dy hen gynefin di?
Maer nef ar dn yn disgwyl
Dy weld yn dod yn ol;
O! cwsg, fy mebyn, henon fwyn,
Heb bryder yn fy nghl.

(x177)

(+60) NOS A DYDD

Pan for nos yn crwydro
Dros y bryniau draw;
Pan for blodaun huno
Yn y glyn islaw;
Collir gwrid y cymyl
Yn y gorwel prudd,
Fel cariadaun ymyl
Gwely marwr dydd.
Melys yw yr heddwch,
Hyfryd ywr tawelwch;
Ac fe gn eos ln
Yn y tew dywyllwch.

Pan fo ffydd a gobaith
Yr afradlon blin,
Wedi dianc ymaith
Dros y ddistaw ffin,
Fe ddaw goleu newydd
O nefolaidd wawr,
I brydferthu brydd
Anheilyngdod mawr.
Cenir pr garolau
Cariad, gan galonnau
Fu yn fud - gwyn eu byd,
Yn y newydd olau.

Pan for nos yn cilio
Dros y bryniau pell,
Natur sydd yn deffro
Gydag ysbryd gwell;
Dringar haul yn araf
Iw orseddfa dr;
Ai belydrau gloewaf
Yn diffoddir ser.
Ar y pell glogwyni
Dawnsia y goleuni;
Bywyd sydd, gydar dydd,
Fel y nen ymlonni.


(x178)
(+61) GOBAITH Y CRISTION

Y Cristion bia gobaith yn ei holl eangder,
Ai ddilyn wna i gysegr sancteiddiolaf pleser;
Mae gobaith da trwy ras ynghadw yn y galon
Heb siom i daflu cysgod dros ei addewidion;
Pa beth yw gwawd y byd a gorthrwm ei gadwynau?
Mae ganddor gobaith da, fe chwardd yn wyneb angau
Pan fo cyfeillion dyn yn boddin nagrau gofid,
A chysgod angeu yn ymgau am nawn ei fywyd;
A phob llawenydd yn rhy wan i loewii feddwl,
Fe draidd pelydrau gobaith drwy y duaf gwmwl;
Os bydd yn unig ar lan afon yr Iorddonen,
Fe ddeil ei ben ir lan hyd borth y nef yn llawen
Ar drothwy oer y bedd mewn twllwch a dalhneb,
Ac angeu creulon yn hyrdremu yn ei wyneb,
Cyfeiria gobaith ei olygon dros y beddrod;

At Un orchfygodd angeu gyda marwol ddymod;
Fe blannai flodau nefol ar ddiffaethwch bywyd,
A pheraroglant ar ei ffordd i wlad y gwynfyd;
Fe ddeil y golud gwell o flaen y pererinion,
A ffydd a chariad yw y pennaf oi gyfeillion;
Ei lais ir enaid blin yw, - Dring i fyny yma,
Ac ar ei addewidion byth ni chywilyddia;
Dos rhagot, Gristion, drwy y duaf orthrymderau,
Mae hinon well ymlaen, a haul ar ben y bryniau
Er cryfed yw y gwynt, er garwed yw y cefnfor,
Mewn craig tu hwnt ir llen y bwri di dy angor;
Cei ganu buddugoliaeth ar dy holl flinderau,
A gweld dy obaith gwyn yn troin sylweddau.


(x179)
(+62) ANNIEN UGAIN OED

Annie anwyl, ti gyrhaeddaist
Ben dy flwydd, - dy ugain oed;
Gwenodd dy wanwynol fywyd,
Fel y lili yn y coed;
Gwelais dy gerddediad allan,
Haf a gaeaf, hyd yn hyn;
Llenwaist tithau fy ngobeithion,
Gyda bore hawddgar gwyn.

Cerddaist lwybrau gln, dihalog,
Nes cyrhaeddaist ugain oed;
Ac fe wyliaist rhag rhoi deddfau
Glin y nef o dan dy droed -
Tyfaist yn winwydden iraidd,
Ar ln afon dyfroedd byw;
O! fy ngeneth, aros yma,
Yn y winllan gyda Duw.

Uchel iawn ar fryn gwybodaeth,
Penderfynaist roi dy droed
A chyrhaeddaist yr Athrofa
Ar ben blwydd dy ddeunaw oed;
Amlwg eto fo dy gynnydd,
Fel yr haul ar ael y nen;
Ath rinweddau byth yn addurn
I rianedd Gwalia Wen.


(x18)
(+63) TANGNEFEDD

O! anhafal dangnefedd,
Bywiol dir, a blodeu hedd
Yn ei lanw o lonniant, heb oer lid,
Na haint o ofid i flinou tyfiant.

Cyn i angel uchelwyn, - gyd siarad
Gyda seraff claerwyn;
Na byw gerdd un cerub gwyn,
Yn Nuwr oedd ei ddwfn wreiddyn.

Gwynfydedig nwyf Duwdod, - yw erioed,
Hyfrydwch ei hanfod;
Nwyf iach y Wynfa uchod,
Heb nudd na bai ynddin bod.

Aerod y nef ororau, - a gynnar
Ganent yn eu hwyliau;
Ond diamgen elfennau - tangnefedd
Oedd yn hudlonedd iw hen delynau.

(x181)
(+64) NOS GWYL DEWI

Mi ganaf henon llawen,
A gwladgar fydd y tant;
A gwisgaf y genhinen,
I gofio Dewi Sant;
Gwarcheidiol Sant y cyfnos,
Yn nyddiau Cymru Fu;
Ai ysbryd sydd yn aros
Yng nghalon Cymru sy.

Rhinweddau oedd yn tyfu
Fel meillion dan ei droed;
A ninnau syn ei garu
Mor anwyl ag erioed;
Mae cn gan y clogwyni,
A chfin gan ffrwd y nant,
A chn gan delyn Cymru
O hyd i Ddewi Sant.


(x182)
(+65) YR AMAETHWR

Maer hwsmon yn prysur aredig ar y cae,
A dl yn ddi-flin wrth ei aradr y mae;
Ac ynan yr awel yn gwasgar yr hd,
A gobaith yn hau yn ei fynwes fwynhad.

Daw allan or oged aniddan cyn hir,
I gau ar yr hd, ac i lyfnu tir;
A chwmwl a chawod, ac awel a haul,
Ddaw heibio a bendith iw lafur di-draul.

Dawr egin i fyny yn wyrdd ac yn llaes,
A balchder y cloddiau yw gwylio y maes
Fe dŷ f y corsenau yn dalach o hyd,
Ac yno yn llawen daw Rhegen yr Yd.

Daeth dyddiaur cynhaeaf, a phoethodd yr hin,
Addfedodd y grawn, ar y cryman rhoed mn;
Ac yntaur amaethwr mor llawen ar dydd,
Yn medi a rhwymor ysgubau a fydd.

Fe gariwyd y cnwd, ac maer sgubor yn llawn,
A phr yn yr ydlan yw arogl y grawn;
Ond nid ywr amaethwr yn segur ei fyd,
Ei ffust yn y man fydd yn dyrnu yr ŷ d.

Mae bywyd i gyd fel yr hd ar y cae,
Os hauwn ddrygioni, cawn fedi ei wae;
Os hauwn ir ysbryd, cawn fedi mewn hedd,
A byw ar y cynnyrch tu arall ir bedd.

(x183)
(+66) Y BEIBL YN Y CARCHAR

Y carchar du! Lle mae truenin aros,
Lle na ddaw serch, na llonder byd yn agos
Y lle mae poen, anobaith, ing, a gwarth,
Yn ymgartrefu ar ei lwydaidd barth;
Roedd blin garcharor rhwng ei haearn ddorau
Yn dwyn trafferthus gyflog ei droseddau;
Yr hen freuddwydion melys lanwaii galon,
Oedd wedi rhoddi lle i erch ysbrydion;
Ond yng ngoleuni gwan y stafell honno
Y gwelodd Lyfr Duw, neshaodd ato;
Roedd llwydnir carchar ar ei holl ddalennau,
A thrwch o laid blynyddoedd ar ei gloriau;
Agorodd ef, a rhoes ei galon lam,
Adnabu ef fel llyfr hoff ei fam;
Y llyfr a roddai iddi ei chysuron,
A nef ddiddanwch yn ei holl drallodion;
Cusanodd ef o barch iw fam ai gartref,
Ai ryddid gynt, cyn colli hawl iw dangnef;
Ac yno, hen adnodau hoff ei fam
Gynheuodd ei serchiadau oer yn fflam;
Ar truan yn y carchar caeth a blin,
A gafodd ddafnau o nefolaidd rin;
O Feibl cu! lle bynnag y bydd ef,
Ir truenusaf un bydd yno nef;
Calonnau duon deiliaid y carchardy,
O dan ei ddwyfol rin sydd yn ymwynnu.

 

(x184)
(+67) Y FRWYDR

Maer udgorn yn galwr byddinoedd ynghyd,
Nes tanio calonnau y milwyr i gyd;
A chlywir gweryriad y meirch yn y gwynt,
Au gwaed yn ymboethi am gychwyn ir hynt;
Aroglant gyflafan, au llygaid yn fflam,
Gan brancion aflonydd, yn nwyfus eu llam;
Maer megnyl yn deffro, a thanllyd eu llef,
A thwrf eu hergydion yn esgyn ir nef;
Tywalltant farwolaeth ar rengoedd y gd,
A mellt o gleddyfau oleuant y wlad;
Dros wyneb y maes y mae angeu yn awr
Yn medi cynhaeaf y rhyfel i fawr.

Distawodd twrf y megnyl;
Y frwydr ddaeth i ben;
A chyfyd mŵg fel cwmwl barn,
Yn dorchau tuar nen;

Ac O! golygfa arall
A egyr ger ein bron;
Ofnadwy fynwent yw y maes
Ar ol y frwydr hon.

Arswydol Aceldama,
Yn fraw i galon byd;
Dyngarwch welir ar y maes,
Ai liniaun curo nghyd;
Maer cedyrn yn garneddau
Ar hyd y glaswellt ir;
A chysgod du angylion barn
Yn aros ar y tir.

Ochenaid ar ochenaid
A ddisgyn ar ein clyw;
Fel saethau yn trywanu
Y galon hyd y byw;
.

(x185)

Maer meirw ar clwyfedig,
Blith draphlith yma thraw,
Ar marchog wedi syrthion fud,
Ai gleddyf yn ei law.

Mae gweld wynebaun glasu,
A gwrandou llefau prudd,
Yn gwneud ir galon wedir storm
Ireiddio llawer grudd;
Dynoliaeth wedir difrod
Ar fywyd cryf a wnaed,
Sydd yno fel colomen wn
Ar geulan mr o waed.

O Dduw! cyflawnan fuan
Dy hen addewid wir,
Pan droir y cledd yn fladur,
I fedi grawn y tir.
Darfydded sn am ryfel,
Ai ddychrynfeydd i gyd,
A heddwch fel yr afon
Fon llifo dros y byd

 

(x186)
(+68) Y DYN MEDDW :

YN MEDDW.
Daeth bachgen i fyny or wlad,
I ganol estroniaid di-rinwedd;

Gadawodd hen aelwyd ei dad,

A gwerthodd ei hun i oferedd;

Fe flysiodd wirodydd a gwin,

Anghofiodd gynhorion rhieni;

A chredodd mai arwydd o ddyn
Oedd dilyn cyfeddach a meddwi.


Cyn hir, fe feddyliodd ei fod
Yn berchen ar ddigon o arian;
Mewn ymffrost ysgydwai ei gd,
Ynghanol cyfeillion y cwpan;
Ygecrai, a churai y bwrdd,
Yn flaenor y berw ar dwndwr,

A heriai y cryfaf iw gwrdd,

A sefyll oi flaen fel ymladdwr.


Gan fygwth, a rhuo fel cawr,
Dechreuodd ei ffordd tuag adre,
Ond buan fei taflwyd i lawr -,
Gan gi oedd oi gwmpas yn chware;
Ac yno y bu ar ei gefn,
Yn treiglon y llwch fel abwydyn;
Yn ceisio drachefn a thrachefn
Ymsythu, ond methu wnair meddwyn.

Fe gysgodd ynghanol y llaid,
Ac heibio daeth rhywun iw godi;
A safodd yn hurt ar ei draed,
Gan ddweyd fod y tai wedi meddwi;
Ar dynion au pennau i lawr
Ar heol fel deilen yn siglo;
A phopeth yn fychan a mawr
Fel cyflym gerbydau yn pasio.

 

(x187)
Wrth gychwyn i lawr drwy y dref,
Tarawodd wrth lamp-post yn sydyn;
A rhaid oedd cael ymladd g ef,
A gwneud iddo ddianc mewn dychryn;
Ond pan oedd yn ymladd r post,
Daeth heibio heddgeidwad iw sobri;
A thalu five shilling and cost,
Neu garchar, fu diwedd y meddwi.

(+69) CAWS CAERPHILI
Caws Caerphih, bri ein broydd, - a chaws
Iachusaf y gwledydd;
Caws yr oes, caws yw a rydd
Dwf in byd - hufen bwydydd.

(x188)
(+70) BUGAIL GLAN Y LLYN

Yng Nghwm Garant Sawdde yr oesau or blaen,
Y gwelir gweddillion hen furddyn ar daen;
Yn cadw cyfrinion yr hen Fynydd Du,
A chwedlaur bugeiliaid, syn anwyl i ni.

Maer blodau oi amgylch mor llon ag erioed,
Ar gornant wrth basio yn golchi ei droed;
A cherddlu y goedwig yn dod ar eu hynt
I ganuu halawon yn union fel cynt.

Fe welodd ganrifoedd yn pasio mewn hedd,
A theulu rol teulu yn disgyn ir bedd;
Ar plant fu yn chwareu ar ochr y bryn
A welodd mewn henaint yn disgyn ir glyn.

Yn trigo yn y tyddyn
Yn nyddiau Cymru Fu,
Bu Dafydd Wyn, y bugail dewr,
Ar braidd y Mynydd Du;
Bu yno lawer bugail
Yr oesau gynt mewn hedd,
Na welir dim ou henwau mwy
Ond ar y garreg fedd.

Ond erys enw Dafydd
Yn chwedlaur Mynydd Du;
Tra fyddo traddodiadaun son
Am fywyd Cymru Fu;
Nid am fod dim yn Nafydd
Yn swyn ir dyddiau hyn,
Ond am ei fod ai enw nglŷ n
Ag enw Ifan Wyn.

(x189)

Yn siriol yn v tyddyn
Roedd gwraig a dau o blant,
Pan fyddair tad yn hwyr yn dod
Yn ol i ln y nant;
Roedd Gwen yn eneth wridgoch,
O gwmpas deuddeg oed;
Ac Ifan flwydd neu ddwy yu hŷ n,
Fel ewig ar ei droed.

Yr oedd y plant yn ddedwydd
Ar fron y Mynydd mawr;
Yn gorffwys gyda haul y dydd,
A chodi gydar wawr;
Ar uwd a llaeth a llymru,
A bara ceirch a haidd,
Fe dyfodd Gwen ac Ifan Wyn
Yn enwog gydar praidd.

Cydganent gerddi Cymru
Wrth fynd o dwyn i dwyn,
I wykior defaid ar y Foel,
A chwareu gydar ŵyn;
Ymhlith yr hen fugeiliaid
Ar hyd y bannau gawd,
Ni fagwyd yn unigedd bro
Anwylach chwaer a brawd.

Ond siriol yw nawn cymylog
Ar un o greigiaur Fan,
Ar ddau yn gwrando sŵn y llyn
Yn torri ar y lan, -
Wrth gyrchu tlws flodeuyn,
Fe gollodd Gwen ei throed,
A syrthiodd dros y clogwyn certh,
Yn eneth ddeuddeg oed.

(x190)

Am fisoedd cyrchai Ifan,
Ai galon yn ei law,
Ir fan lle cafwyd corff ei chwaer
Wrth droed y clogwyn draw,
Eisteddai ynon unig
Yn swp o ddagrau i gyd
A chredai fod y Bannau serth
Yn nes i arall fyd.

Roedd Ywen yn y fynwent,
Maer ceubren ynon awr;
Ac wrth ei droed y gorwedd Gwen
Hyd ddydd y codi mawr;
Fe dorrodd mam ei chalon,
A chladdwyd Dafydd Wyn;
Ond cafodd Ifan fyw yn hir
I gofio brd y Llyn.

Fe fagwyd yn y tyddyn
Fugeiliaid lawer iawn;
Ac ar eu bywyd gwledig hwy
Aroglau grug a mawn;
Os claddwyd cenedlaethau
Er pan ddigwyddodd hyn,
Mae ar y Mynydd hyd yn awr
Hiliogaeth Ifan Wyn.

 

(x191)
(+71) Y LLONGDDRYLLIAD

Maer llong yn cychwyn ar ei thaith,
A beiddgar yw ei golwg hi;
Wyneba ar y cefnfor maith,
Heb ofni gwynt na brigwyn li;
Maer cadben yn brofedig un,
Yn gwneud i bryder gilioi ffwrdd,
A r teithwyr mewn dymunol hin
Yn ymbleseru ar y bwrdd.

Aeth dyddiau heibion llwythog o fwynhad,
Heb galon ddifyr yn breuddwydio brd;
Ar llong ai hwyliau yn yr awel lon,
Yn symud fel brenhines dros donn;
Ond buan gwelwyd yn y gorwel blin
Fod ysbryd mawr y storom ar ddihun
Cyfodair gwynt ai fflangell yn ei law,
A duai glennydd yr ynysoedd draw;
Ysgubair corwynt drwy y gwagle erchyll,
Ar eigion gwyllt yn griddfan dan ei ffrewyll;
Sŵn gwae a glywid yn y daran uchel,
Ac angeun marchog ar y mellt ir rhyfel
I nerth y storm, edafedd ywr hwylbrennau,
I lid y dyfnder, gwellt yw yr angorau;
O gylch y llong maer cadau wedi cwrdd,
A llawer moryn creulon ar y bwrdd;
Maer badaun chwilfriw ar y berw donnau,
Ar llong yn nesun gyflym at y creigiau
Maen suddo! O! maen suddo ir dyfnderoedd,
Ar mr yn bwrw arni ei fynyddoedd;
Un waedd a glywid dros y bwrdd i gyd,
Y waedd na chlywir ond wrth ador byd;
A llawer calon gofiodd yn ei briw,
Am eang fr di-storm trugaredd Duw.

(x192)
Parod oedd profedig forwyr
Ar y ln i estyn llaw,
I waredur dioddefwyr
Daflwyd ar y creigiau draw;
Galwyd y Bywydfad allan,
Er cynddaredd gwynt a mr;
Trar oedd llawer gweddin hedfan
At orseddfainc wn yr Ir.

Er i fin y storom arwa
Fedi cnwd y llong i lawr,
Mynnai y Bywydfad loffa,
Gweddill y gyflafan fawr;
Weler cwch yn ol yn dychwel
Gydai faich, o donn i donn
Tra maen esgyn yn yr awel
Fawl ir nef o lawer bron.

 

(x193)
(+72) ADDAN YR ARDD

Yw wael heb wenau heulwen, - yngan wyf
Am dangnefedd Eden;
Yn yr ardd ai dengar wn,
Hwn hudolai bob dalen.

Yno Adda mewn heddwch, - a gariai
Goron o brydferthwch;
Gardd fore gwir ddifyrrwch, - a bywyd
Holl nwydd ei gweryd yn llawn hawddgarwch.

Gardd tad yn ei gariad gwyn,
Gardd haf i gwrdd ai ofyn
Ar hyd fywiol rodfoedd,
Yno dan awdurdod oedd
Yn rhodioi faes hyfryd fel
Ym mraich ei Dduw mor uchel;
Aer awenfawr i wynfyd,
An tirion ben, teyrn y byd.

Llywiawdwr holl ehediaid - y nef oedd,
Yn ei faes bendigaid;
Nwyf hwylus anifeiliaid
I aer y fron gwyro gaid.

Cartref i bur dangnefedd - oedd yr ardd,
Yn ddrych o wynfydedd;
Ond drwy ammwyll dwyll di hedd,
Deuain weryd anwiredd.

Ond er ir sal ddialydd
Ddwyn angau i gangaur gwydd,
Mynnodd Ir i min ddi wall,
Dynerach Eden arall
.


(x194)
(+73) Y MYNYDD DU
Mor felys yw adgofion
Am hen rodfevdd Y Wlad;
A bywyd di-brideron
Yn llawn o bob mwynhad;
Er tloted oedd y tyddyn,
Angylion ynddo fu
Mi glywaf sŵn eu hedyn
Hyd heddyw yn y dyffryn,
Wrth droed y Mynydd Du.

Mi godwn gydar hedydd
Ar doriad gls y wawr;
I ddringo dros y creigydd,
I ben y mynydd mawr;
Nis gallaf byth anghofio
Hen draddodiadau lu,
A gyfarfyddais yno
Pan oeddwn yn bugeilio
Ar fron y Mynydd Du.

Mae llynoedd yr encilion
Yn canun br o hyd,
A bendith yr awelon
Yn gwefla calon byd;
Y neb a garo chwedlau
Rhagoraf Gwlaia gu,
Esgyned gydar wawrddydd
I sŵn y llynau llonydd
Ar ben y Mynydd Du.

Pa le maer hen fugeiliaid
Oedd ynor dyddiau gynt,
Yn dilyn llwybraur defaid
Au chwiban yn y gwynt?
(x195) Mae hiraeth ar fy nghalon
Am lawer wyneb cu;
Preswylwyr yr encilion,
Au graddiau fel y meillion
Ar fannaur Mynydd Du.

Diaddum ywr lluestai,
A rhedyn yw eu t;
Lle bu Meddygon Myddfai
Yn aros lawer tro
Cyfrinion y pellteroedd
A ddysgant o bob tu,
A thaflant or cyn oesoedd
Eu cysgod ar y llynnoedd
Ar ben y Mynydd Du.

(x196)
(+74) PLESER

Felysaf air; beth a ddywedaf ydyw?
Ai balm y nef ar farwol glwy
dynolryw?
Neu ffynnon loew yn y crasdir crm
I dorri syched yr ymdeithydd blin
Neu rywbeth or tu allan, swynol, melys,
Wna ar y meddwl argraffiadau
boddus,

Yn disgyn, drwy y myfyrdodaun hudol

Gynghanedd fyw - dymuniadau mewnol?
Maen dwyn adgofion am foreuol wynfyd,
Ar tant a gollwyd rhydd yn nhelyn bywyd.

Mor hyfryd i bererin ar ei yrfa
Yw rhinwedd hwn yn ymyl dyfroedd Marah;
Lle nad ywr ffordd yn gwybod am wyrddlesni,
Ar anial diffaeth yn y gwres yn llosgi;
Maen llonni bywyd mewn siomedig fyd,
A llawer Ismael geidwn fyw o hyd.


Mae ystyr yn yr hwn y down i weled
Gofidiau blinion yn bleserau addfed;
Marwolaeth gaeaf a gynyrcha wanwyn,
Ac adgyfodiad haf sydd yn ei ddilyn;
Er hyn i gyd, mor anodd yw cysoni
Anghyfartaledd pleser a thrueni;
Prin ydyw cysur, ond mor fawr y trallod,
Am ddafn o bleser, fe geir gwae yn gawod;
Pa fodd y mae cyn lleied o bleserau
Ym myd y Duw syn ffynnon pob gwynfydau?
Bodolaeth poen a gwyd o ddiffyg dyn,
A gofid sydd wrth bechod byth ynglŷ n;
Ni fuasai poen i natur yn ddyrwygol,
Pe daliain bur, dan wres y cariad dwyfol;

Ac weithiau, eto, pan drywenir calon
Nid yw yn teimlo mn yr ergyd creulon
Merthyron Iesu sydd yn mynd drwy fflamau
Y stanc ei hun, ar poenau yn bleserau.

 

(x197)

Ar eang faes gwybodaeth y mae pleser
Yn ymhyfrydu ar ei edyn tyner;
A lle bo mintai hardd o egwyddorion,
Bydd yno fintai arall o angylion;
Ble bo gweithredoedd da y dyn yn heulo,
Bydd colomenod gwynion pleser yno.

Mae addewidion Duw fel Pren y Bywyd,
Bob mis yn dwyn ei ffrwyth yn gnydau hyfryd;
Pleserau ar y daith ir pererinion,
Syn addfed fyth ar frigaur addewidion.

Y gn a gollwyd gafwyd mewn calonnau,
A chenir hi nes boddir ocheneidiau;
Os mud fur delyn heb ei cherddi diddan,
Ac os ar helyg barn y bu yn hongian,
Fe ddaeth yn ol i wneud y prudd yn llawen, -
Pob sain a gollwyd dan y pren yn Eden
A ddaeth yn ol ar delyn Addar Ail,
Pereiddiach nar gn gollwyd rhwng y dail;
Y felys gn a ddaw i afon angau,
I foddir ddolef olaf rhwng y tonnau
Nefolaidd bleser, nes im groesir lli
Ith wlad dy hun, O! aros gyda mi.

(x198)
(+75) BARNAU DUW

Y dylif ar fyd o waeledd - dorrodd
Am flinderus gamwedd;
Rhuair mr ar amhuredd,
Ac wele farn yn cloii fedd.

Gomoriaid am gamwri - dynnodd dn
O wydd Duw iw llosgi;
Deifiol yw difrodol fri
Daroganwyr drygioni.

Anhwylus feibion Eli, - bu olion
Belial ar eu gwyrni;
Gwehilion di-ddaioni,
Eu difa raid i fy Rhi.

I nawn meirwon amharod, - daw gwylliaid
O gellwair phechod;
Am farnau Duw, am frawn dod,
Rhybudd hir yw bedd Herod.

Iscariot yn was cerydd, - ddiraddiodd
Ruddiau ei Gynhalydd;
Bwrw i dn heb wawr dydd
Geir o wawdio Gwaredydd.

Tran sŵn tarannau Seina, - ei ddu frig
Rydd fraw ar y dyrfa;
Ond dwg In fendithion da
I feirwon o Galfaria.

 

(x199)
(+76) TANYBRYN

(Miss M. Davies, Tonyrefail.)

Maggie Davies a ddiangodd
Pan yn ddwy ar bymtheg oed;
Pan oedd gwlith y boren dechreu
Teimlo pwys ei hysgafn droed;
Pan oedd pwyntyl gwanwyn bywyd
Yn rhoi tlysni ar ei grudd,
Fe ddaeth chwaon oer marwolaeth
I roir fun mewn bedd ynghudd.

Angeu creulon, pam y torraist
Lili oedd mor br ei awyn,
Wrth ymagor yn y bore
O fewn gardd dynoliaeth fwyn?
O Danybryn fe gipiaist ymaith
Rian anwyl i oer fedd;
Chwerwaist gwpan teulu hynaws,
Taenaist brudd-der dros eu gwedd.

Ei marwnad a eneiniaf
Gyda dagrau calon brudd;
Fy mhin wlychaf yn y ffrydiau
Dreiglant heddyw dros fy ngrudd;
Ond nis gellir rhoi desgrifiad
Oi holl riniau yn y gn;
Dim ond rhodio yn ei chwmni
A ddanghosaii buchedd ln.

Maen hyfrydwch dilyn camrau
Hon oi mebyd hyd ei bedd;
Canu ffarwel y fan honno,
Wna im wylo yn ddihedd;
Yr oedd pawb yn hoff oi chwmni
Tra fu yma yn y byd;
Caredigrwydd a lledneisrwydd
Welwyd ynddi ar bob pryd.

 

(x200)

Yn y byd pan ymddanghosodd,
Fel rhyw estron fechan, gu,
Roedd delweddau purdeb nefol
Yn ei thremiad siriol hi;
Tad a mam oedd yn ei gwylio
Yn bryderus ddydd a nos,
A dymuno am ddyfodol
Maith a gwyn ir eneth dlos.

Magent hi yn anwyl, anwyl,

Fel rhodd ferth o ddwylaw Duw;
Ac fe lanwyd eu serchiadau

A rhinweddaur eneth wiw;

Gellid meddwl fod perffeithrwydd

Yn ei chalon, dyner, iach,

Ac na chafodd pechod afael
Ar ddynoliaeth Maggie fach.


Mewn sidanaidd wisg wyryfol
Treuliodd hi ei hoes i ben;
Aeth a buchedd heb lychwino
I ddihalog fro y nen ;
Plentyn anwyl Anian ydoedd
Yn ei chwmni byddai byw:
Hoffai rodior caeau gleision,
I fwynhau eu gwenau gwiw.

Hoffai gael gorffwysdra dawel
Rhwng y blodau yn yr ardd;
I gael gweld gogoniant natur
Yn y rhos ar lili hardd;

Fel y lili syn eiriannur

Blodau siriol wrth y drws,
Byddai Maggie yn eiriannu
Mhlith yr holl wyryfon tlws.

Er ei bod yn hoff o natur,
Meddai amgyffredion mawr;

(x201) Elai heibio tlysnir blodau
At Greawdwr nef a llawr
Bron yr Ysgol Sul a gafodd,
Ac fei hoffodd hyd ei bedd;
Gwelai yn ei haddysg nefol
Wlad o wynfyd pur a hedd.

Gydar hen athrofa nefol
Nid oedd dim ddiffoddaii sl;
Diwyd fyddai fel gwenynen,
Ar y blodaun casglu ml;
O! mor brydferth ydoedd gweled
Un oi dysg ai chyfoeth hi,
Yn yr Ysgol gydar tlodion
Yn cydrodio llwybrau bri.

Tarawiadol oedd ei gweled
Ymysg plant yr Ysgol hon,
Gydai melyn wallt modrwyog,
Gyda llygaid gleision llon;
Nid oedd cyfoeth a sefyllfa
Yn fur rhyngddi hi ar tlawd
Fe gyfrifair plentyn tlotaf
Yn yr Ysgol iddin frawd.

Ac edrychai ar enethig
Drigai yn y bwthyn bach,
Fel ar foneddiges uchel,
Hanai o urddasol ch
Swynol oedd ei llais eosaidd,
Fel angyles gwynfa ln;
Sŵn melodaidd ei halawon
Berlewygai blant y gn.

Hoffai rodior bore hafaidd
I gysgodion coedwig werdd,
I gael gwrandor cr asgellog,
A mwynhau y felys gerdd;

(x202) Fe ddychwelain ol i chwareu
Tannau y berdoneg fwyn;
A dynwared cr y goedwig
Ar ganghenaur gwyrddliw lwyn.

Ond hyfrydwch pennai henaid
Oedd cerddoriaeth ysbryd pur,
Meddai chwaeth i ddethol darnau
Goruchelar awen wir;
Ni halogaii llais perorol
A chaneuon gwael yr oes;
Sylweddolai ei holl seiniau
Ym mheroriaeth rhin a moes.

Edrych ar ei hwyneb siriol,
Ai hygarol wenau llon,
Roddai wledd ir meddwl puraf,
A wresogair dyner fron;
Nid oedd angen ei cheryddu
Am ei bod yn eneth ddrwg;
Ac ni welwyd neb or teulun
Edrych arni gyda gŵg.

Sobrwydd a sirioldeb welid

Yn cydwledda yn ei threm;

Natur a diwydrwydd hefyd

Yn ei harddu megis gem;

Gwelid yn ffenestrii henaid

Arlun harr o Gwener dlos;

Neu lewyrchiad cn or lleuad

Ar ei gorsedd yn y nos.

Ond, er hynny, nid prydferthwch
Ydoedd gwir ragoriaeth hon;
Na, y galon lawn o rinau

Gurai yn ei thyner fron;
Hollbryferthwch creadigaeth

Guddir dan gysgodion rhn;

(x203) Perl o rinwedd yn y galon
Yw prydferthwch pennaf mun.

Merch rinweddol ydoedd Maggie,
Dynai phrif ragoriaeth hi;
Mor ddigwmwl y serenodd
Ar binaclau uchaf bri;
Tyfu wnaeth yn olewydden
Lawn o ffrwythau iraidd, pr;
Nes cymerwyd hi or ddaear
I baradwys uwch y sr.

Berr fui hymdaith ar y ddaear,
Fel ehediad angel gwyn ;
Neu bleserdaith chwim y wennol,
Dros y ddl neu loew lyn;
Gostyngeiddrwydd, ac addfwynder,
Ymrysonai am ei bron;
Ond y ddau a gafodd gartref
Dedwydd yn yr eneth hon.

Ei gwanwynol fywyd disglaer
Fu o dan lawryfau moes ;
Pur gymeriad, hawdd ei garu,
Wisgodd Maggie drwy ei hoes;
Dacw hi yn canu ffarwel
I gysuron cartref clir,
Er mwyn cael manteision addyag
Yn ysgolion goreur tir.

Yn yr ysgol bun llwyddiannus
I drysori dysg yn str;
Ymestynai am ddysgeidiaeth,
Fel yr afon am y mr;
O gloddfeydd mynyddoedd addysg,
Tynnodd allan emau drud;
Mwnglawdd eang gwybodaethau
Sugnodd ei serchiadau i gyd.

 

(x204)

Chwilion hwyr, a chwilion fore,
Dynai hanes, anwyl fun;
Mynnai gael trysorau pennaf
Dysg yn eiddo iddi ei hun
Ond y llafur ai hynododd
Fagodd elyn dan ei bron
Naddai hi yn araf, araf,
Gan hudwenu arnin llon.

Ei gobeithion a ddiflannodd
Pan ar forlan pymtheg oed;
Gwywodd un or blodau harddaf
Welwyd yn y wlad erioed;
Aeth gwyrddlesni hoender iechyd
Ymaith gyda deifiol chwa;
A chorwyntoedd gaeaf gerwin
Ddaeth i ymlid ffwrdd yr ha.

Wedi hynny noson dywell
Fu ei bywyd yn y byd;
Codai cwmwl ar ol cwmwl
Yn ei hwybren wn o hyd;
Brochus donnau afon angau
Ruent beunydd yn ei chlyw;
Ac awelon deifiol adfyd
Wywent wrid yr eneth wiw.

Gwelodd yn ei chystudd garw
Wenau llon dau wanwyn mwyn;
Ond nis gallai Maggie anwyl
Deimlo eu hadfywiol swyn;
Ar y coed o gylch ei hannedd
Byddair adar mn fel cynt;
Ond nis gallai yn ei chystudd
Feddwl mwy am gerddgar hynt.

Heibio natur hedai meddwl,
Heibio ei pherthnasau cu -
(x205) Heibio i bob peth gweledig,
Ir ardaloedd sanctaidd fry;
Tyfu wnaeth ei henaid nerthol
Drwy ei phabell briddlyd wn;
Gorfu arno hedeg ymaith
I fwynhau eangach gln.

Dianc wnaeth ei hysbryd ymaith
O afaelion poen a chur!
Nid oes gennym mwy ond adgof
Am ei bywyd sanctaidd pur;
Anodd iawn yw portreadu
Adeg oedd mor flin a hon
Pan y gorfu iw chyfeillion
Hoff ei gadael yn y donn,

Gweled clymau hoff cymdeithas
Yn ymddatod bob yn ddam;
Corff ac enaid yn ffarwelio,
Hyd foreuddydd mawr y fam;
Gweled gwyryf ieuanc, lednais,
O dan aethau angeun fud,
Barodd glwyf i lawer calon
Oedd yn aros wrth y rhyd.

Gwelais hi yn nhonnaur afon
Yn rhy bell i frich o gnawd
Ond aeth drosodd yn ddiangol,
Gan ymddiried yn ei Brawd;
Ffarwel iti, O! gyfeilles,
Wyt yn ddiogel ar y ln;
Teimlor wyf y deuaf innau
I dy gwmni yn y man.

Heddwch fyddo mwy yn aros
Gylch dy feddrod, Maggie gu;
Taened natur dlysaf flodau
Ar dy wely distaw di;

(x206) Riaint anwyl, peidiwch wylo,
Huno wnaeth yr hawddgar fun;
Ni wnaeth hi ond canu ffarwel
I drafferthion bywyd blin.

Ni fuch Maggie anwyl farw,
Cysgu mae mewn tawel hedd;
Cewch ei gweled eton fuan,
Wedi canun iach ir bedd;
Bywyd yn yr ardd a wywodd,
Syrthiodd iw aeafol hun;
Y gwanwyn ai hadfywia
Iw gynhenid liw ei hun;
Gyda gwawr yr Adgyfodiad,
Deffry Maggie eton hardd;
Gwrida purdeb ar ei hwyneb
Fel y rhosyn yn yr ardd.

(x207)
(+77) GWLAD MYRDDIN
Cas yw y dyhiryn
Na charo ei wlad; -
A wado hen dyddyn
Diaddum ei dad;
Mae rhai yn gynefin
A chestyll o fri;
Ond buarth a chegin
Gwlad Myrddin i mi.

Dwed ambell ddychymyg
Yn uchel ei dn,
Na chrewyd dim tebyg
Iw Fenai ai Fn;
Breuddwydied ynghanol
Eu swynion di ri;
Ond rhoddwch arddunol
Wlad Myrddin i mi.

Maer Wyddfa yn Arfon,
A mawr yw ei chld;
Ar Gader ym Meirion,
Heb fardd iddin dod;
Cartrefle rhaiadrau
Byddarol eu cri;
Ond tlysach yw bannau
Gwlad Myrddin i mi.

Maer Glwyd yn ddymunol.
Ai cheulan yn hardd;
Ar Dyffryn yn swynol
I gerddor a bardd;
Gall awen wirioni
Wrth ddilyn y lli;
Ond harddach yw Tywi
Gwlad Myrddin i mi.


(x208)

(+78) Y BALCH

Mae llawer dull o siarad,
A llawer dull o fyw,
A llawer dull o gerdded
Yn hanes dyolryw;
Ond or dullweddau hynny,
Ym mywyd llawer gwalch,
Nid oes yr un mor wrthun
A digrif ddull y Balch.

Mae trachwant a glythineb,
A charu aur a phres,
A blysiau annaturiol
Yn waelach na di-les;
Ond balchder yw y dylaf
O hon wendidau dyn,
Mae eiddew hunanoldeb
Wrth natur hwn ynglŷ n.

Daw heibio yn benuchel,
Ai gefn mor syth a ffon;
Modrwyau ar ei fysedd,
A chadwen ar ei fron;
Ei olwg gwyd i fyny,
I wlad y sr di-ri,
Fel pe na byddain perthyn
In planed fechan ni.


I dynnu sylwr werin,
Urddasol yw ei wisg;
Er nad ywn ddim ond cneuen,
Yn wg o dan y plisg;
Am gael y nwyddau goreu,
Fe chwiliar byd yn grwn;
Ond nid yw talur billau
Yn blino dim ar hwn.

(x209)

Maer garreg fedd, ddiaddurn,
Ac arni haen o galch,
Yn dal o hyd yn ddarlun
O galon ddu y Balch;
Ei benguwch sydd yn ddisglaer,
Ac uchel yw ei bri;
Ond esgyrn wedi mallu
A geir o dani hi.

Mae rhodres a mursendod,
A hunanoldeb ffl,
Fel arogl hyfryd llwynog,
Yn llinell ar ei ol;
Pan ddelo balchder allan
Oi ffau, heb gadw sŵn,
Iw draill am helfa ddifyr
Gollyngar byd ei gŵn.

Hen frenin argyhoeddwyd
Yng ngwlad y dwyrain gynt,
Fod cwymp yn dilyn balchder
Penuchel yn y gwynt;
Daeth goruchwyliaeth hynod
I drin ei ysbryd balch;
Pan fynnodd ei Gynhaliwr
Wneud eidion mud or gwalch.

Tran aros yn Rhyd Ychen,
Fe ddysgodd cyn bo hir,
Mair ffordd i wella balchder
Yw pori gwellt y tir;
Di-orsedd ar y doldir,
Bu fyw yn wael ei ddrych,
Heb iddo wledd ragorach
Nag isel fwrdd yr ŷ ch.

(x210)

Mae llawer brenin eto
Yn aros ar ei ol,
A ddylai gael ei symud
I blith eidionaur ddl;
Rhaid ydyw plygu balchder,
Syn ddirmyg ar yr hil,
Ai roi yng nghwmnir gwartheg
I ddysgu cnoi ei gil.

A welsoch chwi Wenllian,
Syn byw yn Nhan yr Allt,
A phaent ar hyd ei gruddiau,
Ac olew yn ei gwallt?
Daw heibio fel brenhines
Hyd lwybrau gwlyb y ddl;
A hanner llath o sidan
Yn llusgo ar ei hl.

Maen edrych fel colomen,
Ai chefn yn hardd i gyd;
Ar lludw yn ei chartref
Hyd at y drws o hyd;
Ir ddinas y try allan
Yn flodau ac yn blu;
Ond gweoedd y pryf.gopyn
Yw addurn pennar tŷ .

Maer ffasiwn yn cyfnewid
Yn amlach na phob mis;
Ond rhaid yw dilyn honno
Beth bynnag fyddor pris;
Fe roir yr hen i gadw,
Yn daclus ac yn dlws,
Mewn maelfa a thair pelen
Yn crogi uwch y drws.

(x211)
Maen meddwl am briodi
Wrth gerdded yma thraw;
Ond dyn a helpor bachgen
Rydd fodrwy ar ei llaw;
Hi wisgai bysedd meinion
A gemaun ddigon siwr;
Ond nis gall bwytho botwm
Ar ddillad gwaith ei gŵr.

Hawdd fyddai dal i ganu
I falchder dan yr haul,
A dangos ei wrthuni,
Ond nid ywn werth y draul;
Maen well ir ysbryd hwnnw
Ymguddio yn ei gell;
Oherwydd Duw a edwyn
Y beilchion o hir bell.

(x212)

(+79) CYSTUDD
Gwae durfiniog drwy fannedd - syn drallod,
Syn dryllio fy ngorsedd;
Gwyraf yn llesg i orwedd
O dan hug a barrug bedd.

Lliw cystudd ar fy ngraddiau - geir heddyw,
Ac arwyddion angau;
Fy nerth syn araf wanhau,
A salwch dan ei seiliau.

Dioddef yn lle dedwyddyd, - a du wae
Yn andwyo bywyd;
O dan bwys trallodion byd,
Ingol wyf yn fy nghlefyd.

A nwyfiant bum gynefin,
A fy myd yn hyfryd hin;
Ond heibio daeth difrodydd,
A difwynhad yw fy nydd;
Nd ydwyf i wendidau - ac aflwydd,
Yn wawd anedwydd i ddirdyniau.

Emynol delyn mwyniant
Ddistawodd, torrodd y tant;
Nid yw iaith gwynfyd weithian,
Yn llanw cylch llwyni cn;
Llym awelon creulon croes
A ddifwynodd fy einioes.

Di-heulwen dan fy mhenyd, - nid yw byw
Onid baich heb iechyd;
Caledfawr ysgol adfyd,
A rhandir barn ydywr byd.

(x213)

(+80) MAER GAEAF WEDI CILIO
Maer gaeaf wedi cilio,
Ai gaethion eton rhydd;
Ar gwanwyn ar y caeau llwm
Yn plannu llygaid dydd;
Wrth weld y fro yn glasu,
Ar stormydd yn pellhau,
Mae telyn bywyd yn ei hwyl,
Ar byd yn llawenhau.

Maer gaeaf wedi cilio,
Ar meillion ar y ddl;
A blagur ar y fedwen draw,
Yn galwr gg yn ol;
Ymlidiwyd cysgod angau
O wyneb natur ln;
Mae ar ei gruddiau newydd wrid,
Ac yn ei chalon gn.

Maer gaeaf wedi cilio
Iw oer begynau pell;
A gwenau llon briallur clawdd
Yn addaw dyddiau gwell;
Os bu fy iechyd innau
Mewn gaeaf ennyd bach,
Caf wenun llawen cyn bo hir,
A chanun fythol iach.

(x214)

(+81) DAFYDD JONES

Dafydd Jones o blwyf Llanafon
Oedd yn bedwar ugain oed,
Ac ni fu yn cysgu noson
Or hen bentref bach erioed
Dwedai wrthoi hun ryw ddiwrnod -
O! mor hen ac unig wyf,
Wedi claddum plant am priod,
Ac yn byw ar dl y plwyf.

Ond, er hynny, meddai Dafydd,
Gallaf eto wneuthur da
Ir pentrefwyr ac i grefydd, -
Rhywbeth bychan au llesha;
Carwn leddfu gofid rhywun,
A distewi poenus gri,
Am fod Meddyg wedi disgyn
I iachau fy ngofid i.

Amgylchiadau sydd yn gyfyng,
Rhoddin hael nis gallaf mwy;
Ond cyfranaf fy nwy hatling
O elusen fach y plwy;
Rhoddi parc i lonnir pentref
Sydd yn fwy nas gallaf wneud;
Ond ar glust y claf syn dioddef,
Gair caredig allaf ddweyd.

Dwedaf wrth bechadur ysig
Sydd yn mynd ir farn yn ddall,
Fod yr lesu yn garedig,
Ai faddeuant yn ddiball;
Sydd dan faich o helbul blin
Mwy na hynny, mi gymeraf

Ran or baich i mi fy hun.

(x215)
Dringor llwyfan neu y pulpud,
Mwy nis gallaf ar fy nhaith;
Eto dyledswyddau bywyd
Ddengys imi symlach gwaith;
Chwiliaf allan gŵyn a chynni
Ar hyd pentref bach y wlad;
Ac wrth ddal i wneud daioni,
Rhydd y nef i mi foddhad.

Edrych Duw ar y Samariad,
Syn rhoi olew ar y clwyf;
Gwerthfawroga rasol weithred
Gan y tlawd sydd ar y plwyf
Goleu yn fy ffenestr gadwaf,
Ar hyd noson ddu ddi-loer;
Ac i ddisgybl gwan y rhoddaf
Y cwpanaid o ddwfr oer.


Trwsioi lamp ei hun wnai Dafydd,
Nes oedd fel y wawrddydd dlos;
A disgleiriair llewyrch beunydd
Ir pentrefwyr yn y nos;
A chynheilent hwythauu lampau
Wrth ei lusern oleu ef;
A dylanwad ei weddiau
Dynnair pentren nes ir nef.

Dafydd Jones hebryngwyd adref
Gan angylion ryw brydnawn,
Cyn i rewynt oer yr hydref
Chwythu arnon arw iawn;
Y mae heddywn etifeddu
Teyrnas nef a newydd std,
Wedi tl y plwyf am flwyddi
O fewn pentref bach y wlad.

(x216)
(+82) DEWI SANT

Caraf draddodiadau Cymru,
Caraf gylchwyl Dewi Sant;
Ac mae heddyw ysbryd canu
Yn dynesu at y tant;
Er i lawer canrif welw
Ador Sant mewn distaw fedd,
Rhaid i Gymru gofioi enw,
Rhaid i awen gynnal gwledd.

Caned y telynaun felys
Hen garolaur dyddiau gynt,
Pan oedd llais y proffwyd hwylus
Yn ymdonni yn y gwynt;
Yn yr hen garolau hynny
Y mae ysbryd Dewi Sant
Fyth yn aros, ac yn tyfu
Yn wladgarwch yn y plant.

Proffwyd oedd, ai genadwri
Yn dihuno Cymru Fu;
Ac yn tywallt ei oleuni
Ar y tew dywyllwch du;
Hauodd ddwyfol wirioneddau,
Geidwi enw mewn coffhad;
Ai gynhaeaf heb ddim efrau
Syn addfedu yn y wlad.

Er mor dywyll ywr encilion, -
Hen rodfeydd y cennad hedd,
Er fod caddug y gorwelion
Eton aros ar ei fedd,
Treiddiai ysbrydoliaeth gyfrin
Drwy awelon bryn a phant;
Ac yng nghalon fawr y werin,
Ni fydd marw Dewi Sant.

(x217) Cadwn wyl yr hen wladgarwr,
Na foed fud offeryn cerdd;
Ac yn wyneb y gormeswr,
Gwisgwn y genhinen werdd;
Hen arwyddlun nerth diwyro
Dewr Frythoniaid yn y gd;
Glyned gwerin wrthi eto
Wrth amddiffyn hawliaur wlad.

Hir y paro ysbryd Dewi
I roi crefydd Cymrun fflam
A gwladgarwch fyddon llosgi
Holl gadwyni trais a cham
Dalied byth ei egwyddorion
I sancteiddio teulur ffydd;
Sylweddoler ei freuddwydion
Ar aelwydydd Cymru Fydd.

(x218)

(+83) USSAH

Ar draethell bell y tragwyddoideb draw,
Eisteddai angel gwyn ai delyn yn ei law;
Gan syllu tua Phalestinan brudd,
A sobrwydd yn ymdaenu dros ei rudd;
Ei fysedd dynnai dros y tannau mn,
Gan arllwys dros y ln bryderns gn;
Lleddf oedd ei dn, yn nghysgod tŷ ei Dad,
Wrth weld yr Arch heb gartref yn y wlad.

Roedd Saul y brenin wedi digior nef,
A lluoedd y Philistiaid arno ef;
Gan ddwyn yr Arch yn gaeth i estron dir,
A Seion yn amddifad wylain hir;
Ac er fod Arch y nef mor llawn o Dduw,
Nas gallai estron edrych arni a byw,
I breswyl Abinadab dygwyd hi,
Ai babell erys mewn anfarwol fri;
A thyfodd Ussah mewn edmygol barch
I Dduw y nefoedd ac iw sanctaidd Arch.

Fe glywid cwynfan cenedl y pryd hyn
Yn cynghaneddu chn yr angel gwyn,
Am le cyfleus ir Arch o fewn y wlad,
Ir llwythau nesu ati mewn boddhad;
A llechun dawel yn ei chysgod cun,
Heb ofni brd yn ymyl Duw ei hun.

Ond torrodd gwawr; ac wele ras yr Ir
Yn chwyddo yn ei fynwes fel y mr;
Ac angel arall uwch y sanctaidd dir
Ddatguddiodd haul addewid eton glir.

I orsedd Israel y dyrchafwyd Dafydd,
Yn frenin ar y wlad, a chryf arweinydd;
(x218) Sylfaenwyd ei frenhiniaeth, wladgar fyw,
Ar greigiau cedyrn addewidion Duw;
Ysbeiliodd allu yr elynol gd
Fun ysgwyd cledd uwchben y sanctaidd wlad;
Ni welai Dafydd ond gweddillion rhengau
Yn dianc am eu bywyd dros y bryniau;
Erlidia ar ei hol yn wron heinyf,
A barn y nef yn fflamio ar ei gleddyf;
Glanhau y wlad a fynnai oi gelynion,
A chynneur tn ar hen allorau Seion;
Ei fryd a roes ar godi tŷ ir Arglwydd,
I ddwyn yr Arch i drigfa ei sancteiddrwydd;
Lle gallair llwythau ymgrynhoi yn dyrfa,
A Duw yn eistedd ar y Drugareddfa.

Cychwynair brenin allan,
Ai luoedd gydag ef,
I breswyl Abinadab
I gyrchu Arch y nef;
Ei galon oedd yn curo,
Ai ysbryd yn y gwaith
Ar bryniau yn adseinio
Ei salmau ar y daith;
Yr ychain oedd yn barod,
A newydd fn gerllaw,
I gario Arch gyfamod Duw
Yn ol i Salem draw;
Er fod y ffordd yn arw
Ar fn yn teithion drwm,
Amddiffyn dwdyfol oedd ir Arch
Wrth groesi bryn a chwm;
Dylinai Ussahn llawen,
Ai sl yn boeth a llym;
A phrofodd fod rhybuddion Duw
Yn aros yn eu grym.

Dynesent tua Seion,
A gwenair nef i lawr;

(x220) Ond wrth lawr-dyrnu Nachon
Y bu trychineb mawr -
Ysgydwair fn o ddeutu
Gan arwed ffordd y dre;
A chydiodd Ussah yn yr Arch,
Iw chynnal yn ei lle;
Anghofiodd y gorchymyn
A roddwyd gan ei Ri, -
Na chyffwrdd hi marwol law,
Neun farw byddi di;
Ae er ir weithred godi
Oi ddyfnaf gariad ef,
Yn dl am ryfyg mawr y llanc
Disgynnodd barn y nef.

Y Presenoldeb Dwyfol oedd o hyd
Yn aros ar yr Arch mewn estron fyd;
Roedd cysgod y Shecina drosti hi,

Yn ddiogelwch rhag y tn ar lli;

Mae natur fud yn plygu ger ei bron,
Gwyleiddia byth yng ngwydd awdurdod hon;
Llif yr Iorddonen o flaen Arch y nefoedd
A drodd yn ol mewn dychryn ir mynyddoedd;
A chaerau Jericho ar ei cryf sylfaeni
Yng ngwyddfod hon a fynnent ymddifodi;
Ar marwol ddyn a ddyry arni law
A hyrddir dros y ffin ir byd a ddaw.

Ddiniwed Ussah! anodd yw cymodi
Ar farn a welwyd ar dy ben yn torri;
Gwn fod trugaredd oi daioni tirion
Yn edrych ar y weithred fel o gywir galon;
A chariad dall yn ceisioi gyfiawnhau,
Gan fwrwi glg sidanol dros ei fai;
Ond braich cyfiawnder gyda chleddyf miniog
Syn ysgwydedig uwch troseddwr euog;
(x221)Ar hen orchymyn roddwyd gynt i Aaron,
Yn dal yn gadarn dros ei holl ofynion
Y ddaear naddir gan ergydion amser,
Ar ser a syrthiant i gaddugol ddyfnder
Ond gair yr Ir a bery yn dragwydd,
Mae hwn ai enwn gwlwm wrth eu gilydd.

O! Ussah, fe gyflawnaist rywbeth mawr,
Mwy pwysig nag yw holl fynyddaur llawr;
Yn ddyfnach nag ywr mr, yn uwch nar nen,
Un dafn o bechod dduar orsedd wn;
Dy drosedd di, er iddo gael ei wneud
Mewn rhyw anghofrwydd, sydd yn hyawdl ddweyd

Nad yw anghofrwydd, dyn ai anwybodaeth
Yn ddadl yn erbyn miniog gosbedigaeth;
Ni fur fath beth ar lyfrau deddfau Duw,
Ag amcan da i weithred ddrwg ei rhyw;
Mae drwg a da i aros ar wahan,
Y naill yn ddu, ar llall yn fythol ln;
Pob un i symud yn ei gylch ei hun,
Yn ol gosodiad Duw cyn llunio dyn;
Ac er fod amean Ussahn dda, mor bur
A chn y sant ar fryniaur nefol dir,
Ei ryfyg oedd mor ddrwg nes tynnur nef
I lawr yn ddial marwol arno ef.

Os bu yr Arch dan gwmwl
Yn hir o fewn y wlad,
Ar balch yn edrych arni hi
Drwy ddrvchau o sarhad;
Mae Duw yn angeu Ussah
Yn siarad wrth y llu,
Mai cysegredig yw o hyd,
Fel yn y dyddiau fu;
Fod y tanbeidrwydd sanctaidd
Yn ei chylchynun awr;
(x222) Fel pan yn agoshau at lif
Yr hen Iorddonen fawr
Ac yntau yn ei chanol
Mor ffyddlon ag erioed,
I gadwr genedl yn ei law,
Ar gelyn dan ei droed.

Mae deddfaur nef yr un drwy oesaur byd,
Drwy aberth y daw bendith Duw o hyd;
Marwolaeth.un i gadwr llall yn fyw,
Yn amlwg welir yn llywodraeth Duw
Bu rhoddir Arch yn ymyl gorsedd Dafydd,
Yn gefn a thwr iw gref lywodraeth beunydd.

Daw tynged Ussah drwy bob oes i lawr,
I ddangos llym eiddigedd y Duw mawr
Yn erbyn diystyrrar Arch sancteiddiol,
A chadw cf oi orchymynion dwyfol.

(+84) PLESER PUR
Nid yw Nf yn gwarafun, - oes euraidd
O gysuron arddun;
Oriau cerdd, a phleser cun,
Ddaw o nerthoedd anwrthun.

(x223)
(+85) Y CRYD-CYMALAU
Milain ywr cryd-cymalau, - direswm,
Yn drysu gewynau;
Mr o ing yn marwhau
Iechyd, ai droi yn ochau.

Gwaeau sydd ymhob gewyn - o fy nghorff,
Yn fy nghau mewn dychryn;
Wyf druanaf, ddwysaf ddyn,
Dan gur oi wadu iw goryn.

Anhydyn ddirdyniadau, - yn griw dig,
Rhagredegwyr angau;
Ysig ŵr, ac yn llesghau
Wyf yng nghanol fy ngwyniau.

Erfyn dur i fwynderon, - ywr ellyn
Syn dryllio fy nghalon;
Trywaniad, yn frid i fron,
A gynygiar gwynegon.

Garw boenau geir beunydd, - yn dinerth
Gadwyno awenydd;
A phob gloes ir einioes rydd
Ld marwol heb ladmerydd.

Aniddan yw fy nyddiau, - a fy nwyf
Yn nd i gystuddiau; -
Dedwyddyd fy mywyd mau
A loriwyd gan ddoluriau.

(x224)
(+86) MARWN YR HAF
Y rhosyn yng nghanol rhosynnau Mehefin
Ogwyddodd ei ben, ac edwinodd yn glaf
Mor brudd ydoedd gweled prydferthwch mor iesin,
Dan lwydrew yr hydref yng nghanol yr haf.

Siomedig ywr ddaear, pan decaf ei heulwen,
A gwelir ei blodau yn newid eu lliw;
Y rhosyn a grina, trar gwlith ar ei ddeilen,
A chefnu wna gobaith ai galon yn friw.

Y baban a wywodd, ai raddiau dymunol
Fel bore Mehefin, pan dyrr ar y bryn;
Addfedodd yn gynnar yn rhosyn anfarwol,
I fwynach Mehefin tu arall ir glyn.

Ni thyfodd ei dlysach yng ngardd y ddynoliaeth,
A siriol hawddgarwch y nef yn ei bryd
Oi golli mor fuan, mae cwmwl o hiraeth
Ar galon rhieni yn aros o hyd.

Y rhosyn a welwyd gan angel caredig,
Ai wisgo a wnaeth ar ei fynwes ei hun
A Rhosyn rhosynnau y Duw anweledig,
Yn rhosyn Mehefin a welodd ei lun.

Mae cariad o hyd yn y fynwent gyfagos,
Yn plannu rhosynnau hawddgaraf eu gwedd;
A darlun o rosyn a welir yn aros
Uwch enwr un anwyl ar garreg ei fedd.

(x225)
(+87) YR ENFYS
O enfys hardd! ai gardd rosynnau yw
Ir pur o galon rodio
Yng nghwmni engyl, gerllaw palas Duw,
Lle na ddaw pechod heibio?
Mae seithliw anian yman toddi nghyd,
I liwiau gln y nefoedd;
A diluw o brydferthwch y ddau fyd
Yn atal diluw dyfroedd.

Trugaredd welir ym mhelydraur dydd,
Ar dew gymylau anian,
Ac allwedd barn o fewn y bwa sydd
Uwchben y byd yn hongian;
Tosturi grasol a gyfeiria drwy
Y lliwiau heirdd arddunol,
At ddwyfol enfys o brydferthwch mwy
Uwchben yr orsedd nefol.

Ardderchog enfys! Adgof am a fu
Ar fywyd halogedig;
Ac, yn ei wyneb yn y cwmwl du
Mae gobaith byd colledig;
Os gwobrwy camwedd ydyw gŵg a gwawd,
Mor hyfryd yw y meddwl
Fod Duw mewn cymmod a dynoliaeth dlawd,
Trar bwa yn y cwmwl.

Maer hen gyfamod yn parhau
Yn gadarn yn yr enfys;
Ac er i galon ymbellhau,
Addewid Duw a erys;
A thra for bwa yu y nef,
Yn atal llid a soriant,
O fewn ei byrth dihalog Ef,
Aberthaf ebyrth mohant.

(x226)
(+88) GWYLIAUR HAF

Hawddamor i Wyliau yr Haf,
A heulwen ar fyd yn tywynnu;
I ben y mynyddoedd yr af,
Ac yno caf galon i ganu;
O ddwndwr a chaddug y dref,
A phryder y byd ai ofidiau,
Caf yfed awelon y nef,
Syn llawn o berarogl y blodau.

Hawddamor i Wyliau yr Haf,
Mae bywyd yn galw am danynt;
Cysuron i ysbryd y claf
A dardd yn ddihysbydd o honynt;
Y pigyn ai blinodd cyhyd,
A dynnir gan londer a heddwch;
Iw ruddiau y dychwel y gwrid,
Iw galon y dychwel diddanwch.

Hawddamor i Wyliau yr Haf,
Bu disgwyl am danynt am flwyddyn;
I lannau y moroedd yr af,
Ac yno y canaf fy nhelyn
Yn ddifyr a llawen fy mron,
Ymdrochaf ym merw y cenlli;
A chladdaf yn nyfnder y donn
Ofalon y byd ai galedi.

Hawddamor i Wyliau yr Haf,
Ymlwybraf yn hir ar y glannau;
A newydd gyfeillion a gaf,
Au cariad yn gryfach nag angau
Maer gaeaf yn farwn ei fedd,
Ar dyddiau yn hir ar y dolydd
I minnau mae bywyd yn wledd,
A natur yn fyw o lawenydd.

(x227)
(+89) TIR BEULAH

Byw olwg ar dir Beulah
Dry adfyd yn hyfryd ha;
Uchel dir heb fachlud haul,
A thir o gyfoeth araul; 4
Haf wlad, ar tlysaf flodau
Yn aros byth dros y bau;
Bro iraidd oll, bro rhy dda
I lu Belial yw Beulah;
Un yw heb Gawr anobaith
Yn herio dyn ar ei daith;
Hud-ddwyfol wlad ddi-ofid,
Heb un llais o boen na llid;
Tir lluniaeth, cartre lloniant,
A chnwd serch i enaid sant
O fewn hon y ca fwynhad,
Ac oriau melys cariad.

Ei oreu std dros y donn
Yw Beulah ddi-helbulon;
Swyn haf y Ddinas Nefol
Wel yn awr, ar niwl yn ol;
Ac aros uwch y caerau
Mae haul gwyn, heb gwmwl gau.

Ddihalog Ddinas ddilyth,
A Ir yn ben arni byth;
Pur oror y pererin
Ai lwynau heb loesau blin;
At gaer y Porth Disglaer daw,
Ac oi delyn cwyd alaw;
Drwy ing y nos dringo wna
I drybelid dir Beulah.

(x228)

(+90) YR EXCURSION
(Cn ddigrif).

Fe dorrodd y bore yn glir,
Heb gwmwl uwchben yn ymlwybro;
Y dydd a ddisgwyliwyd yn hir,
A dydd ddaw i lawer ar bendro;
Dylifa torfeydd o bob oed
Yn gynnar i lwyfan y stesion
Ar troion digrifaf erioed
A welir ar ddydd yr Excursion.

Yn rhydd y gollyngir y chwant,
A chwedl ar wefus a thafod
Ac nid yw yn bechod i sant
Anghofio ei hun am ddiwmod;
Gall gellwair a chwerthin yn wir,
Heb son am y pla syn ei galon
Does Gristion ai wyneb yn hir,
Syn meddwl mwynhau yr Excursion.

Y dyrfa heb reol na threfn,
Ymwasgant i godi tocynau
A phwysau y llu or tu cefn
Yn ddistryw i blyf a sidanau
Trar merched yn gwaeddi yn groch,
Au crinolins newydd yn yfflon,
Fe glywyd galwadau y gloch,
Yn dweyd fod rhaid cychwyn yn union.

This way, meddai lleban o Sais,
This way to the Tenby Excursion;
Ac eilwaith dyrchafodd ei lais,
Gan wthio y teithwyr yn greulon
Cynhyrfodd Meredydd Tŷ Clai,
A thrawodd y swyddog yn ddwbwl;
Ac er fod y swyddog ar fai,
Arweiniodd Meredydd i drwbwl.

(x229)
O ganol y dorf gyda brys,
Cymerwyd y bachgen i fyny,
I aros ei brawf yn y llys,
Am daro y swyddog on duty:
Gwenonwy a gododd ei llef,
Ai chalon yn curo gan bryder;
A thocyn y ddau gydag ef
Ym mhoced ei wasgod yn ofer.

Roedd rhai yn dibrisio y mass,
Au siriol gariadau yn dilyn;
Gan aros wrth ddrws y first-class,
Ar trydydd yn glir ar y tocyn
Cychwynodd y trn yn y man,
Ar mwg yn dyrchafun fodrwyon;
A rhaid ydoedd neidio ir Van
Yn ddiddig, neu gollir Excursion.

Cyflymai y peiriant ar ffrwst,
Ar byd yn mynd heibion ribanau;
A mawr oedd yr helynt ar trwst
A godai o wagedd calonnau;
Pob cerbyd a lanwyd yn dynn,
Ni welwyd erioed y fath Fabel;
A phrofwyd fod bywyd yn wyn
Gan lawer yn nhwllwch y tynnel.

Mewn congl caed ambell hen lanc
Yn darllen papyrau newyddion;
Ai galon yn rhedeg ir banc, .
Wrth feddwl am wastraff cariadon;
Fan arall mae dau yn gytun
Yn gwleddan ddinewyn ar deisen;
A photel ardderchog o win
O seler hudolus John Heidden.

Nol teithio yn ddifyr a llon,
Or diwedd cyrhaeddwyd y terfyn,
(x230} Mewn gorsaf yn ymyl y donn,
A lle cyfeiriedig y tocyn;
Yn uchder y newydd fwynhad,
A phawb ar eu gilydd yn bloeddio,
Fe gredai trigolion y wlad
Fod byddin o Ffrainc wedi glanio.

Sychedig oedd Dafydd or Llwyn,
A hoff o gymdeithas ysbrydion;
A chariai ei sign ar ei drwyn
Lle bynnag yr elair Excursion;
Aeth Dafydd mor hoew ar hydd,
Ir dafarn i dorri ei angen
Ac yno y bu drwy y dydd,
A chollodd y trn yn y fargen.

Dychwelodd mhen diwrnod neu ddau,
A thalodd yn ddrud am ei gario;
A chur yn ei ben yn parhau,
Ai lygaid fel dyn yn breuddwydio;
Fe gollodd ei het yn y gwynt,
Fei cariwyd ir mr drwy yr awyr;
A syndod cyn diwedd yr hynt,
Na chollodd y gweddill oi synwyr.

Aeth mintai ir mr yn y cwch,
A chanai y merched yn llawen;
Ond bwriodd y wendon ei llwch
I fewn yn gawodydd o halen;
Fe drodd y difyrrwch yn boen,
Ar fordaith bleseras yn ofid
A glaniwyd yn wlyb hyd y croen,
Heb lain o ddilledyn i newid.

Fe dreuliwyd y dydd ar y traeth,
Dan lewyrch yr haul yn ddigysgod;
A throsedd ar foesau a chwaeth,
Oedd cysgu fel lloi ar y tywod
(x231} Roedd ereill am gychwyn yn ol,
Yn aros am oriaun y stesion;
Au golwg yn hurt ae yn ffl,
Mewn hiraeth am gloch yr Excursion.

Ond rhaid i mi orffen y gn,
Rhag trethu amynedd y beirniad;
Er hynny, maer awen ar dn,
Ac ysbryd y trn yn fy nghaniad
Ni ches y fath drip yn fy myw,
Ni welais erioed y fath droion
Ac aros o hyd yn fy nghlyw
Mae berw di-baid yr Excursion.

(+91) Y LLAW
Y llaw ufudd, nerth llafur, - arf heriol
Dry fwriad yn eglur;
Nawdd y corff, - yn nannedd cur,
Daw a saig ir di-segur.

(+92) TŶ DDUW

Ir, i fewn anturiwn, - yn Salem
Y preswylian pardwn
Y ddu esgid ddiosgwn
Yn ofn Duw wrth fynd i hwn.

(x232}
(+93) YR EFENGYL

Galwad ar euog elyn, - i hedd Duw,
Yn ddi dwyll gredadyn;
I hd Adda, bwrdd Duwddyn,
Ai hystor at eisiau dyn.

Afon o fr tangnefedd, - ai gwenyg
Ylch ddrygionus lygredd;
Ar ei glan mae arogl hedd,
A grawnwin y gwirionedd.

(+94) DAEAREG

Daeareg wl gl galon - ein daear,
Dywed ei chyfrinion;
Ei llwydd hi yw allwedd hon,
Myn weled ei mewnolion.

(+95) PARC DYNEFWR
Henafol Barc Dynefwr, - fan tawel
Ar fin Tywi lyfnddwr;
Ar tud lle troai Tewdwr
Yn nydd dig am lonydd dwr.

Pery coed y Parc hudol - yman wydn,
Mewn nwyf ymerodrol;
Derw o nerth all droin ol,
Yn ddirym stormydd heriol.

(x233)
(+96) LLYFRAU Y BEIBL
Cyhoeddir y gerdd hon, nid ar gyfrif ei barddoniaeth yn gymaint, eithr i roddi syniad ar gn i bobl ieuainc di-amynedd, am gynnwys gwahanol rannau Gair Duw.

Yn Genesis cawn hanes
Am Dduw yn creu y byd;
Yn Exodus mae Israel
Ar daith ir Ganaan glŷ d;
Lefiticus a geidw
Gyfreithiaur genedl hon
A Numeri gyfrifiad
O honynt oll or bron
Yn Deuteronomium eto,
Ail goffar gyfraith fd
A Josua yn arwain
Y genedl tuai gwlad;
Y Barnwyr ddyry hanes
Y gwrthryfela o hyd;
A Ruth yn siampl i wragedd
Dramwyo drwy y byd;
Yn Samuel cawn hanes
Am Ddafydd, mab y gn;
Yn y Brenhinoedd gwelir
Y llwythau ar wahan;
Ar femrwn y Croniclau,
Caethgludiad Juda gawn,
Ac Ezran eu dychwelyd
Yn ol iw gwlad yn llawn;
A Nehemiah welodd
Ail godir Deml fd
Ac Esther yn gwaredu
Ei chenedl rhag y brad;
Yn Job cawn bur gymeriad
Ym mhair y cystudd mawr;
Ar Salmau yn brofiadau
Yr eglwys ar y llawr;
(x234) Mae Diarhebion Selyf
Yn berlau crwn i gyd;
A dengys y Pregethwr
Mai gwagedd yw y byd;
Fe welir Rhosyn Saron
Yn y Caniadaun hardd
Ar Brenin ar ei orsedd
Sydd gan Esaiah fardd;
Dynoethi drwg y genedl
Wna Jeremiah gu;
Ac yn ei brudd Alarnad
Yr wyla drosti hi;
Ezeciel a ddwg allan
Gyfrinion dwfn yr Ir;
A Daniel wl deyrnasoedd
Fel trai a llanwr mr;
Hosea wl drugaredd,
Ac hefyd farnau trist:
A Joel wl ddedwyddwch
Y byd pan ddelo Crist;
A Duw a alwodd Amos
At y bugeiliaid draw;
Ac Obadiah welodd
Gwymp Edom fawr gerllaw;
Dwed Jonahn mol y morfil
Am dridiau Prynwr byd;
A Michah i fuddugoliaeth
Dros ddaear lawr i gyd;
Bydd Ninife, medd Nahum,
Yn nd i famau blin,
A Habacuc yn llawen.,
Pe pallair ŷ d ar gwin;
Fe welodd Sephaniah
Ddigofaint Duw yn dn,
A Haggai syn gorchymyn,
Ail godir Deml ln;
Brenhiniaeth y Messiah
W1 Zechariahn glir,
(x235) A Malachi ai dengys
Yn Haul Cyfiawnder pur.

Ac yna fe ddaw Matthew,
Marc, Luc, a Ioan fwyn;
Au sanctaidd Efengylau
Yn llawn o ddwyfol awyn;
Yn dweyd am enir Iesu,
Yn nhyr anifail mud;
Ac am ei fyw ai farw
I gadw euog fyd;
Yr Actau ddengys lwyddiant
Y Gair, fel gwawr y dydd
A gobaith y Rhufeiniaid
Yw cyfiawnhad trwy ffydd;
Fe ddysg y ddau Gorinthiaid
Y ffordd i Gristion fyw;
A dengys y Galatiaid
Y ffydd yn nheyrnas Dduw;
Eglurir drwyr Ephesiaid
Y dwfn wirionedd mawr,
Mai Crist yw Pen ei eglwys,
Drwy nef a daear lawr;
Philippiaid ddeil yn amlwg
Nodweddion Cristion pur;
A dengys y Colossiaid
Y ffordd ir nefol dir;
Ceir yn y Thessaloniaid
Yr Arglwydd eton dod;
A Thimotheus a Thitus
Beth ddylai esgob fod
Dwed Philemon fod cariad
Yn oleu fel y wawr;
A chynnwys yr Hebreaid
Ywr Archoffeiriad mawr;
Mae Iago fyth yn gofyn
Gweithredoedd gyda ffydd;
(x236) A Phetr ddwed mai cyfyng
Ywr ffordd i wlad y dydd;
Mae tri Epistol Ioan
Yn gariad pur bob darn;
A Judas yn ein harwain
Ymlaen i forer fam;
Yr olaf ywr Datguddiad,
A phethau rhyfedd gawn,
Nad yw y byd yn gwybod
Eu hystyr eton llawn.

(x237)
(+97) DDOE A HEDDYW
Melys yw adgofion
Fy moreuddydd iach;
Bywyd diofalon,
Gwanwyn plentyn bach.

Bore heb un cwmwl,
Nef yn glir i gyd;
Cyn im calon feddwl
Am ofidiaur byd.

Llamwn hyd y meillion
Gyda phlant y Glyn;
Cysgwn heb bryderon
Ar obennydd gwyn.

Hawdd y gallwn ganu
Yn y dyddiau gynt,
Pan yn adeiladu
Cestyll yn y gwynt.

Heiblor aeth blynyddau,
Minnaun mynd ymlaen;
Ereill sydd yn chwareu
Heddyw ar y waen.

Hawddfyd bywyd welais,
Ond diflannu wnaeth,
Fel yr enw dorrais
Ar y melyn draeth.

Tremiaf ir encilion,
Gwelaf etor ddl;
Ond pe torrai nghalon,
Ni ddaw ddoe yn ol.

(x238)
Heddyw yn ddiall.
Pwysaf ar fy ffyn;
Mae fy ngwarr yn crymu,
A fy ngwallt yn wyn.

Blodaur bedd a welaf
Yn ller blodau gynt;
Galarnadau glywaf
Heddyw yn y gwynt.

Cofiaf wyryf dirion,
Yn y pellter draw,
Oedd yn carioi chalon
Yn ei thyner law.

Cwrddem wrth y gamfa,
Duw yn unig wyr
Ac fe gafwyd oedfa
Felys lawer hwyr.

Cofiaf y diwrnod, -
Duaf ddydd i mi;
Pan agorwyd beddrod
Iw gweddillion hi.

Hawdd y gallaf wylo
Heddyw am y ferch
Nid oes modd anghofio
Saeth o fwa serch.

Gwn drwy flwyddi meithion,
Beth yw caloon drom;
Gwn am groes awelon,
Byd yn llawn o siom.


YMLAEN I RAN 4:
(RHESTR Y TANYSGRIFWYR) 1230k

 

Bler wyf i? Yr ych chin ymwld ag un o dudalennaur Gwefan CYMRU-CATALONIA
On sc?
Esteu visitant una pgina de la Web CYMRU-CATALONIA (= Galles-Catalunya)
We(r) m ai? Yu a(r) vzting peij frm dh CYMRU-CATALONIA (= Weilz-Katluni) Wb-sait
Where am I?
You are visiting a page from the CYMRU-CATALONIA (= Wales-Catalonia) Website

CYMRU-CATALONIA

 

 

Edrychwch ar fy Ystadegau / Mireu les estadstiques / View My Stats