0212kc Gwefan Cymru-Catalonia. Llanwynno - Yr Hen Amser, yr Hen Bobl a'r Hen Droeon (els vells temps, i la gent i els successos d'aquella poca) Dyddiad / data: 1888. Awdur / autor: Glanffrwd, pseudnim d'en William Thomas 1843 (Yns-y-bŵl, De Cymru / Galles del Sud) - 1890 (Llanelw, Gogledd Cymru / Galles del Nord) (yn 47 oed / als 47 anys). Hen blwf barddol ei olwg w Llanwynno. Mae amrwiaeth ei olygfdd yn fawr.Ewch ar daith o Bont-t-pridd trw ganol y plwf tuag Aber-dr, a chewch weled llawer ysmotn teg, a llawer golygfa brydferth yn galw eich slw. Dyna Graig-yr-hesg yn yml hen dref Pont-t-pridd. Dylai preswlwr yn falch ohoni.

http://www.theuniversityofjoandeserrallonga.com/kimro/amryw/1_testunau/sion_prys_016_llanwynno_01_0212kc.htm

Y Tudalen Blaen / Pgina principal

.........1861c Y Porth Catalaneg / La porta en catal

....................0008c Y Gwegynllun / Mapa de la web

..............................0969c Y Gyfeirddalen i Gywaith Sin Prys / textos en galles ("Projecte Sin Prys")

..................................................y tudalen hwn / aquesta pgina


..













 

 

Gwefan Cymru-Catalonia
La Web de Galles i Catalunya


LLANWYNNO (1888)
Glanffrwd (William Thomas 1843-1890).







Adolygiad diweddaraf / Darrera actualitzaci
03 07 2000

1283k Yn Gymraeg yn unig

Llanwynno [lhan-W-no]

Teitl / ttulo:

Llanwynno - Yr Hen Amser, yr Hen Bobl a'r Hen Droeon (els vells temps, i la gent i els successos d'aquella poca)

Dyddiad / data: 1888

Awdur / autor: Glanffrwd, pseudnim d'en William Thomas 1843 (Yns-y-bŵl, De Cymru / Galles del Sud) - 1890 (Llanelw, Gogledd Cymru / Galles del Nord) (yn 47 oed / als 47 anys)

____________________________________________

a) el text

b) trossos del text amb traducci catalana, i apunts

____________________________________________

 

es pronuncia [i] o [i:], segons la paraula. Aquest smbol no existeix a lortigrafia oficial - en textos per a aprenentns es posa un h invertida, per aquesta s la nostra soluci per els textos electrnics

a)  el text

CIPOLWG AR Y PLWYF / Vista de la parrquia

Hen blwf barddol ei olwg w Llanwynno. Mae amrwiaeth ei olygfdd yn fawr.Ewch ar daith o Bont-t-pridd trw ganol y plwf tuag Aber-dr, a chewch weled llawer ysmotn teg, a llawer golygfa brydferth yn galw eich slw. Dyna Graig-yr-hesg yn yml hen dref Pont-t-pridd. Dylai preswlwr yn falch ohoni.

Rhaid i'r haul ddringo yr awr yn lled uchel cn y gwl ef waelod cwm Yns-y-bŵl. Y mae brn Maes-y-gaer, ac islaw hwnnw, ochor Tyle'r Fedw a'r Gelli, yn cysgodi y lle rhag gwnt llm y dwrain. Cyfd Craig Buarthycapel tua'r Gorllewin, ac yn uwch na hynn Dwn y Fanhalog, ac yn uwch drachefn Myndd Gwyngul, a rhwng hynn a'r Gogledd cyfd tir y Mynachd a'r Dduallt yn lled uchel, ac fell yr oedd y pentref bychan hynafol, Yns-y-bŵl, yn ymnythu ar waelod cysgodol y Cwm, a Chlydach yn llifo yn dawel dan y geulan a gysgodai0r lle; a Ffrwd hithau yn rhuthro i lawr i'w chyfarfod, yn fw gwllt ei thymer wedi cael ei blino gan y felin a'r tarenndd a'r cwympiadau sdd o'i chwmpas. Ond yma yn Yns-y-bŵl yr ymbrioda Clydach 'r Ffrwd, ac yn un afon y llifant hd nes i Daf eu llyncu mewn un traflwnc yn yml Gilfach-goch, gyda'i bod yn dyfod megis i olwg tref Pont-t-pridd. Edrychai yr hen breswlwr ar Daf fel afon fawr a pheryglus, ac y mae fell yn fynch yn sydynrwdd codiad ei llif ar l glawogdd a tharanau trmion y mynydd-dir. Ysgrifennodd un o hen rigymwr y plwf hanes bywd Taf mewn triban, fel hn:-

Mae taf yn afon nwdus,

Ofnadw o gynhyrfus;

Mae wedi dygd bywd cant,

mae'n cerdded pant echrydus.

Yn awr, wedi iddi dwn bywd Clydach, rhaid i ni ei gadael a myned yn l i Yns-y-bŵl - fel yr oedd gnt yn nyddiau ei gn-dangnefedd a'i dawelwch naturiol, nid fel y mae yn awr, wedi i'r march tanlld ei ddeffro, a'i sarnu, a'i halogi, a'i ysbeilio o'i ogoniant, a'i ddistrywio, a bwta ei farddoniaeth heb flino ei gydwbod, a phlygu ei lesni teg, yr hen labwst, braidd na felltithaf ef am ddyfod yn agos i le tawel yr adar, a'r pysgod, a'r ysgyfarnogod rhwng Clydach a Ffrwd. Mor hawdd w dinistrio peth. Rhais cael gallu dwfol i greu. Ni fedr neb mwach osod Yns-y-bŵl fel yr oedd gnt. O! na,-

Humpty Dumpty sat on the wall,

Humpty Dumpty had a great fall,

All the King's horses,

And all the King's men,

Couldn't set Humpty Dumpty on the wall again.

Dichon mai natur a sefyllfa ddaearyddol y lle roddodd yr enw i Yns-y-bŵl. Fodd bynnag, gellid yn naturiol ddywedd Yns-y-pwll. Gelwir ef yn Saesneg 'Bowling Green'. 'Wn i ddim pw a Seisnigeiddiodd yr enw. Ond yn ddiau, gwnaeth, gamsyniad. Yr oedd y lle yn Yns-y-pwll cn ei fod yn Bowling-green. Yr oedd y lle yn Yns-y-pwll er y cread, ond yn gymharol ddiweddar y dechreuwd chware Bwlbinnau ynddo. Fell, nis oes gennf ddim diolch i dalu i neb am roddi enw Saesneg i'r lle. Ond daeth yr enw Yns-y-bŵl i gael ei gymhwso at yr holl ardal - i fyn at Dai'r Plwf a lleoedd eraill ar bob llaw.

Dywedir i'r hynafiaethdd enwog Camden, yr hwn a elwir 'The Strabo of England', dalu ymweliad ag Yns-y-bŵl pan oedd yncasglu defnyddiau at ei hanes, a elwir 'Brittania', ac iddi gysgu noson yn y lle. Diau mai yn yr hen west a elwid Yns-y-bŵl y cysgodd y noson honno. Yr oedd Camden yn ŵr dysgedig iawn, ac wedi dysgu Gaeleg, Cymreg, a'r hen Saesneg i'w gymhwso at y gwaith oedd ganddo mewn llaw. Cyhoeddwd ei lfr cyntaf 'Brittania', yn y flwddn 1586, a'i waith arall, a elwid 'Anglica Normanica Cambrica', yn 1603. Tueddir fi i gredu mai at y gwaith olaf hwn yr oedd yn caglu defnyddiau pan ymwelodd ag Yns-y-bŵl, ac mae ymweled a'r Mynachd oedd y prif amcan. Yr oedd y Mynachd wedi ei ddadsefydlu yn amser harri'r Wthfed, efallai 40 neu 50 mlynedd cn i Camden ymweled 'r lle. I ba le y dygwd y llyfrau a hanes y lle, w^s? Yr oedd y Mynachd yn amaethd gwch iawn pan ymwelodd Camden ag ef; a'r mynachod, ac eraill a breswliai ynddo wedi eu troi allan - rhai at wahanol alwedigaethau, a rhai i huno yr 'hunell ber'yn yml Eglws Gwynno Sant. Bdd gennf ychwaneg rw dro eto yng ngghlch y Mynachd. Rhaid i mi ei adael yn awr gydag un nodiad dipn yn bersonol. Pan ddifuddiwd y Mynachd, yr oedd dau frawd yn fynachod ynddo, a elwid Hywel ap Hywel, a Llyweln ap Hywel. Y mae fy nheulu i - Howeliaid Cwmcynon, a theulu Lleweln y Fforest, etc, yn deillio o'r ddau frawd hn. Wedi iddnt droi allan o'r Mynachd, pridasant dw chwaer, ac yr wf yn meddwl i Hywel, yr wf yn ddisgynndd ohono, dreulio ei ddyddiau yng Nghwmcynon, a'r brawd arall, y galwd ei disgynyddion ar l ei enw cyntaf, sef Llyweln, wedi trigfannu yn ochr y Fforest a rhwle arall yn Sir Frycheiniog. Fodd bynnag, bu yr Howeliaid yn bw yn hir, ac yn meddiannu hefd bob darn o Gwmcynon, o Abercynon hd Gwmcynon Uchaf, ger Mountain Ash. Dyna wibdaith oddi wrth Yns-y-bŵl eto. Yn l ni.

Sefydlwd ffair flynyddol yn Yns-y-bŵl; pa mor fore nid wf wedi cael allan eto. Ond yr oedd yn enwog iawn; cyrchid iddi o grn bellter, ac iddi y dygid anifeiliaid yyr amgulchoedd i'w prynu a'u gwerthu. Yn wir, mewn un Almanac lled hen gelwid hi 'Ffair prynu a gwerthu yr Ynspool', i'w gwahaniaethu oddi wrth ffair gwagedd a phleserau.

__________________________________________________________________________

b) Trossos del text, amb traducci catalana, i apunts

CIPOLWG AR Y PLWYF / Vista de la parrquia

Hen blwf barddol ei olwg w Llanwynno. Mae amrwiaeth ei olygfdd yn fawr. Ewch ar daith o Bont-t-pridd trw ganol y plwf tuag Aber-dr, a chewch weled llawer ysmotn teg, a llawer golygfa brydferth yn galw eich slw. Dyna Graig-yr-hesg yn yml hen dref Pont-t-pridd. Dylai preswlwr yn falch ohoni.

Llanwynno s una parrquia antiga amb aparena potica. Hi ha una gran varietat de vistes. Aneu de viatge o Pont-t-pridd pel centre de la parrquia en direcci a Aber-dr, i veureu molts llocs bonics, i molts paistages formosos us cridaran l'atenci. A manera d'exemple (la zona de la masia de) Graig-yr-hesg  aprop de la ciutat antiga de Pont-t-pridd. Els habitants en deuen ser molt orgullosos.

(1) plwf [PLUIV] (m) = parrquia. Forma literria, i forma sudenca. La forma colloquial nordenca s plw' [PLUI], amb prdua de la 'f' final. Al nord s normal la prdua en monoslLabes. De llat PLB- (PLBS) = classe baixa del poble de l'antiga Roma. La [b] 'b' llatina > britnic > galls [v] 'f', i la vocal llarga [ee] llatina > britnic > galls [ui] 'w'.

Altres exemples de la prdua de la [v] final de monosllabes - estndard i meridional / septentrional cof [KOOV], co' [KOO] = memria; gof [GOOV], go' [GOO] = ferrer; haf [HAAV], ha' [HAA] = estiu; llif [LHIIV], lli' [LHI] = serra;  prf [PRIIV], pr' [PRII] = insecte;

Altres exemples de la llatina > [ui] en galls: ps- > pws [PUIS] = pes; bst- > bwst [BUIST], a la forma composta bwstfil = bstia (bwst + mutaci suau + mil [MIIL] = animal)    

(2) hen [HEEN] = antic, vell. Es posa normalment davant del substantiu, i causa la mutaci suau.  En paraules compostes s [HEN] - eg Hendre' [HENDRE] = masia, casa de la terra baixa, lloc hivernal del bestiar i els agricultors. Tamb t un s despectiu, i s ms aviat [HEN] amb vocal curta. "Yr hen dwpsn / Yr 'en dwpsn" [r en DUP sin] = l'idiota.      

(3) bardd [BARDH] (m) = poeta, [BAR dhol] = potic. El sfix -ol fa adjectius de substantius. Nerth [NERTH]  (m) = fora, nerthol [NER thol] (adj) = fort   

(4) golwg [GO lug] (f) = aparena.  Yr olwg [r O lug] = l'aparena. La construcci 'ADJECTIU + yr olwg' s molt general, i equival al catal d'aspecte + ADJECTIU.

hardd yr olwg [HARDH r O lig] = d'aspecte bonic

rhyfedd yr olwg [HR vedh r O lug] = d'aspecte estrany

(5) En galls, la distinci entre una 'frase de verb en primer lloc' i 'frase de verb en segon lloc' s molt important. El primer tipus s de frases sense cap mfasi; al segon, la part de la frase que es vol emfatitzar s posa al comenament, davant el verb. La cpula 's' s normalment 'mae'  [MAI].

Mae Llanwynno yn y De - Llanwynno s al Sud

Si l'element davant el verb s un adverbi, 'mae' tamb s'utilitza

Yn y De mae Llanwynno - Llanwynno s al SUD (i no al NORD com dius tu) 

Si es tracta d'un adjectiu o un substantiu, que sempre necessiten una partcula 'yn' + mutaci suau desprs de la cpula, s'utilitza w [IU] en comptes de 'mae'.

Mae Llanwynno yn bentre' = Llanwynno s un poble

Pentre' w Llanwynno = Llanwynno s un POBLE (i no una ciutat)

Mae Llanwynno yn fach = Llanwynno s petit

Bach w Llanwynno = Llanwynno s PETIT

De fet, les frases amb un adjectiu al cap no sn tan generals, i normalment es refa introduint un substantiu

Lle bach w Llanwynno = Llanwynno s un LLOC PETIT

A la llengua litraria, w i ydw [IU / d IU] sn sinnims. Tamb s'utilitza yd [ DI], una forma reduda de ydw. Colloquialment, al Sud, es diu w, i al Nord una forma de yd : ydi [ DI] o, amb prdua de la primera sllaba, 'di [DI]

(6) amrw [AM riu] = varis, varies; amrwiaeth [am RIU yeth] = varietat (-iaieth = sufix per fer substantius abstractes)

(7) golwg [GO lug] = vista (tot all que s'hi veu), golygfa [go LG va] = vista (paisatge)

(8) '(Ella) s gran' : mae hi yn fawr ("s + ella + en + gran"). Com hem vist, per lligar el complement (quan sigui adjecti o substantiu) al cpula 'mae' cal interposar la partcula 'yn', d'origen la preposici 'en, dins'. A la preposici li segueix la mutaci aspirant; a la 'yn' partcula, en canvi, li segueix la mutaci suau.  

(9) mnd ar daith [mind ar DAITH] = anar de viatge, fer una volta. L'expressi gallesa s calcada sobre l'expressi angls /gou on jrni/ go on a journey. Taith [TAITH] = viatge

(10) Pont-t-pridd [pon-tii-PRIID]. La forma original s Pont-y-t-pridd [pon-t-tii-PRIID]. El article 'y' s'elideix sovint en topnims (o si es tracta de la forma 'yr', amb la 'r' histrica, que es troba davant una consonant, la vocal 'y' tamb s'elideix, per es queda la consonant).

Exemples: Pen-dre (= Pen-y-dre) (cap de vila); Glanrafon (= Glanyrafon) (marge de riu).

La forma actual (i tamb la forma al text original d'aquesta obra) s Pont-y-pridd [pon-t-PRIID]. Per es poc probable que s'hagus perdut l'element 't', sobretot quan el sentit queda evident (el pont (aprop de) la casa d'adob). La prdua de l'article no afecte gens el sentit. La forma actual distorciona el sentit - 'la casa de l'adob'. (Vaig fer una investigaci sobre aquest nom fa uns anys, i si puc trobar els apunts, els ajuntarem a l'apartat de la toponomia gallesa). Entre els gallesoparlants tradicionals de la zona, la forma curta del poble s Y Bont (el pont), cosa que s general arreu del pas amb noms que comencen amb 'Pont'. Hi ha una certa tendncia ara entre els gallesoparlants de dir-li 'Ponti', l'abreviatura que li donen els anglesparlants ('Ponty' en ortografia anglesa). Probablament s Pont + el sufix diminutiu angls 'i' (que s'escriu -ie, -y, -ey - Johnnie, Dolly, Mickey). Per queda la possiblitat que s un rastre del nom galls Pont-t-pridd.     

 

 

DOLENNAU AR GYFER GWEDDILL Y WEFAN HON
ENLLAOS AMB ALTRES PGINES DAQUESTA WEB

.....
2184c
tudalen mynegeiol y Wenhwseg
ndex de pgines sobre el 'Gwenhwseg', el dialecte del sud-est de Galles

0043c
yr iaith Gymreg
la llengua galesa

0005k
Mynegai yn nhrefn y wyddor ir hyn a geir yn y gwefan
ndex del contingut daquesta web

0052c
Testunau Cymraeg throsiad Catalaneg yn y gwefan hwn
Textos gallesos amb traducci catalana en aquesta web

 

2184c
tudalen mynegeiol y Wenhwseg
ndex de pgines sobre el 'Gwenhwseg', el dialecte del sud-est de Gal_les


Sumbolau arbennig: ŷ ŵ

Bler wyf i? Yr ych chin ymwld ag un o dudalennaur Gwefan CYMRU-CATALONIA
On sc? Esteu visitant una pgina de la Web CYMRU-CATALONIA (= Galles-Catalunya)
We(r) m ai? Yu a(r) vzting peij frm dh CYMRU-CATALONIA (= Weilz-Katluni) Wb-sait
Where am I?
You are visiting a page from the CYMRU-CATALONIA (= Wales-Catalonia) Website

CYMRU-CATALONIA

llanwynn.doc

Edrychwch ar fy Ystadegau / Mireu les estadstiques / View My Stats