Isaac Lewis, y Crwydryn Digri gan W R Jones (Pelidros), Merthyr Tydfil. Y llyfr Cyntaf. (Blwyddyn: ?1906) Cyhoeddedig gan David Davies, Strand, Glynrhedynog. Gwefan Cymru-Catalonia . El Web de Galles i Catalunya. Wales-Catalonia Website.

http://www.kimkat.org/amryw/1_testunau/sion_prys_015_isaac_lewis_01_1225k.htm

 

 

Yr Hafan kimkat0001

..........
2657k Y Fynedfa yn Gymraeg kimkat2657k

....................
2001k Yr Arweinlen kimkat0009k

..............................0960k Cywaith Sin Prys (Testunau yn Gymraeg) - Mynegai
kimkat0960k

........................................1760k Cyfeirddalen ar gyfer Y Tri Brawd
kimkat1760k

....................................................y tudalen hwn

 

 


______________________________________________________________________


Gwefan Cymru-Catalonia
La Web de Catalunya i Galles
The Wales and Catalonia Website

______________________________________________________________________

Cywaith Sin Prys - Testunau Cymraeg ar y We

 

Isaac Lewis, y Crwydryn Digri -

Y Llyfr Cyntaf

W R Jones (Pelidros), Merthyr Tydfil

(Blwyddyn: 1906?)
_________________________________________________________________________________

Fe gyhoeddwyd dilyniant ir gyfrol gyntaf yn 1908.

Maer ail lyfr iw weld yn y fan hyn: 1996k kimkat1996k

Y llyfr ymwelwyr: 0860k kimkat0860k

(delwedd 7324)

 

 

..............

Rŷn ni wedi cadw at yr orgraff wreiddiol - ar wahn i ambell gambrintiad amlwg. Dynodir y tudalennau felly (x20), (x21), ayyb.

Ein hychwanegiadau ni mewn print oren.

 

 

Y tudalennau mewn coch ywr rhai sydd wedi eu hychwanegu hyd yn hyn, ar rhai mewn du heb eu gwneud eto; y maer rhai mewn lliw oren ar goll gennyf

 

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53

 

 

 

 1314ke kimkat1314ke In English (Isaac Lewis, the Funny Tramp)

 

Isaac Lewis, y Crwydryn Digri

gan W R Jones (Pelidros), Merthyr Tydfil.

All Rights Reserved.

 

Cyhoeddedig gan David Davies, Strand, Ferndale.

Ferndale, W. T: Maddock ai Gyf., Argraffwyr &c.

 

LLYFR CYNTAF

ISAAC LEWIS Y CRWYDRYN DIGRI

 

{RHIF YR HANESYN}

{PENNAWD}

{TUDALEN YN Y LLYFR GWREIDDIOL}

 

Y cyflwyniad (tudalen ar goll gennym)

iii

 

Rhagnodiad (tudalen ar goll gennym)

iv

 

Cyfarchad yr Awdur (tudalen ar goll gennym)

v

 

Cynwysiad

vi

 

 

1. Ei Hanes (ANGHYFLAWN)

x7

 

 

2. Fel Gweithiwr

 

Hanesyn 1

(2.01) Dalar Top

x11

Hanesyn 2

(2.02) Canlyniad y Ffrae

x12

Hanesyn 3

(2.03) Y Bwcedaid Calch

x13

Hanesyn 4

(2.04) Ystorir Ysgybell

x14

Hanesyn 5

(2.05) Defnyddior Pylor

x14

Hanesyn 6

(2.06) Ei Broffwydoliaeth

x18

Hanesyn 7

(2.07) Y Canwyllau Corff

x20

Hanesyn 8

(2.08) Cym, Razor

x21

Hanesyn 9

(2.09) Sefyll Cogyn

x22

Hanesyn 10

(2.10) Effaith y Ffits

x23

Hanesyn 11

(2.11) Y Pwll Glo yn America

x25

Hanesyn 12

(2.12) Y Ffordd Daeth Isaac o America

x26

 

 

3. Y Crwydryn Digrif

 

Hanesyn 13

(3.01) How Long Were You Dher?

x28

Hanesyn 14

(3.02) Tarfur Asyn

x28

Hanesyn 15

(3.03) Ystorir Fagoten

x30

Hanesyn 16

(3.04) Asc Dhy Dreifar

x32

Hanesyn 17

(3.05) Pwy Ben i Ddechreur Dorth

x33

Hanesyn 18

(3.06) Rs am Sofryn

x34

Hanesyn 19

(3.07) Gwellhad Bysedd ei Draed

x35

Hanesyn 20

(3.08) Y Tri Corff

x35

Hanesyn 21

(3.09) Rhoi Wil ir Gwr Drwg

x36

Hanesyn 22

(3.10) Punt am Newid Pwynt y Reilwai

x37

Hanesyn 23

(3.11) Isaac yn Frawd-yng-Nghyfraith

x40

Hanesyn 24

(3.12) Y Lodgins a Gwr y Tŷ

x42

Hanesyn 25

(3.13) Sut ma Nhwn Tynu Cwmp

x44

Hanesyn 26

(3.14) Prynu Ceiliog

x46

Hanesyn 27

(3.15) Y Ddau Ysgadenyn

x47

Hanesyn 28

(3.16) Y Ci ar Lleidr Wyau

x48

Hanesyn 29

(3.17) Mynd or Lodjins ar eu Henill

x48

Hanesyn 30

(3.18) Dim Stymog Heddy

x50

Hanesyn 31

(3.19) Y Wraig ar Fam-yng-Nghyfraith

x51

Hanesyn 32

(3.20) Dishgwl am Haner Coron

x52

 

(xiii) (tudalen ar goll)

(xiv) (tudalen ar goll)

(xv) (tudalen ar goll)

(xvi) (tudalen ar goll)


(x7)
1. Ei Hanes
Y mae gan bob dyn ryw gymaint o allu arbenig hunan-berthynol, sydd yn ei osod ar ei ben ei hun mewn gyfeiriad neu gilydd. Dibyna mesur yr amlygrwydd gyrhaedda dyn ir cyfeiriad yma neu acw, yn fwyaf, ar fesur y gallu naturiol cyfatebo sydd ynddo. Daw dyn yn arlunydd craffus, yn adeiladydd cywrain, neu yn weithiwr tanddaearol medrus, am fod ynddo yn benaf alluoedd sydd yn naturiol ddadblygu ir cyfeiriadau hyny.

 

Dyn rhyfedd iawn oedd Isaac Lewis. Yr oedd yn arlunydd ac yn adeiladydd, ond nid yn ystyr gyffredin y geiriau, a chyda chywirdeb y gallwn ddywedyd fod ynddo gymhwysderau gweithiwr tanddaearol medrus; ond ei neillduolrwydd penaf oedd yr elfen gref o ddigrifwch lywodraethai ei holl feddwl.

 

Yn allanol, dyn main, hytrach yn dl, gyda gwyneb hir-gul, difarf, goleu o bryd, melyngoch ei wallt, ac ar ei ruddiau ysmotiau o l y frech, oedd Isaac. Safai yn syth, a cherddai yn lluniaidd. Gwisgai yn bur gryno; bob amser chapan

(x8) (tudalen ar goll)

 

...........................................................

...........................................................

..........................................................

..........................................................

..........................................................

(x9) (tudalen ar goll)

...........................................................

...........................................................

..........................................................

..........................................................

..........................................................

(x10) (tudalen ar goll)

...........................................................

...........................................................

..........................................................

..........................................................

..........................................................

(x11)
2. Fel Gweithiwr


Hanesyn 1. (2.01) Dalar Top (tudalen ar goll)

...........................................................

...........................................................

..........................................................

..........................................................

..........................................................

 

-------------------------------------------------


(x12)
Hanesyn 2. (2.02) Canlyniad y Ffrae

Fel y cyfeiriwyd yn ei hanes ar y dechreu, halier oedd Isaac wrth ei alwedigaeth; ond gallai dori glo yn fedrus. Eto, pan fyddai yn gweithio ar y glo, achwynid yn fynych arno am ei ddibrisdod yn peidio gwahanu y glo oddiwrth y rwbel cyn ei lanw ir cerbyd. Parodd hyn i ffrae arw gymeryd lle yn y gwaith rhyngddo i feistr. Yn nghwrs y ffrae, dywedodd y dyn wrtho

 

Does dim rhagor o hyn i fod yma, Isaac. Chei di ddim aros mwy yma; cer i ble mynot ti o ngolwg i.

 

Gwelodd Isaac ei bod ar ben; dododd ei ddillad am dano, ai offer ar ei gefn, ac i ffwrdd g ef i gyfeiriad gwaelod y pwll. Wrth waelod y pwll, dymar offer i lawr, ac Isaac yn dyosg eilwaith. Ar ddwy ochr y brif-ffordd arweinia yn mlaen or pwll nid oes dim or wythien yn cael ei gweithio am ryw gymaint o latheni, yr hyn sydd yn bwysig yn ymyl y pwll er sicrhau y lle rhag cwympo. Ond dacw Isaac yn dechreu gweithio fan hono, ac yn ergydio am ei fywyd ar y glo. Wedi cael peth yn barod iw lanw, aeth at y pwll i ymofyn am gerbyd, er syndod pawb oi gylch. Pan oedd Isaac yn agos a llanwr cerbyd, dymar meistr yn dod yn ol; ac wrth weled goleu dyeithr, a chlywed yr ergydio gwaeddai yn syn

 

(x13) Pwy sydd yma? pwy sydd yma?

 

Fi sydd ma, ebe Isaac, gan godi iw wyneb yn dawel.

 

Y cynllwyn diolwg, ebair meistr, yn wyllt, Beth wyt tin wneyd fan hyn?

 

Begioch pardwn, mishdir bach, ond ta chi wetodd am fynd i le mynswn i, a cheso i ddim gwell lle na hwn in atab i; ond man ddrwg tost gen i os s rhaid i fi atal hwn y llonydd yto.

 

Ond felly y bu. Ni fu Isaac yn hir cyn cyrhaedd pen y pwll, er ei fawr lawenydd.

 

-------------------------------------------------

 

Hanesyn 3. (2.03) Y Bwcedaid Calch

Un tro, cafodd ei gyhuddo o gadw ei le yn frwnt. Tranoeth wedir cyhuddiad, aeth ir gwaith yn foreu iawn, a chymerodd fwcedaid o galch a brwsh i mewn gydag ef. Pan ddaeth y gweithwyr ereill, dyna ller oedd Isaac am ei fywyd yn gwyngalchu ei le o un pen ir llall. Chwarddai un, holair llall, gwawdiai un arall; ond nid oedd dim yn tycio arno ef. Wedi gorphen ei oruchwyliaeth lanhaol, eisteddodd i lawr i fwynhau ei hunain, fel gwr yn ei balas. Yn fuan, weler meistr yn dod heibio, ac er ei syndod yr oedd y lle yn w`yn i gyd. Wedi aros ychydig, fel pen methu gwybod yn iawn beth iw ddyweyd, gofynodd

 

(x14) Isaac! i bwy bwrpas y gwnest ti hyn, gwd?

 

Begian ych pardwn, mishtir; ond ta chi sydd yn achwyn fod y llen frwnt, iefa ddim? Dyma fe i chi yn ddicon gln nawr, ta beth!

 

-------------------------------------------------

 

Hanesyn 4. (2.04) Ystorir Ysgybell
Bryd arall, cyhuddid ef o lanw yn frwnt; ac aeth g ysgubell i fewn gydag ef. Pan ddaeth y goruchwyliwr heibio, cafodd Isaac yn ysgubo y cyfan blith draphlith i fewn ir cerbyd, gan ddyweyd

 

Wel, mishtir bach, does dim posib llanwn lanach na hyn, ta beth. Dishgwlwch, maer cyfan yn cl mynd; does dim specyn o faw ar ol, mi fentra mhen i chi.

 

-------------------------------------------------

Hanesyn 5. (2.05) Defnyddior Pylor

Dygwyddodd iddo un tro, pan allan o waith, gael ei hala i le oedd dipyn yn stiff, lle yr oedd yn rhaid defnyddio pylor i ryddhau y glo. Wedi cael caniatad, fel arfer, i weled y lle yn gyntaf, aeth Isaac ym mlaen. Wedi cyrhaedd, a gweled (x15) y lle fel graig oi flaen, dechreuodd holi y bechgyn weithient ar bwys, gan ymddangos fel un heb erioed weled lle or fath. Eb efe

 

Fechgyn gln ffri, rowch chi wpod i fi shwd ma cl y gwr du ma oi wely?

 

Yr unig ffordd i gl a, ebe hwy, yw doti gwr du arall, sef Mr. Pylor, iw gico fo ms o hono.

 

Ho! ebe yntau, gan gosi ei n; diolch i chwi, fechgyn; fe i ms i byrtoi petha erbyn fory.

 

Ac i ffwrdd g ef. Boreu dranoeth, yn sydyn, wrth nesu at ei gwaith, clywai y bechgyn ergyd, tebyg i swn dryll, o gyfieiriad y lle y tynent ato; a dyna un arall yn cyflym ddilyn.

 

Wel, beth sydd na? gofynai un yn syn.

 

Ond nid oedd neb yn ateb: yr oedd pawb mewn dychryn. Wedi nesu ym mlaen yn wyliadwrus, pwy welsant ond Isaac, ar enau yr heol, yn prysur lwytho ei ddryll; ac ar amrantiad wele fwg a thn, ar cenadon plwm yn chwyrnun gyffrous ar eu hurddiad gwyllt i wyneb y glo, ar hen Isaac yn gwaeddi allan, i lygaid fel mellten

 

Symud oddna, nei di, r negro du!

 

Erbyn hyn, or braidd y gwyddai y bechgyn beth iw wneyd. Ond wedi tawelu llanw y digrifwch, ac adfer iaith, ebe un ohonynt

 

Ddyn ofnadwy, be chin geisio neyd?

 

Neyd wir, ebe Isaac; fe saetha i i fynidd (x16) a mas os na ddaw a oddnan rhwydd.

 

A dacw fen anelu drachefn.

 

 

TUDALEN 16 IW YCHWANEGU



(x16)

TUDALEN 17 IW YCHWANEGU


(x17)

TUDALEN 18 IW YCHWANEGU

 

 

-------------------------------------------------


(x18)

Hanesyn 6. (2.06) Ei Broffwydoliaeth

 

TUDALEN 19 IW YCHWANEGU


(x19)

ddram bron yn llawn, a digonedd o lo yn rhydd oi flaen. Ni ddaeth un or ddau i wybod sut y gwnaeth ef hyn, ond tyngodd ei gydweithiwr nad arosai fynyd yn hwy gydag ef. Felly, daeth proffwydoliaeth Isaac i ben mewn un dydd, sef y caffai ef ai hen bartner y lle iddynt eu hunain ar fyr. Ac felly y bu.

-------------------------------------------------

(x20)

Hanesyn 7. (2.07) Y Canwyllau Corff
Dro arall, aeth Isaac i lefel i weithio, ller oedd amryw o leoedd segur. Ychydig oedd yn gweithio yn y lle o gwbl. Un boreu, tran eistedd yng nghwmni un or bechgyn y tu allan ir lefel, eb efe

 

Wel, dyna beth d, iefe ddim, fachan diarth, fod mor lleied yn gwitho yma, a chwmant o lefydd gwg yma.

 

Hy! dyw a ddim yn d yn y byd, ebai hwnnwn gwta.

 

Wel, shwd i chin gallu gweyd ny, fachan? ma ma lefydd bach splendid i unrhyw ddyn, allwn i feddwl, ta beth.

 

Wel, mar lle, mor bell ag ma nyn mynd, yn ol reit, tw bi shiwar; ond, i tin gweld, Isaac, mar son ar led fod y bechgyn yn gweld canwylla cyrff rhywrai neu gilydd yma o hyd. Dynar rheswm fod mor lleied yn gweithio yma.

 

O, rw in gweld, ebai yntau yn syn. Wel, (x21) os ta fforni mae, fachan diarth, pan i oddma, os gwelwch chi nghanwll gorff i ma, diffotwch hi ar unwaith, lle bod neb yto yn cael ofan, ta beth.

-------------------------------------------------

 

Hanesyn 8. (2.08) Cym, Razor


TUDALEN 21 IW YCHWANEGU

 

-------------------------------------------------

(x22)

Hanesyn 9. (2.09) Sefyll Cogyn
Tran gweithio mewn rhyw bwll, danfonwyd at Isaac fachgen ieuanc braf, newydd ddod or wlad i fod yn gydweithiwr. Wrth gwrs, yr oedd yr oruchwyliaeth danddaearol yn hollol ddyeithr i hwnw. Aeth y dydd cyntaf heibio yn bur dda. Yr ail ddydd daeth angen am sefyll cogyn, i sicrhau y nen. Gwneir cogyn trwy gasglu nifer o goed tu allathen o hŷd yr un, au ffurfion ddau a dau ar ei gilydd hyd y nenfwd dau un ffordd, a dau yn groes ar eu penau, &c. Yna llenwir y canol, wrth ei godi, rwbel, er dal y coed yn eu lle, au cynorthwyo yn ogystal i ddal pwys y nen. Modd bynag, dacw Isaac ai bartner yn dechreu sefyll y cogyn. Wedi gwneud rhyw chwech neu wyth o goed ar eu gilydd, heb ddim rwbel iw dal, gofynodd y bachgen

 

Isaac, ffordd i nin mynd i gael y cd ma i sefyll o hyn i fyny? Ma nhwn dachra siglo eisos.

 

O diar mi! dymar ffordd, ebe Isaac; cer di miwn ir cogyn, a dal dir cd, ac fe bilda i nhw ir ln.

 

Ol reit.

 

Felly y bu. Aeth y bachgen ir cogyn, a dacw Isaac yn bildio am ei fywyd, nes or diwedd dynar cogyn wedi ei sicrhau yn dy`n dan y nen.

 

Wel,ebe Isaac, gydag anadliad rhydd, dyna gogyn bach ir ln yto, ta beth, a diolch am dano.

 

(x23) Ie, eber bachgen, ond sut dwa i mas o hono nawr?

 

Ho, ho, ho! ebai yntau, `nawr i tin gweld hi, iefa? Fe ddylat ti feddwl yn nghynt, fachan. Ma ngwaith i ar ben, i tin gweld. Maer cogyn ln. A nawr, dy waith di yw ffindo dy ffordd mas o hono.

 

-------------------------------------------------

 

Hanesyn 10. (2.10) Effaith y Ffits
Ar ambell adeg, mewn rhai gwythienau, y mae yn well i ddyn, os gall, gael gweithio wrtho ei hun. Gweithiai Isaac mewn lle felly ar gyfryw adeg, ond anfonwyd ato ef gydweithiwr. Yr oedd yn flin iawn ganddo am hyn, ac ebai

W in ffeili dyall pam odd rhaid iddi nhw hala partner i fi yn ots na pobun arall. Ond s dim gwaniath yn y byd, wath fydd a ddim yn hir iawn gen i, fe ddala i ddima bren thwll ynddi.

 

Aeth y dydd cyntaf heibio yn bur dda, ar bachgen yn dechreu dod i leicio Isaac, am ei fod mor ysmala. Ond yr ail ddydd, ebai Isaac, wrtho ei hun wrth fynd i mewn iw waith -

 

Heddy, mae i fod yn sgwar tŵls yma fydd hwna ddim gen i ar ol heddyw, w in siwr og e.

 

Wedi dechreu gweithio, wele floedd fawr yn mynd trwyr lle fod Isaac mewn ffit enbyd. Ymgasglai pawb o bob cyfeiriad, gan gynorthwyo iw (x24) gael ohoni oreu medrent. Wedi haner awr o wau a throlio yma ac acw, nes llwyr frawychu y rhan fwyaf ohonynt, daeth Isaac iw le, ac wedi mynyd neu ddwy o spel, aeth pob un yn ol iw lle drachefn.

 

Wel, ebair partner yn grynedig, i chin well nawr, Isaac?

 

Otw, machan i, win well, dipyn bach.

 

Ebair partner drachefn

 

Oti chi yn arfadd cl ffits fel na o hyd, Isaac?

 

Na, ddim yn amal, ebai Isaac. Ond gad i fi weyd un secrat wrtho ti nawr mewn pryd.

 

Wel, beth yw hi, Isaac?

 

Dyma hi. Pan weli di fi yn mynd i ffit yto, gofala di i gwn hi am dy fywyd. Rw in arfadd cal dwy ffit, un ar ol y nall, a mar ail un yn wath nar un gynta o dipyn. Mae rhyw ffashwn gen i pan bydda i yn hono i rytag ar ol yr un cynta wela i, a falla ta i ladd a na i ar y spot, os na ddaw rhywun i achub a yn ddicon cynar. Wetny, cofia di beth w i wedi weyd nawr.

 

Erbyn hyn yr oedd calon y bachgen yn ei wddf, a bu chwant arno fyned allan y fynyd hono; ond aros wnaeth. Yn mhen awr, wele Isaac eilwaith yn dechreu swagro, ar bachgen yn cydio yn ei lamp, ac yn dechreu symud oi ffordd. Yn sydyn, dyma Isaac yn gwneud rhuthr dan floeddio, ar bachgen yn brasgamu nerth ei draed oi flaen. Aeth Isaac ddim yn mhell; gwelodd fod ei bartner wedi cael ei (x25) ofn, yna aeth yn ol i weithio. Wrth fynd gartrer noson hono, clywyd fod y bachgen wedi rhedeg yn syth heibio i bawb a phobpeth hyd waelod y pwll, gan daeru fod colled ar Isaac Lewis, a dweyd na weithiai ef ergyd byth mwy gydag ef.

 

-------------------------------------------------

 

Hanesyn 11. (2.11) Y Pwll Glo yn America

Daeth chwant ar Isaac, eb efe, i gymeryd taith ir America. Aeth; ac wedi cyrhaedd yno, wrth gwrs, ei orchwyl cyntaf oedd mynd i chwilio am waith i un or pyllau glo. Pan ddaeth at ben un, gwelodd fod y rhaffau yn mynd yn eu cwrs arferol, tra nad oedd dyn na dynes iw gweled yn unman. Yr oedd hyn, wrth reswm, yn beth dyeithr iawn iddo. Safodd i weld a ddeuai rhywun perthynol ir lle o rywfan, gan ddysgwyl hefyd weld y carej ar fyr yn dod ir wyneb; ond wedi aros yn hir, ni welai neb; ac nid oedd argoel am i un carej ddod ir golwg. Methai yn deg a deall hyn, gan fod y rhaffau yn gweithio yn ddiatal. Yn ei syndod aeth i chwilio y peiriandy, rhag ofn fod rhywbeth allan o le; ac yn union wele ef rhwng muriau adeilad cadarn, yn sefyll yn ymyl y peiriant mawr oedd yn troelli a throelli yn ddiorphwys, gan ddirwyn a dad-ddirwyn rhaffau y pwll. Ond ble maer peirianydd? Fur fath ynfydrwydd erioed a gweld (x26) peiriant pwll yn ysgogi heb beirianydd yn ei wylio? Wel! wel! beth syn bod? Ble mar dyn, wn i? Dyna fel yr holai Isaac ei hunan, pan yn sydyn clywai chwythiad anadl rhywun yn y gornel ger llaw. A dynar lle yr oedd y peirianydd yn cysgun dawel.

 

Y dyn! ebe Isaac, gan ei ysgwyd yn wyllt, beth i chin cysci fel hyn, a gweld yr injin yn gwitho? Os dim ofan arnoch chi y digwyddiff rwpath?

 

Digwyddiff beth? ebai hwnw, ar haner dihun. Ha! ha! Na naiff, paid a gofalu. Ond, ddyn diarth, gwed wrtho i, pwy ddiwrnod yw hi heddy?

 

Pwy ddiwrnod? Ond ta dydd Mercher, ebai Isaac, heb wybod yn siwr beth iw ddyweyd.

 

O! wel, maen ol reit ta, eber peirianydd, gan orphwys yn ol. Wyt tin gweld, ddyn diarth, mar pwll hyn yn hala wythnos i roi un tro; felny, os dim isha gwyllti, weli di, wath ddaw y carej ddim lan cyn dydd Sadwrn, man lleia.

-------------------------------------------------

 

Hanesyn 12. (2.12) Y Ffordd Daeth Isaac o America
Y metal cynta, meddai ef, ddath in llaw i wedi mynd i Merica odd rhaw.

 

(x27) Gan iddo fod mor anffodus, cododd ei hiraeth am ddod yn ol eilwaith i Forganwg. Ond sut y deuai? Nid oedd ganddo arian. Un noson, tra heb fodd i dalu am lety, aeth ar ei union i goedwig ger y mr, gan feddwl cysgu ar un or coed hyd y boreu. Ar y ffordd daeth o hyd i lestr yn llawn glud (glue). Gwelodd mai da fuasai iddo ei ddefnyddio er gludio ei goeden wely ai bn iw brig, rhag iddo wrth gysgu syrthio ir ddaear a niweidio ei hun. Hyny a wnaeth, ac ymgollyngodd i freichiau cwsg yn ei orweddle uchel. Yn foreu iawn, dihunwyd ef gan lawer o sisial a dalu oi gylch; ac er ei syndod yr oedd y goeden yn llawn o adar o bob math, au traed i gyd yn sicr wrth y brigau. Ceisiodd godi ei hun, ond yr oedd yntau yn rhwym yn nghyffion y glud.

 

Wel, tyma in ddecha mawr, ta beth, ebai; rw i wedi gwneyd ffwl o munan tyma lle bydda i mwy yn swn y tacla hyn y cal fy mhoeni hyd farw beth na i?

 

Yn ei bang cododd ei lais, gan waeddi ai holl nerth Ishw! ishw!

 

Ac os i chi yn y man na, ebai, fe gs y dernod i gyd shwd ofan, nes iddi nhw starto gydau gilydd, a nghwni i ar goeden gyta nhw, a hedfan dros y mr bob cam i Shir Forganwg.

 

Nid oes eisieu dadleu yn nghylch gwirionedd yr ystori uchod o eiddo Isaac.

-------------------------------------------------


(x28)
3. Y Crwydryn Digrif


Hanesyn 13. (3.01) How Long Were You Dher?
Ar ysgwar y Welsh Harp, Aber Dar, ar nos Sadwrn, y gwelwn ef nesaf. Yr oedd wedi bod yn America, meddai ef, y pryd hyn. Gwelwn ef yn sefyll ar ganol y sgwar, a rhyw Sais adnabyddus yn ei holi

 

Wel, diar mi, Isaac. Ei am so glad tw mit iw!. Whr hav iw bin ciping so long? Ei hyrd ddat iw had gon to America!

 

So I had, ebai Isaac yn fostfawr.

 

Wel! wel! and let me shc hands widd iw afftyr iwar sff rityrn. Bin tw America! And how long were iw dhr, Isaac?

 

Ffeif fft sics intshis and e cwarter, ebai Isaac, ac ymaith ag ef.

-------------------------------------------------

 

Hanesyn 14. (3.02) Tarfur Asyn

Dacw ef yn awr ar daith i fyny Heol-y-Felin, Aber Dar, i gardota. Wrth syllu, cenfydd hen wraig yn arwain asyn a chart yn dyfod ato. Yn y cart y mae amryw fathau o lestri iw gwerthu (x29) wrth yr hyn yr enilla yr hen wraig ei bywoliaeth. Wedi dod yn agos, gofynna iddi

 

Ga i weyd gair bach o secret yn nghlust y donci ma?

 

O cewch, cewch, meddai hithau yn didaro, gan droi i fargeinio a nifer o wragedd sydd wedi ymgasglu tu ol ir cart.

 

Ar hyn tyn ddwy neu dair o pys gleision oi gd, gan eu rhoi yn ei enau, ac yn ddistaw bach chwyth hwynt i glust yr asyn. Ar unwaith, wele hwnw yn carlamu yn holl nerth ei goesau i lawr yr heol, y llestri yn deilchion yma a thraw, ar hen wraig, druan, mewn rhyw haner llewyg, yn cael ei chynal gan ddwy neu dair or gwragedd gerfydd ei dwylaw. Pan ddaeth ati ei hun, prysurodd yn union i godi gwarant ar Isaac am y weithred ysgeler o darfur asyn. Dacw Isaac yn awr o flaen yr ynadon, i gael ei farnu. Maer cyhuddiad wedi ei osod ger bron, ar Prif Ynad ar ei draed, yr hwn sydd wedi clywed am lawer o driciau y Crwydryn Digrif. Siaradain groeyw, gan ddweud

 

Isaac Lewis, yr wyt ti wedi clywed y cyhuddiad sydd yn cael ei ddwyn yn eich erbyn gan y wraig hon?

 

Os, gyta chaniatad eich Anrhydedd, ebe ef, gan foes-ymgrymu; man ddrwg iawn gen i mod i wedi cal fy nwyn ir fan hyn am beth mor (x30) ddi-ddrwg. Netho i ddim ir donci, ond gweyd yn i glust am iddo fynd sha thre, fod i fam wedi cal i tharon dost iawn, a bron marw; ac os dymar tl wyn gal am hynny, weta i air byth eto wrtho.

 

Ar hyn gollyngodd ef yn rhydd.

TUDALEN 30 IW YCHWANEGU

 

TUDALEN 31 IW YCHWANEGU

 

-------------------------------------------------

 

Hanesyn 15. (3.05) Ystorir Fagoten


(x31)


(x32) Diolch yn fawr, ebe Isaac, fe gewch ych talun dda, peth siwr yw a; ond alla i ddim dod miwn fel hyn, wir, mistras fach, a mhartnar i mas mana bron starfo.

 

Wel, bobl anwl, ebai hi, galwch a miwn i gal shr, ta, fel chitha, mae an bechod i unrhyw ddyn starfo ar ochr y ffordd, a dicon o fwyd i gl. Galwch chi a miwn yn ewn.

 

Ac i fewn hwy i gael eu gwala au gweddill o gawl a chig, a thatws.

 

-------------------------------------------------

 

Hanesyn 16. (3.04) Asc Dhy Dreifar
Wedi hyn, tra Isaac yn nesu at ryw dref, gwelai hen wraig yn arwain asyn a chart tuar dref. Wrth ei gweled yn edrych yn ofidus gofynodd iddi -

Os rhywpath mas o le, rhen wraig? Di chwi ddim yn dishgwl yn rhy dda. Be syn bod?

 

O, ma isha mynd trwyr glwyd Tyrpic arna i, a does gen i ddim i dalu am fynd, ebai hi.

 

O diar, stopiwch chi, eb efe, Fe ffinda i ffordd i fynd trwyddi nawr.

 

Dacw fen diosg yr asyn or shafft ac yn ei godi ir cart.

 

Beth i chin neyd, y dyn? eber hen wraig.

 

Gadwch chir petha i fi, ebai Isaac; cerwch (x33) chi mln pidwch dangos ych bo chin perthyn dim i fi nar cart ar donci.

 

Felly y bu. Wedi gosod yr asyn yn y cart, a rhoi y ffrwyn yn rhwym wrth ei droed blaen, gwisgodd ddilladd yr asyn am ei hun, ac i ffwrdd g ef yn y shafft ar garlam trwy y glwyd. Ar hyn, wele geidwad y glwyd ar ei ol, yn gwaeddi

 

Whrs ddy myni? Ddy tl! Ddy tl!

 

Trar unig ateb o enau Isaac oedd

 

Asc ddy dreifar! asc ddy dreifar!

 

Cafodd yr hen wraig felly ei chart ai hasyn trwodd am ddim.

-------------------------------------------------


Hanesyn 17. (3.05) Pwy Ben i Ddechreur Dorth

Dro arall, yr oedd Isaac ar ei daith o Flaenllechau i Aber Dar. Teimlai yn newynog iawn, ac heb ddim i brynu bwyd. Or diwedd aeth i dŷ tafarn i ofyn am damaid iw fwyta. Yr oedd y wraig yn gwlychu toes yn brysur, ar dorth olaf yn gyfan ar y bwrdd. Dywedodd y wraig wrtho, gan gyfeirio i bŷs at y dorth ar gyllell,

 

Dewch miwn! Dewch miwn! Cymerwch dymed o hona; iwswch y gyllath, trw fod y nwlo i yn y ts.

 

"Diolch yn fawr," ebai yntau, a chymerodd y dorth ar gyllell yn ei ddwylaw. Cyn ei thorri, eb efe

 

"Mistras, os gwaniath da chi pwy ben tora i hon gynta?

 

"O, dim yn y byd mawr," ebai hithau.

 

"Thenciw fawr, ta," eb efe, gan droi allan; "fei dechreua i ddi y pen arall ir cwm," ac i ffwrdd g ef ar dorth ar gyllell.


TUDALEN 34 IW YCHWANEGU

 

-------------------------------------------------


(x34)

Hanesyn 18. (3.06) Rs am Sofryn

TUDALEN 35 IW YCHWANEGU

 

------------------------------------------------- 


(x35)

Hanesyn 19. (3.07) Gwellhad Bysedd ei Draed

-------------------------------------------------

 

Hanesyn 20. (3.08) Y Tri Corff

TUDALEN 36 IW YCHWANEGU

 

-------------------------------------------------


(x36)

Hanesyn 21. (3.09) Rhoi Wil ir Gwr Drwg
Un tro aeth Isaac allan i ddryll i hela yn y nos. Yn ngoleu gwan y lloer, gwelai oi flaen ryw greadur esgyrnog, hyll. Yn sydyn daeth iw ymyl, a theimlai Isaac ar unwaith ei fod yn mhresenoldeb y Gwr Drwg.

 

(x37)

Holo! eber Gwr Drwg, pwy wyt ti?

 

Isaac Lewis w i, syr.

 

Ble i tin mynd yr amser hyn or nos, Isaac?

 

Mynd i hela w i, syr.

 

Beth yw hona sy gen ti? ebai, gan gyfeirio at y dryll.

 

Pib yw hi, syr.

 

Ho! ebair Gwr Drwg; os dim shawns i gl whiff fach gyda thi cyn bo fin mynd?

 

Os s, ebai Isaac, gan estyn ei blaen hi ato, a dyweyd

 

Dod hi yn dy ben i fi gl ei thanio hi.

 

Cyn gynted ag y dododd y Gwr Drwg hi yn ei enau, dyma Isaac yn tanio

 

Powns! ebair dryll.

 

Ych, tw! ma onan gryf, ta beth! ebair Gwr Drwg, gan droi at Isaac, a phoeri shots oi ben.

 

Dyna engraifft o allu Isaac i ddychymygu dygwyddion.

 

------------------------------------------------- 

 

(x37)

Hanesyn 22. (3.10) Punt am Newid Pwynt y Reilwai
Yr oedd Isaac a phartner iddo ar daith mewn rhan or wlad, ac yn agoshau at bentref bychan. Nid oedd ganddynt ond chwecheiniog ar eu helw, ac yn newynog iawn. Wedi dod at yr unig dafarn goffi yn y pentref, ebair partner wrth Isaac

 

Gad i ni fynd miwn fan hyn nawr i gl lwnshin bach, w i jest a starfo.

TUDALEN 38 IW YCHWANEGU


(x38)

TUDALEN 39 IW YCHWANEGU


(x39)



(x40)

Gwnaiff, y mechgyn i; a thyma sofryn i chitha am i neyd a.

 

Diolch i chi am y sofryn, ebai Isaac, gan fyned ym mlaen r pego nes cael ei hun eilwaith yn ddyogel ar y ffordd wrth gefn y ty. Wedi mynyd o seibiant, ebai wrth ei bartner

 

Tyna ti, fachan! Tyna beth yw gneyd arian o gd a thwein, i tin gweld; nawr fe allwn ni ffwrdo i gl pryd yn iawn o fwyd.

 

-------------------------------------------------

 

Hanesyn 23. (3.11) Isaac yn Frawd-yng-Nghyfraith
Pan yn aros mewn rhyw gwmwd, aeth Isaac dryll allan i herwhela i dir y Plas cyfagos. Wedi gollwng ergyd neu ddwy, cyfarfu y Ciper g ef, yr hwn a ofynnodd iddo yn union

 

Pa hawl sy genti i ddod i hela i dir y Plas?

 

Hawl, yn wir! ebai yntau, ma gen i ddicon o hawl, elli di fentro.

 

Ho! ebair Ciper yn syn. Wel, pwyn {sic; ?pwy un} i chi, ynte?

 

Y fi! ebai Isaac, y fi yw brawd-yng-nghyfraith Mishtir Jenkins y Plas, ac fe wetws wrtho i y gallwn gl dod ma.

 

Ho! O wel, sgusodwch chi fi, ynte, am ych holi. Dydd da i chi, ebair Ciper, ac i ffwrdd ag ef.

 

TUDALEN 41 IW YCHWANEGU



(x41)


TUDALEN 42 IW YCHWANEGU

 

-------------------------------------------------


(x42)

Hanesyn 24. (3.12) Y Lodgins a Gwr y Tŷ

Pan oedd Isaac yn myned i chwilio am waith i Gwm Saer Bren, sef Treherbert, ar y ffordd cwrddodd Sam Fain, ei bartner, ar y tramp. Wrth gwrs, rhaid oedd myned i alw bobo lasiad iechyd da, a chael spel fach i holi helynt y naill ar llall. Doedd dim arian gydag Isaac, ond yr oedd triswllt gan y partner. Wedi yfed tipyn, ac ir (x43) arian brinhau, cododd Sam i fyned allan, ond {+ gair amhosibl iw ddarllen}

Isaac iddo alw bobo lasiad neu ddau arall. Ond ebair partner

 

Na, dim ragor. man rhaid i fi gatw beth sy gen i nawr, ne cha i ddim lodjins yn unman heno.

 

Faint sy gen ti yto? ebai Isaac.

 

Wechinog, ebai Sam.

 

Twt, twt, ebai yntau drachefn, gad i ni ifad hono nawr, fachan! Der mln, der mln; paid a bod yn shimpil mewn cwmpni am dro mwn shawns, ta beth; fe ffinda i lodjins bach nt i ti am ddim gyta fi.

 

Felly bu. Ond wrth yfed hono, wele gwmni arall yn dod i mewn, nes o dipyn i beth daeth adeg y stop tap. erbyn hyn, methai partner Isaac yn deg a pheidio mesur lled yr heol, tra ef ei hun yn para yn bur dda. Modd bynag, rhaid teithion awr i chwilio am lodjins. Wedi mynd a mynd, nes oedd yr partner wedi hen flino ar y daith, y tai i gyd wedi pasio, a haner nos yn toi y lle a mantell oer o wlith, gofynair partner gydag arwyddion ei fod yn dechreu sobri

 

Ble mar lodjins, Isaac?

 

Der di mln, der di mln, ebai yntau, i ni jest ar bwys a nawr.

 

Wedi dod at gae pori rhyw dy ^ fferm, agorodd Isaac y glwyd, ag i fewn ag ef ir cae, ar partner ar ei ol.

 

(x44) {gair ar goll} nawr, ebai, tyman lodjins ni heno! Wedi tarfu dwy fuwch ou gorweddfanau, ebai drachefn

 

Tyna dy weli di, ac un bach cynas, nt, i ti, a tyma ngweli ina; gorwedd din dawal, a chofio ddinon fora, nawr.

 

Erbyn hyn, yr oedd y partner yn ddigon sobr; ac yn ei anfodlonrwydd dechreua rwgnach a chadw swn. Ond ebai Isaac

 

Tyna ddicon o hwna! Gorwedd yn dawel sy ora i ti, ne falla cawn ni fynd mas o ma yto! Cofia di, ebai, gan arwain ei feddwl at y tarw ger llaw, ma gwr y ty draw mana, i tin gweld, a i tin gwpod shwd fachan ffein yw e.

 

Gwelodd Sam, rhwng popeth, mai gwell iddo mwy oedd ufuddhau ir drefn, gan nad beth ddeuai. Yn fuan deffrdd y wawr, a chyda hyn dihunodd Isaac ai bartner yn eu gwelyau llaith. Codasant, gan ddechreu siarad; ond druan or partner, yr oedd erbyn hyn yn rhy grug i roi swn. Ac eilwaith dyna lif ei rwgnachdod yn disgyn yn drwm ar Isaac, yr hwn, wedi troi a sylwi ar y glwyd yn agored, a ddywedai, gan gyfeirio ei fys ati

 

Hy! Pwy ryfadd dy fod yn gryg! Dishgwl, y ffwl dwl! i ti wedi cysci a gatal y drws ar acor trwr nos!

-------------------------------------------------

 

Hanesyn 25. (3.13) Sut ma Nhwn Tynu Cwmp

Un tro, tra Isaac a hen fachgen rhyfedd arall, or enw Twm y Glomen, yn cydeistedd i ddifyru (x45) cwmni mewn tafarndy yn Nghae Pant Tywyll, Merthyr, daeth ryw Ysgotyn cyhyrog o bacman i mewn atynt. Wrth eu clywad yn siarad am waith dan y ddaear, &c, ebair Ysgotyn

 

Wel, how do iw wyrc yundergriund? Ei shwd leic to no abowt it. Ddei sei ddat in sym plesis ddy heit is feri, feri smol. How do iw manej to wyrc ddr?

 

O, ffor hyn yn gymws, ebai Twm, yr hwn oedd fel pe am gael y blaen ar Isaac. Wedi cydio yn y brwsh parth oedd gerllaw, a myned ar ei liniau i ben y ford yng nghanol yr ystafell, dymar brwsh yn dechreu cael ei swagron ol a blaen peint un, cwart y llall, a gwydryn un arall yn cael eu bwrw yn ddeilchion ir llawr, ar cwmni erbyn hyn wedi ei gyffroi drwyddo Tyna, ebai Twm, tynar ffordd nin gwitho mewn wthian fach!

 

Yn y cyfamser, sylwai Isaac ar ystlys o gig moch yn hongian wrth gordyn uwch ben y ford, a dringodd yn ddystaw bach i fyny wrth gefn Twm, gan dynu ei gyllell oi boced. Ar hyn, heb sylwi ar Isaac, wele Twm yn dechreu swagro yr eilwaith; ond eber Ysgotyn

 

Ddats it, ddats it, mei gwd man. Ei can ynderstand ddat now. Byt ddis is what pysls mi agen, how dw men in that smol heitth dro ffls on ddemselfs and get hyrted?

 

Gydar gair, weler ystlys gig ar gefn Twm, ac Isaac yn gwaeddi yn nghanol bloeddiadaur cwmni,

 

Ddats how men get hyrted bei bigining to wyrc widhowt sownding ddy top to si iff it is seff ffyrst.

 

-------------------------------------------------


(x46)

Hanesyn 26. (3.14) Prynu Ceiliog

Pan ar ei daith o Hirwaun i Ferthyr, gwelodd Isaac geiliog hardd ar y ffordd, heb dŷ na neb yn agos iddo. Gan fod arno, fel arfer, eisieu arian, cydiodd ynddo, gosododd ef dan ei gesail ac ymaith ag ef. Wedi dyfod hyd at Dafarn y Post, yr ochr uchaf ir lle a adnabyddir wrth yr enw Gelli Deg, ger llaw Merthyr, aeth i mewn i gael spel. Dygwyddai fod y lle yn llawn o fechgyn o wahanol fanau cylchynol, ac ebai un o honynt wrth Isaac

 

Hylo! ble i tin meddwl i bwrw i, Isaac?

 

Mynd tsha Merthyr w i, ebai yntau, a rw i wedi prynu cilog ar y ffordd; ac os i chin y man na, w i ddim yn gwpod beth w in mynd i neyd ag e yto, wath dyw a ddim ond lymbar i fi ffor hyn. Fe ddath i mhen i nawr y galla i neyd raffl yn iawn ag e, os i chin folon talu tair ciniog yr un am dreio, bois! I chin folon, fechgyn?

 

Otw i, ebai un. Otw ina, ebai un arall ac fellyn y blaen, nes rhoddodd pob un ei dair ceiniog i Isaac. Erbyn hyn yr oedd ganddo swm fach go dda. Yn fuan, dybenodd y raffl, ac aeth y ceiliog i ran bachgen o Hirwaun, a gadawodd Isaac y cwmni ar arian ganddo. Y prydnawn hwnw, wrth ir bachgen fynd gartref ar ceiliog, pwy ddeuai iw gwrdd ond y ffermwr, perchen y ceiliog, oedd erbyn hyn wedi gweled ei heisieu {sic, ag anadliad h}; ac or braidd na thaerai mai y bachgen oedd wedi ceisio chwareu tric ag ef ond wedi clywed yr helynt am Isaac, ar raffl yn Nhafarn y Post, rhoddodd y dair {sic, threiglad} ceiniog ir bachgen, a chafodd ei eiddo yn ol yn llawen.

-------------------------------------------------


(x47)

Hanesyn 27. (3.15) Y Ddau Ysgadenyn
Tran aros mewn rhyw dŷ, yr oedd Isaac beunydd yn colli rhan oi fwyd. Nid oedd un wythnos yn pasio na fyddai peth oi fywioliaeth wedi ei ddwyn, a hyny, ddigon tebyg, gan y wraig ller arosai. Yn ei anfodlonrwydd, aeth allan un boreu i brynu dau ysgadenyn, a dododd hwy yn ddiogel ar un o estyll y pantri. Y prydnawn hwnw, aeth Isaac i chwilio am yr ysgadan, ac fel y dysgwyliai, yr oedd un or ddau wedi mynd.

 

Wel, ma shwd beth a hyn yn dw bad, allwn i fedwl, ta beth, ebai ynddo ei hun, gan gosi ei ben. Ar hyn, wele ef ir ty, ar ysgadenyn oedd ar ol yn ei law, gan ymaflyd yn y fforc gopr iw bobi o flaen y tan. Wedi ei ddal aii ddal nes ei haner losgi, ebai y wraig

 

Isaac, i chin llosgir ysgadenyn!

 

I losgi a wir, ebai yntau, fe losga i fynidd a mas os na wetiff a ble mai bartnar a wedi mynd!

 

O hyn allan, ni chyffyrddodd neb a bwyd Isaac.

 

 

-------------------------------------------------

 

(x48)

Hanesyn 28. (3.16) Y Ci ar Lleidr Wyau

Pan ar ei daith rhywle yn agos i Bont y Pridd, sylwodd Isaac ar nyth iar yn y berth ai llond o wyau. Gan fod eisieu arian arno ar y pryd, meddyliodd y gallai gael rhywbeth am yr wyau, ac aeth ar ei union ir berth iw hymofyn. Yr oedd ty yn agos, a chadwai y coed crin cymaint o swn o dan draed Isaac, nes iddo ddihuno y ci oedd yn gorphwys ar y beili o flaen y ty. Ar unwaith, weler cenaw yn gwneyd rhuthr arno, dan gyfarth. Gyda hyn rhedodd y wraig allam, i weld beth oedd yn bod; ac wrth weled Isaac yn rhyw haner rhedeg, gan gadwi lygad yn ol ar y ci oed dyn ei ddilyn, ebai hi

 

Os dim isha i chi ofni a o gwbwl, wath chnoiws a neb ariod!

 

Fe all hyny fod, ebai Isaac yn ol wrthi ond wyddoch chi ddim llai na ta nawr y dechreuiff a gnoi, run shwt.

 

-------------------------------------------------

 

Hanesyn 29. (3.17) Mynd or Lodjins ar eu Henill
Pan ar grwydr mewn lle anghyfanedd, gwelwn Isaac a Sam Fain eto, ar nos wedi eu dal, ac heb arian i dalu am lety. Gwelant dy ar fin y ffordd, a neshant ato am le i aros dros y (x49) nos. Wedi gwrando eu hystori, cymhellir hwynt i fewn gan yr hen wraig sydd yn byw yno, yr hon a ddywed

 

Does gen i ddim lle rhy wych i chi, fechgyn bach! Mae gen i deiliwr ma yn gwneyd dillad i John y mab, a dywr lle ddim yn deidi iawn fel ny, i chin gweld; ond fe gewch chi aros ma dros y nos, ond shiffta gora gallwch chi gydar teiliwr ar y llofft.

 

O! reit! ebai Isaac a Sam, a diolch yn fawr i chi.

 

Tua haner nos cyfyd Isaac, gan ddyweyd wrth Sam yn ddystaw bach

 

Nawr, i nin mynd i fynd o ma ar ein henill fory!

 

Wel, beth i tin feddwl, Isac? ebai Sam.

 

O, gad di ny i fi, ebe yntau.

 

Wedi dihunor teiliwr, ai fwgwth, dywed Isaac wrtho

 

I tin gweld y blancad na, fachan?

 

Otw, ebair teiliwr yn grynedig.

 

Nawr, ma isha tri drofars arno i erbyn y bora, a man rhaid i ti i gneyd nhw ar unwaith i fi o hwna.

 

Yn swn bygythion Isaac, aeth y teiliwr ati i weithio, er cael y tri drofars yn barod. Tua {sic yn lle tuag} amser brecwast, dyma Isaac a Sam i lawr or llofft, ar hen wraig gyda gwn yn eu croesawu at y bwrdd. Ond ebai Isaac

 

Fynwn i ddim bwyd, diolch i chi, mistras (x50) fach, ma isha bod yn y fan ar fan arno ni mor gynted byth y gallwn i - ond ma gen i ddrofars blancad dan y mraich; os leicwch chi roddi swllt am dano, fe cewch a gen i; wetny fe allwn ni brynu bwyd or swllt ar y ffordd.

 

Diolch! ebair hen wraig, gan estyn am y drafars.

Diolch i chi! ebe Isaac, gan droi i ffwrdd yn llawen wedi cael y swllt, a Sam ar ysbail gydag ef.

-------------------------------------------------

 

(x50)

Hanesyn 30. (3.18) Dim Stymog Heddy
Adroddir yr ystori hyn fel ffaith. Yr oedd Isaac yn nghymydogaeth yr Hafod, ac un noson wedi ei gadael i lithro yn rhy hwyr, yng nghwmir ddiod, i fyned i chwilio am le i roddi ei ben i lawr. Daeth at dwlc mochyn; gyrodd y creadur sorllyd hwnw allan, ac aeth i orwedd yn ei le. Boreu dranoeth, daeth gwraig y ty allan i roi bwyd ir mochyn, gan alw,

 

Bics, bics!

Estynodd yntau ei big allan, gan ddyweyd

 

Dim stymog heddy, mistras fach.

 

Ond cafodd hithau ei dial arno trwy ddyweyd wrtho na chafodd efe erioed le mwy cyfaddas i orwedd ynddo.

 

-------------------------------------------------


(x51)

Hanesyn 31. (3.19) Y Wraig ar Fam-yng-Nghyfraith
Un dydd, tra Isaac yn byw gydai fam, aeth nifer o eiriau croes rhyngddynt, yng nghwrs pa rai dywedodd ei fam wrtho am fynd dros y drws, a pheidio dod yn agos iddi nes dod a gwraig yn ol gydag ef. Aeth Isaac ymaith. Wedi blwyddyn o grwydro, neshai eilwaith ar dy ei fam.
Ar y tips cyfagos, tra yr oedd y wawr yn goreuro eu hymylon, canfyddai asen, ac un fach gyda hi. Ar ol edrych am eiliad, dacw ef arnynt, ac yn cipio yr un fechan ar ei ysgwydd, gan fynd iw ffordd. Wedi dod at y ty, a churo, agorwyd y drws. Er syndod yr hen wraig, pwy welai yno ond Isaac, ei mab, ar asen fach ar ei ysgwydd.

 

Wel, Isaac bach, i ti wedi dod eto?

 

Otw, mam, ebai, gan nesu at yr aelwyd.

 

Yn enw popeth, Isaac, beth yw hwna sy gen ti donci?

 

Hy! donci wir! Nace, mam, y ngwraig i yw hon. A gwraig yn iawn yw i, ontefa, mam?

 

Ar y gair, clywid yr hen asen yn dod ar garlam, gan leisio, at y ty.

 

Wel, wel, eber hen wraig, beth yw hon syn dod yto? Fe gaua ir drws nawr


Mindiwch chi, mam.na gauwch chir drws, waeth y mam-yng-ngyfraith i sy na, yn dod i ddishgwl am i merch.

 

-------------------------------------------------


(x52)

Hanesyn 32. (3.20) Dishgwl am Haner Coron
Wele Isaac yn awr yn rhodion bendrwm gyda llogell wag, drwy un o ystrydoedd Aber Dar. Yn ebrwydd saif, gan edrych oi gylch ar y llawr, fel un yn chwilio am rywbeth. Ar hyn, dyma ddyn yn dod ato, ac yn gofyn

 

Am beth i chin chwilio?

 

Dishgwl am haner coron w i, syr.

 

Yn fuan, wele un arall ac un arall, yna nifer o wragedd, a chwpwl o grots, yn dod, nes ydynt yn dyrfa fawr oi gylch; ar oll, wedi holir helynt, yn cyduno i chwilio am yr haner coron. Wedi hir droi a thrafod yn ol a blaen, gofynodd un or gwyr,

 

Yn ble collsoch chi a, Isaac?

 

O! ebai yntau, nid wedi colli un, ond dishgwl am un w i!

 

Deallodd rhywun yr hynt; estynwyd iddo arian. Ac yn y fan, wedi diolch, diflanodd ou gwydd hwynt oll.

 

-------------------------------------------------


(x53)

I GYFEILLION LLENYDDOL MERTHYR AR GYFRIF Y MWYNHAD AR ADEILADAETH A GEFAIS YN EU CWMNI, I MEWN AC ALLAN, YN OGYSTAL AU CEFNOGAETH I YSGRIFENWYR IEUAINC, Y DYMUNIR CYFLWYNO ISAAC LEWIS, Y CRWYDRYN DIGRIF, YN Y WEDD AR DDIWYG NEWYDD HON, GAN YR EIDDYNT YN OSTYNGEDIG, YR AWDWR.

 

 

  

Isaac Lewis, y Crwydryn Digri / W R Jones (Pelidros), Merthyr Tydfil / (Blwyddyn: Anhysbys. 1910?)

 

Subolau arbennig: ŵ ŷ. Nodlyfr r ffotogoau:



Bler wyf i? Yr ych chin ymwld ag un o dudalennaur Gwefan CYMRU-CATALONIA
On sc? Esteu visitant una pgina de la Web CYMRU-CATALONIA (= Galles-Catalunya)
We(r) m ai? Yu a(r) vzting peij frm dh CYMRU-CATALONIA (= Weilz-Katluni) Wb-sait
Where am I?
You are visiting a page from the CYMRU-CATALONIA (= Wales-Catalonia) Website

CYMRU-CATALONIA

 

 

Edrychwch ar fy Ystadegau / Mireu les estadstiques / View My Stats

 

Adolygiadau diweddaraf: 2001-10-28