1316k Gwefan Cymru-Catalonia. Ychydig amser yn ol bu farw hen Gymro gwledig oedd yn dra hoff o iaith ei fam. Pan yn wr ieuanc priododd Saesnes na wyddai hyd ddydd ei ymddatodiad air or iaith Gymraeg.

http://www.kimkat.org/amryw/1_testunau/sion_prys_033_safon_gymreig_1906_1316k.htm

0001z Y Tudalen Blaen

..........1863c Y Porth Cymraeg

....................0009k Y Gwegynllun

..............................0960k Y Gyfeirddalen i Gywaith Sin Prys (testunau Cymraeg yn y wefan hon)

........................................y tudalen hwn / aquesta pgina


..

 

 

 

 

 

 

 

0860k y llyfr ymwelwyr

Gwefan Cymru-Catalonia
La Web de Catalunya i Galles

Dyma ran o Adran 11 yn y wefan hon, sef

Cywaith Sin Prys - Testunau Cymraeg ar y We

 

YN EISIEU SAFON GYMREIG
W. Llywelyn Williams
Y Geninen, 1906

Adolygiadau diweddaraf:
05 05 2002

 

1317ke Trosiad Saesneg / English translation

 

 


 

0926
Nodweddion tafodiaith y De-ddwrain - dengs y gwahaniaethau rhwng Cymraeg llenyddol a'r Wenhwseg

0960
lln Cymraeg ar y We - "tudalen Sin Prs Aberhonddu".

0015
cynllun y gwefan

0005
mynegai i'r hn a geir yn y gwefan

0008
y cyntedd croeso

0001
tudalen blaen y gwefan 'Cymru-Catalonia'

0821
chwiliwch amdano ar y rhyngwe o'n tudalen archwilwr

0052
rhestr o'r testunau yn Gymraeg yn y gwefan hwn

 

 

YN EISIEU - SAFON GYMREIG. W. Llewelyn Williams. Y Geninen 1906

 

Ychydig amser yn ol bu farw hen Gymro gwledig oedd yn dra hoff o iaith ei fam. Pan yn wr ieuanc priododd Saesnes na wyddai hyd ddydd ei ymddatodiad air or iaith Gymraeg.

Pan ar ei wely angau gofynodd y meddyg iddo Ydych chi mewn poen, Mr. Jones? Na, meddair hen Gymro, ond rwyf wedi blino. Blino ar beth? ebai'r meddyg.

Wedi blino ar lawer peth, atebair claf, wedi blino bron ar bob peth, ond yn fwy na dim ar the English language. Tired of many things, answered the sick man , tired of nearly everything, but more than anything of the English language.

Mae dylanwadau Seisnigaidd yn rhuthro drwy a thros yr holl wlad fel cenllif chwyrn. Maer post a'r relw, y papyr newydd ar addysg werinol, lln a masnach, swyddogaeth a chrefydd, yn gwasgar y dylanwadau hyn fwyfwy bob dydd.

Nis gellir gyru llythyr at gr na thramwy o bentref i dref, nis ceir newyddion y dydd nar addysg fwyaf elfenol, nis prynir ac nis gwerthir mewn ffair neu farchnad, nis gellir dal pen rheswm , na mwynhau ffrwyth myfyr ac ymchwil, llenorion ac ysgolorion yr oes,

ni throsglwyddir ty^ na thir, ni roddir tystiolaeth mewn llys, nis profir ewyllys, nis gwneir adroddiad ar lw, ac yn fynych nis gellir ymuno mewn gwasanaeth grefyddol, heb ddod i gyffyrddiad beunyddiol ac agos r meddwl, yr ysbryd, ar anianawd Seisnigaidd.

Nid rhyfedd fod y Cymro yn tueddu i ddod yn fwy tebyg i'r Sais bob dydd; ei fod yn cyflym golli gafael ar briod-ddull ei heniaith; ai fod, o dipyn i beth, yn ystyried ac yn barnu pawb a phob peth o safbwynt y Sais.

Os na cheir diwedd ar y duedd cyn bo hir, fe ddiddymir cenedl y Cymry oddiar wyneb y ddaear mor llwyr ag y diddymwyd deg llwyth Israel.

Eu lle nid edwin hwy mwy; ac ni fydd colled ar eu hol; oblegid cenedl wedi colli ei harbenigrwydd sydd fel halen wedi diflasu: nid ydyw ond ffug a thwyll: ffigysbren ddiffrwyth yw, heb ddim arni ond y dail; ac nid yw o les y byd ond i'w thorri i lawr a'i bwrw i'r tn.

[Cf. Job 7:9 Fel y derfydd y cwmwl, ac yr ymaith: felly yr hwn sydd yn disgyn ir bedd, ni ddaw i fyny mwyach. 7:10 Ni ddychwel mwybiw dy^: ai le nid edwyn ef mwy. .]

Ai hyn fydd tynged Cymru? Ai er hyn yr ymdrechodd Glyndwr ac y bu farw Llywelyn? Ai dyma ddiwedd rhamant yr oesau? Ai yn ofer y llafuriodd y cewri fun creu cenedl newydd Biwritanaidd or paganiaid digred oedd yn trigo yn y tir pan oedd Ann yn teyrnasu?

Ai am ddim y taniodd Daniel Rowlands enaid y genedl ac y gosododd Pantycelyn ar gn brofiadau dyfnaf a thyneraf y diwygiadau? Perffeithiodd Alun a Cheiriog felusder barddonol yr iaith; darganfyddodd Islwyn fyd newydd ir athrylith Gymreig; dododd Hiraethog a Daniel Owen ar gael a chadw hynodion a phriodeleddau cenedl y Cymry.

Ai yn ofer yr eu hymdrechion, eu gwladgarwch tanbaid, eu hathrylith ysol? Ai er un canrif yn unig y llafuriasant, ac a fyddant ddieithriaid i Gymru fydd?

Dynar cwestiwn sydd yn rhaid ir oes hon ateb. Nyni yw etifeddion yr oesau - ac y mae i ni etifeddiaeth deg: eto nid nyni ai pa; nid ydym ond ymddiriedolwyr dros yr oesau a ddl.

A wnawn ni fod yn ffyddlon i'n hymddiriedaeth, neu a wnawn ni, fel yr afradlon gynt, wastraffu ein da a byw ar gibau y wlad bell? Nid yw hyn ond ffordd arall o ofyn, A ydyw Cymreigaeth i ffynu yng Nghymru, neu ynte Seisnigaeth?

Yr hyn sydd dorcalonus yw fod llawer o'r Cymry mwyaf deallgar a dylanwadol yn methu canfod ym mha le y gorwedd perygl mawr y genedl Gymreig.

Os siaradwch hwy, awgrymant ar unwaith, yn rhwydd ac yn rhugl eu gwala, mai oddiwrth y Senedd y dylai Cymru ddisgwyl ymwared. Pa feddyg, yn ei gylawn bwyll, a ddychmygai y gellid gwellar Darfodedigaeth drwy lyncu pilsen?

Mae Cymru yn dioddef oddiwrth afiechyd cyfansoddiadol; rhaid rhoi adgyfnerthiad i'r cyfansoddiad i gyd os am wella'r hen wlad oi chlwy'.

Y Senedd, yn wir! Pa cyhyd yr erys Cymru mewn anwybodaeth o natur y Senedd?
Ty^r Gleber ydyw dan ei enw; ac ni cheir ond cleber, fel rheol, ohono. Eithaf peth ydyw i bobl iach fel y Saeson: nid yw eu hoedl hwy mewn perygl: fe allant hwy fforddio aros yn dawel neu ymfflamychu am ddiwygiadau bychain.

Mae eu hiaith, eu defodau, eu neillduolion, eu bywyd cenedlaethol, yn hollol ddiogel; ond am Gymru, mor wahanol yw ei sefyllfa hi! Flwyddyn ar ol blwyddyn mae ei bywyd cenedlaethol yn gwanhau.

Ni cheir ymwared o Sant Stephan, ac eto i Sant Stephan yr edrychar Cymry am dano. Maer werin yn credu fod rhyw rinwedd gwyrthiol, rhyw magic virtue, yn y llyhtrennau A.S., er y gellid yn rhy fynych ychwanegu y dwy lythyren Y.N. atynt heb wneud cam r gwirionedd.

Nid wyf, cofier, am ddibrisio gwaith a dylanwad y Senedd. Credaf y gall ac y gwna Cymru dderbyn llawer rhodd werthfawr oddiar lawr Senedd.

Nid gwaith bach na dibris fydd rhyddhaur wlad o iau drom yr Eglwys estronol a roddodd y Sais i ni, ac i alluogir genedl unwaith eto i feddianu eu tir au cartref heb fod yn gaeth i whims bonedd estron: ond yr hyn ddymunaf bwysleisio ydyw mai nid drwyr Senedd y gellir cadw Cymru yn Gymreig.


Gadewch i ni daflu golwg ar gwrs bywyd y Cymro ifanc. Gyda fod John Jones yn gallu parablu danfonir ef i ysgol elfennol y pentref.: yno dysgir ef i anwybyddu iaith yr aelwyd.

Os drwy ffawd y caiff olwg, nawr ac yn y man, ar lyfryn Cymraeg, ni fydd hyny ond eithriad. Feallai y caiff wers Gymraeg ambell waith gan ei athraw; ond nid osodir cymaint o bwys arni ag ar Rifyddiaeth neu Ddaearyddiaeth.

Saesneg yw iaith yr ysgol; Saesneg arferir ym mhob gwers; Saesneg yw y meistr; ac nid yw'r Gymraeg, ar y goreu, ond gwas bach y gegin.

Ar ol gwario chwech neu saith mlynedd yn ysgol y pentref aiff John ir ysgol ganolraddol mewn tref gerllaw. Hap os ywn gallu ysgrifenur Gymraeg yn gywir; sicr yw nas gwyr ddim am hanes na llenyddiaeth ei wlad.

Mor belled ag y mae ei ddysg yn myned, mae yn fwy o Sais nag o Gymro. Teithia John yn ol ac ym mlaen bob dydd ir ysgol gydar trn. Wrth bob tebyg Sais, neu Sais-Gymro, ywr gorsaf-feistr: gwelais, y dydd or blaen, fod Sais wedi ei benodi hyd yn oed i Gricieth.

Gorfodir John i gario allan bob ymdrafodaeth yn Saesneg; ac fe argreffir ar ei feddwl plastic, yn gynar ac yn aniladwy, nad yw meddiant or Gymraeg o ddim gwerth mewn bywyd ymarferol.

Pan gyrhaeddar ysgol cyferchir ef yn foesgar gan y prifathraw yn Saesneg; a dysgir yntau i ateb yn yr un iaith. Saesneg yw iaith yr ysgol, - ni chlywir nemawr i air Cymraeg; dynwared delweddaur Saeson wneir drwy gydol y dydd. Mae hyd yn oed hen chwareu-gampaur Cymry wedi cilio o flaen cricket a football y Sais

Erbyn ei fod yn ddeunaw oed mae John Jones yn gymaint o Sais ag yw o Gymro. Yna aiff i un or colegau, ac yno yr erys am dair neu bedair blynedd; ac erbyn iddo raddio mae ei holl ddull o feddwl ac o fyw wedi ei Seisnigeiddio.

Mae ein cyfundrefn addysgol, yr aberthodd ein tadau gymaint er ei mhwyn, braidd yn gymaint gelyn i Gymreigaeth ag Eglwys Loegr neu Ddic Sin Dafyddiaeth ein gwyr mawr.

Gresynus meddwl fod colegau, fu gynt yn fagwrfa gwladgarwyr fel Tom Ellis, erbyn heddyw yn ymfoddloni ar droi allan raddedigion bara a chaws.

Pan mae holl nerth llywodraeth a swyddogaeth, addysg a lln, masnach ac elw bydol, ar waith yn Seisnigeiddior Cymro, a ydywn rhyfedd fod Cymreigaeth yn graddol ddiflanu or tir?

Ymhle, neu ymysg pa ddosbarth o bobl, yr erys Cymreigaeth bur a difrycheulyd? Os aiff y Cymro yn feddyg neu yn gyfreithiwr, nis Gall neb ganfod yr un gwahaniaeth rhyngddo a Sais.

Fei naddir ir un ffurf ar lleill; fe aiff i edrych ar bopeth or un saf bwynt ar Sais; megir ynddo yr un rhagfarnau; ni wna farnu dim fel Cymro.

Bu amser pan oedd Pulpud Cymru yn Gymreig ei arddull: ni cheid odid i bregethwr yn dynwared dullweddaur Saeson. Ond yn y genhedlaeth hon mae llaawer o fawrion ein Pulpud Cymreig wedi troin Saeson yn llwyr.

Maer English causes yn fwy parchus yn ein trefydd na'r hen eglwysi syml, gwerinol, Cymreig. Mae llawer o oreugwyr y Pulpud Anghydffurfiol wedi croesi Clawdd Offa, neu wedi mynd at y Saeson neu'r Sais-Gymry yng Nghymru.

Nid oes fawr o ddim o wahaniaeth rhwng y rhai'n ar Saeson gwaedol: ac y maent hwythau yn cael dylanwad mawr, yn eu tro, are in pregethwyr Cymreig. Mwy, yng ngolwg llawer or t ieuanc, yw gweinidog eglwys Saesneg yn un o suburbs Llundain nar hen hoelion wyth fun trawsnewid gwyneb ein gwlad a chalon ein cenedl genhedlaethau yn ol.

Maer un peth yn wir ym mhob rhan on bywyd cenedlaethol. Yr ydym fel pobl yn drwgdybion barn ein hun. Mor wahanol ywr Sais! Mae efen barod i daflu ei linyn mesur ar bawb a phobpeth; ac os wna cenedloedd ereill gydsynio i farn, druain ohonynt, genhedaleth gibddall ac anniwyll!

Pan oedd Mr. Gladstone yn anterth ei nerth ai ddylanwad, pan oedd Cymru ar Alban, ar lwerddon yn ei haner-addoli, a phan oedd cyfandiroedd Ewrop ac America yn uno i dalu gwrogaeth iw athrylith, nid oedd John Bull yn ei edmygu nai garu.

Estron ydoedd ran tarddiad a thueddfryd ei feddwl; ac ni fynai John Bull mohono fel arweinydd. Ei boblogrwydd yn y Celtic Fringes yn unig ai harweiniodd i swdd ac awdurdod. Ar ei ol ef cododd Mr. Chamberlain, gwr sydd yn hollol nodweddiadol or anianawd Seisnig.

Ni fu erioed yn boblogaidd yn Sgotland, ni roddwyd ymddiried ynddo yng Nghymru, csheir ef yn yr Iwerddon ac ar y Cyfandir: ond ni wnaeth hyn ond ychwanegu at ei boblogrwydd yn Lloegr. Gwladweinydd o
Sais ydyw, ebai'r trigolion; a chan ei fod yn edrych ar ol buddianaur Saeson, naturiol ei fod yn cael ei gashau ar y Cyfandir.

Ni wnaeth y
Sais golli ei ffydd ynddo hyd nes iddo reibio'i logell a chael nair gan y newidwyr arian yn y City. Gellir dweyd fod miloedd o Gymry wedi dechreu credu yn Mr. Lloyd George am y tro cyntaf pan gafodd imprimatur y Sais arno.

Ychwanegodd un frawddeg o eiddo Mr. Balfour fyrddiynau at nifer canlynwyr Mr. Lloyd George yng Nghymru. Pan alwodd y Prif Weinidog ef yn eminent Parliamentarian cafodd fwy o effaith ar rai pobl na holl hyawdledd ac athrylith ein Harweinydd Cymreig.


Yr Eisteddfod ddylai fod yn gartref a magwrfa ein Cymreigaeth; ond gwyr pawb fel y mae wedi dirywio ai Seisnigeiddio. Ac o bob peth Cymreig yn yr Esiteddfod, y peth mwyaf Cymreig oedd ein canu corawl.

Yr oedd fel pe bai ysbrydiaeth ein cenedl yn cael ei fynegu ar gn, - yr oedd swn ein diwygiadau, swn ein hymdrech oesol yn erbyn dylanwadau materol, iw glywed yn harmonin corau dan arweiniad Eos Morlais neu Dan Davies.

Dyma ganu hollol wahanol ir hyn glywid yn un lle arall; canu Cymreig yn esgyn o enaid y Cymry. Dywedai Morgan Llwyd o Wynedd y dylai pob aderyn ganu i lais ei hun; a dyna oedd hynodrwydd ein canu corawl.

Canmolai cerddorion byd-enwog fel Randegger ein canu fel rhywbeth nid yn unig yn uwch ond hefyd yn hollol wahanol i ganu gwledydd eraill. Ond yr oedd y Cymro am enill cymeradwyaeth y
Sais.

Nid oedd yn foddlon ar warogaweth cerddorion goreur gwledydd mwyaf cerddorol ar y Cyfandir. Ni ddaeth iw feddwl chwaith fod y Saeson yn ddiffygiol yn mhethau uechaf cerddoriaeth.

Rhaid oedd cael imprimatur y
Sais ar ein canu; ac felly wele haid frith o Saeson i farnu canur Eisteddfod. Canodd y Cymry eu goreu glas; canodd cr Merthyr yn Eisteddfod Casnewydd-ar-Wysg nes synu, pensyfrdanu dyn.

Digwyddais fod yn eistedd gerllaw rhai o brif cantorion Lloegr a Chymru ar y pryd, ac nid oedd llygad sych yn eu mysg. Ond ond pa fath ganu yw byn? ebai'r beirniaid.

Roedd y tone yn dipyn yn sharp fan hyn, yr amseriad dipyn yn rhy gyflym fan arall, gormod o light a shade drwyr dernyn i gyd; mewn gair, nid oeddynt yn gallu digymod r fath melodramatic rendering o gwbl.

Fyth wedyn maen canu corawl wedi ei andwyo er mwyn digymod r safon Seisnigaidd. Haws dysgur eos yn chwibanu fel parrot na dysgu cor o Gymry i ganu fel y myn cerddorion Slocum-in-the-Marsh.

Nid wyf yn cwyno am fod corau o Loegr yn enill y prif wobrwyon yn ein heisteddfodau. Nid wyf yn cyhuddor beirniaid Seisnig chwaith o fod yn anghyfiawn. Nid rhagfarn cenedlaethol wnarth i Dr. Mackenzie roddir wobr flaenaf yng Nghasnewydd i Bontypool ac nid i Ferthyr Tydfil.
Barnur canu yr oedd efe yn ol safon y Saeson.

Yr hyn sydd eisieu ym mhob adran or bywyd Cymreig yw rhagor o barodrwydd i farnu pobpeth yn ol safon Gymreig. Dylai ein beirniadaeth fod yn deg, yn gyflawn, yn llym os myner. Ni ddylid esgusodi gwaith israddol am mai gwaith Cymro yw; ond ni ddylid chwaith ei ddiraddio oherwydd ei fod (..... geiriau ar goll) ir hyn a edmygir gan y Sais.

Credaf y gellir canfod argoelion am (..... geiriau ar goll) Cymru yn eithriadol yn hyn o (..... geiriau ar goll) yn Rwsia, nac hyd yn oed yn yr Almaen: hedyw nid oes neb yn fwy anibynol ei feddwl, er mor barod yw i gymeryd ei ddysgu gan bawb, nar Almaenwr.

Nid eisiau Cymru ddall i brydferthion gwareiddiad gwledydd ereill,na byddar i ddysgeidiaeth y byd, sydd arnaf; ond Cymru fydd yn dl yn d`yn wrth ei nodweddion, yn aros yn ffyddlon iw hanianawd, ac, er yn barod i dderbyn cynorthwy a gweledigaeth o bob gwlad, eton benderfynol i weithio allan ei haiachawdwriaeth ei hun.

 

DIWEDD

 



Sumbolau arbennig: ŷ ŵ

Bler wyf i?
Yr ych chin ymwld ag un o dudalennaur Gwefan CYMRU-CATALONIA
On sc? Esteu visitant una pgina de la Web CYMRU-CATALONIA (= Galles-Catalunya)
We(r) m ai? Yu a(r) vzting peij frm dh CYMRU-CATALONIA (= Weilz-Katluni) Wb-sait
Where am I?
You are visiting a page from the CYMRU-CATALONIA (= Wales-Catalonia) Website

CYMRU-CATALONIA

 


Edrychwch ar fy Ystadegau / Mireu les estadstiques / View My Stats