1219e Gwefan Cymru-Catalonia / la Web de Galles i Catalunya - Wales-Catalonia Website. Dros Gyfanfor a Chyfandir:

Sef Hanes Taith o Gymru at Lanau y Mr Tawelog ac yn l, Trw brif Daleithau a Thiriogaethau yr Undeb Americanaidd

Gan William Davies Evans. Aberystwth: Argraffwyd gan J. Gibson, Swyddfa'r Cambrian News MDCCCLXXXIII (1883)

 

http://www.kimkat.org/amryw/1_testunau/sion_prys_008_dgac_01_1219k.htm

0001z Y Tudalen Blaen

..........1863c Y Porth Cymraeg

....................0009k Y Gwegynllun

..............................0960k Y Gyfeirddalen i Gywaith Sin Prys (testunau Cymraeg yn y wefan hon)

........................................y tudalen hwn / aquesta pgina


..

 

 

 

 

 

 

 

0860k y llyfr ymwelwyr

Gwefan Cymru-Catalonia
La Web de Catalunya i Galles

Dyma ran o Adran 11 yn y wefan hon, sef

Cywaith Sin Prys - Testunau Cymraeg ar y We

 

Dros Gyfanfor a Chyfandir

William Davies Evans (Aberystwth 1883)

 

Rhan 1 (tudalennau 1-22 )

Adolygiadau diweddaraf:
19 12 2001

 

 

 

1208k

Cynllun y Llyfr Gordestun

 

 

1219k

Rhan 1 Tudalennau 1-22

1207k

Rhan 2 Tudalennau 23-49

1209k

Rhan 3 Tudalennau 49-76

1210k

Rhan 4 Tudalennau 76-103

1211k

Rhan 5 Tudalennau 103-126

1212k

Rhan 6 Tudalennau 126-151

1213k

Rhan 7 Tudalennau 151-173

1214k

Rhan 8 Tudalennau 173-200

1215k

Rhan 9 Tudalennau 200-227

1216k

Rhan 10 Tudalennau 227-250

 

1217k Hysbysebion Cefn y Llyfr

1218k

Mynegai - Amryw

 

 




{Llfr a brynais am bumpunt yn Eisteddfod Llanelli, 10 Awst 2001, yn stondin Siop yr Hen Bost. Ar y tudalen cyntaf y mae enw perchennog gwreiddiol y llyfr, mewn llawysgrifiad Fictorianaidd a blodeuog, sef
William Owen
Pand
Corris
}


Fe roir rhifaur tudalennau gwreiddiol yng nghorff y testun rhwng cromfachau pigog er enghraifft (x21) . Ceir sylwadau a chyweiriadau hefd mewn mannau rhwng cromfachau pigog.


(xv)
Dros Gyfanfor a Chyfandir:
Sef Hanes Taith o Gymru at Lanau y Mr Tawelog ac yn l,
Trw brif Daleithau a Thiriogaethau yr Undeb Americanaidd

Gan William Davies Evans
Aberystwth:
Argraffwyd gan J. Gibson, Swyddfa'r Cambrian News,'
MDCCCLXXXIII (1883)



(xi)
EGLURHAD AR Y MAP.

{Mae rhwun wedi rhwgor map or llfr, gwaethar modd}

Trwy hynawsedd A. V. H. Carpenter, Ysw., boneddwr sydd yn caru ein cenedl ni, cafwyd y map destlus sydd yn nechreu y gwaith hwn yn anrheg (gwerth 50) gan gwmni reilffordd enwog Chicago, Mlilwaukee, and St. Paul, y reilffordd f wyaf yn y byd, am berchenogion yr hon y dywedai y Llywodraethwr Smith, un o'r enwogion mwyaf cyfrifol yn America, eu bod y dynion goreu a mwyaf anrhydeddus allan. Mae y map yn hynod gywir a manwl, a diau y teimla y darllenwyr, yn gystal a'r awdwr, yn ddiolchgar iawn i'r cwmni am y fath rodd werthfawr. Gradd o annealltwriaeth ar ran y person a benodwyd i gyfaddasu y Map ar gyfer y llyfr hwn a barodd nad yw y rhifnodau cochion sydd arno yn berffaith foddhaol. Er eu bod ar y cyfan yn dda, hyderir y gellir gwneud gwell arddangosiad o'r sefydliadau Cymreig yn y map fwriedir roddi yn y llyfr nesaf - HANES TALAETHAU UNEDIG AMERICA A'R CYMRY YNDDYNT. Mae y sefydliadau a ddynodir gan y rhifnodau canlynol yn rhai mawrion iawn, ac yn cynwys bob un lawer o eglwysi:- 3, 6, 21, 23 (21 a 23, amryw ddinasoedd pwysig), 44, 53, 54, 85, 91, 101, 108, 129, 130. Arddangosir holl reilffyrdd y wlad gan y mn linellau duon.

REILFFORDD CHICAGO, MILWAUKEE, AND ST. PAUL. Gellir ar hon wneud taith o 4,500 o filldiroedd, trwy ILLINOIS, WISCONSIN, IOWA, MINNESOTA, a DAKOTA, a thrwy bob dinas, tref, a chymydogaeth hynod yn y gogledd-orllewin mawr, heb fyned dros yr un ffordd ddwywaith. Hon ydyw yr unig linell sydd yn rhedeg yn ddidor rhwng CHICAGO, MILWAUKEE, ST. PAUL, a MINNEAPOLIS, a chyda y llinellau cysylltiedig gellir teithio, dyffryn prydferth y Mississippi, rhwng MINNEAPOLIS a ST. LOUIS. Gwelir ar y map fod gwahanol gangenau y ffordd hon yn arwain i'r holl sefydliadau Cymreig yn y gogledd- orllewin, ae ni cheir harddach cerbydau a chyflawnach cyfleusderau ar unrhyw reilffordd yn y byd. Dyma y ffordd i'r rhai a ddymunant

YMSEFYDLU YN DAKOTA lle y mae miliyinau o erwau o'r tiroedd goreu am ddim ond yr enw o dl a ofynir gan y Llywodraeth. Ceir yn y parthau hyn gyflawnder o ddyfroedd iachusol, a'r hinsawdd yn debyg i eiddo Wisconsin, Iowa, a Minnesota; yr awyr yn bur a sych, ac anhwylderau yn bethau anghyffredin iawn. A ganlyn sydd daflen swyddogol yn gosod allan ansawdd y tywydd yn Dakota o Hydref, 1881, hyd Hydref, 1882. Saif G.O. am Gogledd-orllewinol, a D.Dd. am Deheu-ddwyreiniol:-

 

Gradd-dyneredd yr Hin.

Cyfeiriad y Gwynt

Cyflymdra mwyaf y Gwynt

Modfedd o Wlybydd

Nifer Diwrnodau

 

Uchaf.

Isaf.

 

Milldiroedd yr Awyr.

Eira .

Gwlaw.

Clir.

Gwlyb.

Tachwedd

70

1

G.O.

15

4

 

17

8

Rhagfyr

60

Zero.

G.O.

45

1 5-10

 

22

3

Ionawr

40

10

G.O. G.Dd.

32

6

 

17

7

Chwefror

60

16

G.O.

50

7

 

16

Mawrth

62

2

G.O.

55

7

1

16

13

Ebrill

68

32

G. O. D. Dd.

34

 

4 4-10

13

11

Mai

82

40

G.O. D.Dd.

30

 

2 1-10

18

14

Mehefin

90

46

G. O. D. Dd.

70

 

4 6-10

18

15

Gorphenaf

96

60

D.Dd.

30

 

4 3-10

20

14

Awst

96

50

G.O. D.Dd.

20

3

27

5

Medi

96

37

D.Dd.

20

 

6-10

18

6

Hydref

84

25

D.Dd.

20

 

3 3-10

17

9


(xii)
Cyfrifir y geill daear fyddo yn derbyn deg modfedd o wlybydd yn flynyddol gynyrchu cnydau heb eu dyfrhau yn gelfyddydol. Yn ol y daflen uchod darfu i Dakota yn ystod y flwyddyn ddiweddaf dderbyn 23 2-10 rnodfedd o wlaw a 25 5-10 o eira. Cyfartaledd cnydau ar bob cyfer mewn ugain o siroedd, yn rhai o'r rhai y mae sefydliadau Cymreig Brown, Miner, Lake, Aurora, a Spink - yn yr un diriogaeth, am y flwyddyn ddiweddaf, sydd fel y canlyn: - 23 1-4 mesur o wenith; 59 3-4 o geirch; 33 1-10 o haidd; 31 1-4 o ryg; 15 4-18 o lin. Indrawn, cloron, wynwyn, &c., yn dda. Yn Lloegr arganmolir Manitoba, yn Canada, fel gwlad ragorol i ymfudwyr; ond gwelir ar y map fod Dakota yn ddeheuol i Manitoba, ac o angenrheidrwydd yn dynerach ei hinsawdd. Yn y diriogaeth ragorol hon, yn mhen ychydig flynyddau, y gwelir y sefydliadau Cymreig cryfaf yn America. Dyma gyfleusdra i ddynion teilwng ddechreu meddiannu tiroedd a chynyddu gyda chynydd un o'r gwledydd goreu. Trwy gyfrwng y reilffyrdd y mae y wlad yn dal cymundeb 'r MARCHNADOEDD YDAU MWYAF YN Y BYD, sef CHICAGO a MILWAUKEE. Rhwng pob peth nid yw ryfedd fod ei phoblogaeth yn cynyddu gyda chyflymdra digyffelyb. Y mae gan y cwmni mawr hwn hefyd

DIROEDD ARDDERCHOG YN IOWA
yn eiddo iddo ei hun- prairies tnog a chynyrchiol odiaeth, y rhai a werthir am brisoedd isel ac ar delerau hawdd i dalu am danynt. Byddai yn anhawdd cael harddach ac iachach gwlad na pharthau gogledd-orllewinol Iowa. Mantais arbenig i'r Cymry ydyw fod y cwmni wedi penodi

GORUCHWYLIWR CYMREIG yn mherson Mr. WM. E. POWELL (Gwilym Eryri), yr hwn sydd Gymro o waed, iaith, a chalon, a chanddo le uchel yn meddyliau Cymry y gogledd-orllewin yn gyffredinol. Gellir rhoddi cwbl ymddiried yn ei farn a'i onestrwydd. Dengys y manau goreu i ymfudwyr i hwylio eu camrau iddynt, ac wrth ohebu g ef byddis yn myned ar unwaith i lygad y ffynon. Trwy ddanfon ato gellir cael am ddim bamphledau Cyrnreig a Saesonaeg, yn nghyda map yn desgrifio y tiroedd yn Iowa, Minnesota, a Dakota. Y mae gan y cwmni ddau Gymro parchus eraill yn Dakota i gyfarwyddo ymfudwyr ar eu mynediad yno. Ceir pamphledau a phob cyfarwyddiadau hefyd trwy ddanfon at y goruchwyliwr Prydeinig, CHARLES E. NORTON, 1, INNER TEMPLE, 24, DALE STREET, LIVERPOOL.

S. S. MERRILL,
General Manager.

W. E. POWELL,
General Emigration Agent,
Immigrant Office,
Milwaukee, U.S.A.

(xiii)

{tudalen gwag}

(xiv)
DROS GYFANFOR A CHYFANDIR.
Trwy linellau, llythyrenau, a rhifnodau y map sydd yn y darlun isod, dangosir
teithiau yr Awdwr, a rhai o'r prif leoedd y bu ynddynt.

(xLLUN ar ffurf cylch: ar y top, Indiaid a bualod, portread or awdur, ffermwr; yn y canol, map or Unol Daleithiau Mr Iwerdd, Yns Prydain ar llwbrau mr rhwng yr yns a UDA; agerlong, llong hwlio, injin reilffordd)

(xLleoedd wedi eu dangos ar y map)
A. ASHLAND.
B. BUFFALO.
1. CHATTANOOGA.
C. CHICAGO.
2. CINCINNATI.
E. EL PASO DEL NORTE.
K. KANSAS CITY.
3. LEADVILLE.
L. LIVERPOOL.
N. NEW YORK.
P. PORT PIERRE.
Q. QUEENSTOWN.
4. SALT LAKE CITY.
S. SAN FRANCISCO.
5. SANTA FE.
6. ST. JOHN.
Y. FORT YUMA.

(xv)
{tudalen y teitl} Dros Gyfanfor a Chyfandir: Sef Hanes Taith o Gymru at Lanau y Mr Tawelog ac yn l, / Trw brif Daleithau a Thiriogaethau yr Undeb Americanaidd / Gan William Davies Evans / Aberystwth: / Argraffwyd gan J. Gibson, Swyddfa'r Cambrian News,' / MDCCCLXXXIII (1883)

(xvi)

{tudalen gwag}

(xvii)
CYFARCHIAD.
HYNAWS DDARLLENYDD,
Dygwyddodd fy mod yn mhlith teithwyr boreuai y ffordd newydd at y Porth Auraidd a Brenines y Gorllewin Pell, wedi yr agorwyd hi yii haf y flwyddyn 1881. Nodweddir yr holl ffordd hono gan y fath hinsoddau hafaidd, golygfeydd prydferth ae amrywiol, rhyfeddodau naturiol a hynafiaethol, yn gystal a chan bwysigrwydd, llwyddiant, a rhagolygon dysglaer, fel na cheir ei rhagorach yn America. Hyn, yn nghydag eangder a manylder fy nheithiau yn amryfal ranau eraill y wlad, a ystyriwyf yn ddigon o reswm dros gyhoeddi yn hanes yn llyfr; a chredwyf fy mod trwy hyny yn cael y fraint o ddwyn rhai gwybodaethau newyddion am y tro cyntaf o fewn cylch llenyddiaeth Gymreig.

Tra mae yr iaith Seisnaeg, yn gystal a phob iaith flodeuog arall, yn gyfoethog o hanes eu teithwyr a'u hanturiaethwyr, nid wyf yn meddwl fod y Gymraeg o lawer mor llawn o hanes teithiau neb, chwaithach eiddo ei phlant ei hun, ag i wneud fy llyfryn hwn yn annerbyniol. Yn wir, anogaethau canoedd o ddarllenwyr fy llythyrau yn Maner ac Amserau Cymru a barodd i mi feddwl gyntaf am ei gyhoeddi; a chan mai yn hwn yn unig y ceir hanes rhanau rhyfeddaf fy nhaith, yn gystal a'r hyn a welais ac a brofais yn amser y Gwrthryfel Mawr, a'r ugain mlynedd y bum yn cartrefu yn America, hyderaf na bydd yn annyddorol hyd yu nod i'r rhai a ddarllenasant fy llythyrau.


Gan mai fy amcan wrth deithio, ac ymweled yn fanwl i'r rhai sydd ar wasgar o'n cenedl, ydoedd casglu defnyddiau at wneud llyfr helaethach na yr enw HANES TALAETHIAU UNEDIG AMERICA A'R CYMRY ac y bwriadwyf gyhoeddi yr unrhyw yn fuan, ni fernais angenrheidiol gwneud yn y gyfrol hon ond sylwadau byrion am y
(xviii) gwahanol sefydliadau Cymreig; ac am enwogion Cymreig y Gorllewin ni ddywedir ynddi ddim.

Diau y ceir yn y llyfryn hwn ddiffygion, er i mi amcanu at gywirdeb. Gan na ddarfu i mi fy hun fesur a phwyso yr holl wrthddrychau'a ddesgrifir, nis gallwn well na dybynu ar y tystiolaethau poblogaidd am danynt. Defnyddiais y geiriau parotaf, ysgrifenais mewn iaith syml, a chynilais gymaint o goethder ac arucheledd ag a allaf fforddio at fy llyfr nesaf, yr hwn yr aethum allan o'i blegid. Ydwyf rwymedig i eglwysi Cymreig America, o bob enwad, ac i laweroedd o bersonau unigol, am garedigrwydd a chynorthwyon gwerthfawr ar fy nheithiau. Dymunaf fendith y Nefoedd arnynt, ac i tithau, ddarllenydd hoff, gyflawn werth dy amser o fwynhad uwchben fy llyfr.
Yr eiddot yn ddiffuant,
YR AWDWR.

(xt9)
CYCHWYN I'R DAITH.
Gan farnu yn well anghofio pellder taith fawr wrth ymadael g anwyliaid cartref, torais trwy yr amgylchiad hwnw mor ddiseremoni ag oedd modd. Canoedd o weithiau er fy nyfodiad i Aberystwyth, yn y flwyddyn 1872, yr aethum ar y gerbydres yn ei gorsaf heb gyfarfod neb yn myned i wlad ymdaith fy ieuenctyd. Ond y boreu hwn, sef y 19eg o Dachwedd, 1880, ar ol ysgwyd llaw rhai cyfeillion, a chanu'n iach i Jane, cefais fy hun wyneb yn wyneb phedwar o ddynion yn myned i America - dau o honynt yn myned y tro cyntaf, a gwedd yswil, ddystaw, a phrudd-ystyriol arnynt, fel rhai yn meddwl am eu Paradise Lost; y ddau eraill yn dychweld i'w cartrefi, a gwedd lawen, lem arnynt, fel Yankees, ac yn siarad fel rhai yn gwynebu eu Paradise, Regained. Ar ol llawer o ymddyddan am bobl a phethau y ddwy wlad, gan eu cydmaru u gilydd yn ol arferiad Americaniaid yn Nghymru, aethom i ddadleu gyda golwg ar long i fyned arni. Mynent hwy i i mi ymddadgysylltu r llong y cytunaswn 'i chwmpeini, a myned ar eu llong hwy, oblegid llawer iawn gwell, meddynt, ydoedd. Mynwn inau iddynt hwy ddyfod gyda mi; a phryd nad allem ddyfod i gytundeb, ymadawsom yn Croesoswallt. Dymunasom fordaith gysurus i'n gilydd, a gobeithiem weled ein gilydd eto ar y ln brydferth draw. Cyfarfuwd mi a chymerwyd gofal o honwyf yn Llynlleifiad gan Mr. J. D. Pierce (Clwydlanc), yr hwn, oddiar dystiolaothau lawer yn gystal m profiad fy huii, y teimlwyf yn hy^f i'w gymeradwyo i sylw ymfudwyr fel un y cnt gyfiawnder ar ei law a chysuron yn ei dy^.

(xt10)
BWRDD YR ABYSSINIA.
Tranoeth, wrth godi fy ngolygon i fyny o'r tender i weled y llestr ag oedd i fod yn gartref i mi ar y dyfnfor mawr, pwy yn gyntaf a welwn ar ei bwrdd yn gwneud amneidion croesawgar arnaf, ond y cymdeithion y ffarweliais hwy yn Nghroesoswallt. Llawenychais; pan eu gwelais, nid yn gymaint am i ffawd roddi i ini oruchafiaeth arynt, ond am y meddwl o gael eu cymdeithas. Cymerais fy lle gyda'r dosbarth canol (intermediates), - lle glanwaith a chysurus o ran ystafelloedd ac ymborth, a'r lle y cynghorwn fordeithwyr yn gyffredinol ei ddewis, oddeithr fod ganddynt gyfoeth mawr, yna gallant gymeryd y saloon dysglaerwych; neu dlodi mawr, yna rhaid cymeryd y steerage truenus. Nid oedd ond un mordeithiwr o'r dosbarth

(xLLUN: DIDEITL O AGERLONG)

blaenaf ar y bwrdd y tro hwn; ac am fod amser morio weithian wedi myned heibio, nid oedd ein nifer oll ond ychydig dros gant. Tuag un o'r gloch codwyd yr angorau, a dechreuodd ein llestr hwylio lawr yr afon. Prydnawn hyfryd. Ymdrechai natur ein gwneud yn galonog i'r daith - uwchben yn glir, yr awelon yn falmaidd, gwyneb y mr yn llyfn, ac efallai mai o dosturi y darfu dynu gorchuddlen deneu o niwl dros y glanau i arbed rhyw galon hiraethus y boen o gymeryd y drem olaf ar hen wlad ei genedigaeth. Ar ol morio ugain awr bwriasom angor ar gyfer Queenstown; ychwanegawyd at ein rhif trwy ddyfodiad atom fagad o blant yr yr Ynys Werdd. Pobl o deimladau angerddol ydynt y Gwyddelod; trwy ymdrechion celyd y gallent ymryddhau o'u cofleidion ymadawol. Nis gallwn lai na syllu gyda dyddordeb a pheth cydymdeimlad ar fab a merch ar ol dychwelyd i'r tender a gadael merch arall (chwaer, efallai) ar fwrdd ein llestr yn gwneud arwyddion toddedig ar eu gilydd. Ymdrechent guddio eu galar o bob ochr, ac arddangos
(xt11) cymaint ag a allent fforddio o ffug sirioldeb. Pan orfyddai gwir deimlad y fynwes, arr wylo yn mynu cael ei ffordd, brysient i ymguddio tuhwnt i'r simnai (funnel), ac yno y llechent hyd onid elai yr aflwydd hwnnw heibio; a phan fedrent enill digon o wroldeb i ffugio gwenau, deuent i olwg eu gilydd drachefn, a pharhaent i ysgwyd napcynau nes eu myned yn rhy bell i allu canfod eu gilydd mwy. Pa faint o ddagrau heillt y mae y mor hallt erioed wedi en tynu allan! Yn nesaf at y bedd a rhyfel, diau ei fod ef wedi cael ei ran or trysorau tryloewon hyn.

SALWCH A THYMHESTLOEDD.
Nid cynt y dechreuodd ein llestr fyned rhagddi drachefn nag y dechreuodd ei newydd-ddyfodiaid Gwyddelig hyn fyned yn glaf; ie, ar unwaith, heb unrhyw ymdroi, na rhagymadroddi na lol o fath yn y byd, ymdaflasant iddi o ddifrif, a mawr yr annybendod a wnaethant ar y bwrdd - pob un yn y fan y dygwyddai fod yn taflu allan gyda ffyrnigrwydd yr hyn ychydig yn flaenorol a gymerwyd i fewn gyda phleser. Ar waith un ferch yn ymgrymu i gyflawni y ddyledswydd angenrheidiol hon, chwythodd y gwynt ei het oddiam ei phen; yr het yn cael ei dal gan y llinynau oeddynt wedi ymddyrysu yn ngwallt y ferch, a gyflewyd mor ddeheuig dan ei genau fel y cafodd ei llenwi ar unwaith. Bu yn hir iawn yn ceisio dadgysylltu y llinynau a'r gwallt, a'r holl amser yn cario yr het a'i chynwys yn daclus wrth ei thrwyn, nes peru i'r edrychwyr anystyriol agos ymdori gan chwerthin. Yr oeddem ni, y rhai a foriasom ugain awr, hyd yn hyn yn gallu ymddwyn yn weddaidd. Pa beth, gan hyny, oedd yn peri i'r rhai hyn fyned mor glaf ar unwaith? Ond yn gynar yn y prydnawn hi ddaeth arnom ninau, ac erbyn ei myned yn nos yr oeddem gan amlaf wedi myned yn ddigon sobr. Noson arw fu y noson horio. Dros amryw ddyddiau y parhaodd y ddrychin, a thros amryw ddyddiau y buom ninau yn glaf - mwy felly nag a welais ac na phrofais yn flaenorol; a chyffelyb ydoedd tystiolaeth y rhai a groesasant y weilgi ddwsinau o weithiau. Gwynt cryf a gwrthwynebus fu ein rhan dros agos yr oll o'r fordaith. Ymffurfiai y dyfroedd mawrion yn bob llun o fryniau brigwyn; y gwynt gyda'i esgyll cryfion ni pheidiai a tharaw y mr ar ei wyneb, a chan chwerthin a chwibanu yn watwarus, defnyddiai bob ystum i'w
(xt12) gynhyrfu i natur ddrwg. Y mr yntau yn ei gynddeiriogrwydd, a ysgyrnygai, gwingai, ewynai, rhuai, poerai yn wyneb y gwynt, a rhoddai ergydion chwyrn yn ol. Cymaint ydoedd ymrysonfa yr elfenau fel y gellid tybio na byddai gobaith ymwared i'n llestr fechan rhyngddynt; nid ymddangosai ond megis brycheuyn yn neidio ar y berw; teflid hi ar y naill ochr, a mynych y disgynai ar ei phen nes ei gorlifo gan y llif-ddyfroedd. Yn ei blaen yr elai hi er hyny, heb ofalu pa un ai y gwynt ai y thnau fyddai drechaf. Ni safodd ei pheirianau unwaith, ac ni throwyd hi allan o'i llwybr, ond clywem hi yn ddi-daw ddydd a nos yn haff-haff-haffi-haff, haff-haff-haffi-haff, ac yn gwanu trwy y gerwyn, gan ddweyd yn ei hiaith y mynai er pob peth weled ei llwyth gwerthfawr yn ddiogel yn New York. Cafodd Mair yn ddiau fwy o addoliad nag a gaffai ar dywydd teg; ac yn ol tystiolaeth llygad-dystion yr ydoedd gyda ni un Gwyddel yn credu nad oedd gweddio Mair yn ddigon, oblegid cafwyd ef mewn ymdrech wrol yn ceisio gosod pawl mawr dan ystlys y llong oddimewn, ae yn eglurhad ar ei waith dywedodd Dont ye see this st'amer almost a fallin! and, sure, I thought this pole would help to prop her up.

AI NID GWELL GWEDDIO?
Cofiais droion am noswaith dymhestlog arnom ar ein mordaith gyntaf yn ngwanwyn 1852. Yr oeddem oll tua naw cant o ymfudwyr, ar fwrdd John Stuart, llong hwyliau fawr. Cawsom ar y noson grybwylledig ein cloi i fewn rhag bod ar ffordd y morwyr swn a thrwst y rhai a glywem yn gymhleth thwrf y tnau, ac i rhuadau y gwyntoedd, yn bloeddio, rhedeg, tynu rhaffau a chadwynau trymion, yr hyn, gyda gwaith y llestr fawr yn ymsiglo fel meddwyn, cwympo ar y naill ochr a thrachefn ar yr ochr aiall, a blychaui barilau, a llestri yn llithro, treigio, twmblo glingyr glangar ar draws eu gilydd, a chri ein cymydogion yn wylo a gweddo Mair, St. Pedr, St. Patrick, a phob sant arall, ydoedd yn gwneud y noswaith yn un dra difrifol. Yr oedd gyda ni Gymro a elwid Dafydd, R_____. Hwn, ar dywydd teg, a arferai alw yn lew ar enw ei dad, _____! Y noson hen, fodd bynag, yr ydoedd yn dra defosiynol, ac a fynai fod yn dduwiol iawn. Gan fyned at hen grefyddwr a blaenor, os wyf yn cofio yn iawn, o'r enw Dafydd Jones, ceisiai ganddo ar haner
(xt13) nos alw y Cymry yn nghyd i gynal cyfarfod gweddi. Waeth, meddai, ni a fyddwn bawb o honom yn nhragwyddoldeb yn mhen ychydig fynudau. De'wch, Dafydd bach, i weddio tipyn gyda ni. Hen frawd lled swta yn ei ffordd ydoedd Dafydd Jones, ac meddai, Yr wyf fi wedi gweddo cyn dyfod i'r lle hwn. Gwedda di, y mae yn hen bryd i ti ddechreu. Hai ati. Felly Dafydd, R---, a adawyd ei hunan, a gwnaeth gydwybod o'i Destament Newydd. Erbyn y boreu lleddfodd y dymhestl, a chyda thoriad y wawr dyma Bell, y morwr bychan llawen' a llon, fol, arfer, yn agor y drws, ac yn gwaeddi arnom i ymbarotoi at ein boreufwyd. Is there no danger now, Bell? gwaeddai Dafydd, R---. No, it is all over, attebai Bell. D---l, fechgyn, meddai Dafydd, R---, y mae yr hen storom wedi myned heibio. Aeth heibio hefyd yr angenrheidrwydd am grefydd. Gan mai un bychan oeddwn ar y pryd nis gallaf gofio ond rhanau o'r amgylchiad; ond fel uchod y mae yr hanes yn yn rhedeg. I ddychwelyd at fordaith yr Abyssinia, yr oedd
gyda ni

ANIFEILIAID GWYLLTION
oddifewn ac oddiallan. Oddifewn yr oedd cawrfilod ieuainc, zebra, hyddod, rnwncod, adar, a chreaduriaid eraill. Bu rhai o honynt feirw, ac nid oedd y cawrfilod mewn un modd yn mwynhau eu sefyllfa, oblegid pa bryd bynag y deuem i'w cymdogaeth clywem hwy yn brefu allan eu cw^ynfanau mewn modd aflafar hynod. Darfu i un or anifeiliaid hyn wthio ymaith fyrddau ei gell - fel y daeth allan. Tybiodd hen wr o Wyddel (Gwyddel eto) a ddygwyddai sefyll gerllaw ei fod yn ymwneud am dano ef, a chan frysio i ffoi cafodd le i ymlechu yn y gongl agosaf ato. Y cawrfil yn cael ei ysgytio gan y llong a syrthiodd ar ei ochr o flaen y gongl hono, gan gau Pat i fewn. Yntau dan gynhyrfiad y foment a neidiodd allan drosto. Cafodd ddychryn mawr, ond trodd y dygwyddiad yn enw iddo, oblegid mynych ar ol hyny y clywyd ef yn ymffrostio Im a sprightly ould mon, sure enough, for jumped over an owliphant in my owld age. Oddiallan gwelem heidiau o'r pysgod a elwid porpoise. Neidient i fyny o'r dwfr, a chan neidio felly cyflyment yn mlaen ochr yn ochr
(xt14) 'r llong, yn gyffelyb i'r modd y gwelsom gw^n yn rhedeg ar ol y gerbydres. Eraill a welid yn dyfod o bellder megys i gyfarfod ni. Pa beth ydoedd eu hamcan, tybed? Ai erlid y llong allan o'u cyffiniau; ai dysgwyl cael rhywbeth ganddi; ai ynte rhyfeddu yr oeddent weled creadur mor fawr yn gallu nofio mor hir a'i ben allan o'r dwfr; ai rhywbeth arall ydoedd yn eu cynhyrfu! Creaduriaid teneu-lydain (flat), penfain, cynffon-fain, llwyd-felynion, o dair i saith troedfedd o hyd, ydynt. Cofiwyf weled dwfr yn cael ei chwythu i fyny fel geysers gan anadl morfil ar fy mordaith flaenorol yn 1852. Adar hefyd a welid bob dydd, hyd yn nod ar ganol y cefnfor, ac yn y tymhestloedd mwyaf. Pa le y gallai y rhai hyn gael gorphwysdra? Dywedid wrthym eu bod yn cysgu, ac hyd yn nod yn dodwy, yn deor ac yn magu eu rhai bychain ar frigau'r geirwon dnau. Nis gallaf sicrhau hyn; ond ar nawfed dydd ein mordaith, yr unig ddiwrnod tawel a gawsom yn mhell o dir, ymddangosodd arwyddion ffafriol i'r syniad, canys gwelsom adar bychain yn methu ehedeg yn iawn ac yn ceisio ffoi gan ofn y llong, yr un modd ag y gwelsom adar bychain yn ehedeg-redeg o'n blaen ar y maes yn amser cynhauaf. Pa fodd y gallai y rhai hyn fod wedi dyfod i'r fath le - canoedd o filldiroedd oddiwrth y tir agosaf ?

DIWEDD Y FORDAITH.
Nos Wener, yr ail ddydd o Ragfyr, daeth y pilot atom, ac erbyn y boreu yr oedd yr holl elfenau mewn perfaith dangnefedd. Ymddang- osodd y Long Island ar ein dehau tua naw o'r gloch, a chan gadw golygfeydd prydferth Jersey ar ein haswy, hwyliasom yn araf ar i fyny; ac am dri or gloch brydnawn glaniasom bawb yn fyw ac iach. Er i ni gael mordaith arw, a barhaodd bedwar diwrod ar ddeg, cawsom ei gorphen, yn gystal a'i dechreu, yn y mwynhad o'r tywydd mwyaf dymunol. Caniataer i ni felly orphen mordaith bywyd. Er tymhestloedd a pheryglon, bydd yn hyfryd glanio os bydd ein hawyrgylch yn glir, Haul Cyfiawnder yn pelydru arnom, a phrydferthion gwlad y gwynfyd yn ymddangos,

I fewn ir porthladd tawel, clyd,
O swn y storm ai chlyw,
Y caf fynediad llon rhyw ddydd,
Fy Nhad sydd wrth y llyw.

(xt15)

(xLLUN: New York a Jersey City)

(xt16)
Y ddinas fwyaf yn America ydyw hen, a'r bedwaredd o ddinasoedd y byd, ac o ran pwysigrwydd saif yn uwch na hyny. Rhifa ei thrigolion dros filiwn, a chydrhwng Brooklyn, Jersey City, a maes-drefi eraill, meddant gynifer o bobl a holl Gymru. Adeiladwyd New York briodol ar Ynys Manhattan, wyth milldir o hyd o ddwyrain i dde, a dwy filldir o led, yn meinhau at bob pen. Y mae heolydd y rhan newyddaf a phwysicaf o honi wedi eu gwneud yn ol y gyfundrefn Americanaidd, trwy en bod yn rhedeg yn gydbellochrog (parallel), ac eraill yn en croesi yn gyfonglog (right-angle). Y rhai a redant yn ogleddol a deheuol a elwir yn avenues, a rhifnodir hwy yn First Avenue, Second Avenue, &c.; a'r rhai a redant yn ddwyreiniol a gorllewinol a elwir yn streets, y rhai a rifnodir yr un modd yn First Street, Second Street, &c. Gan fod y tai hefyd yn dwyn arnynt rifnodau, y mae can hawdded cael hyd i'r chweched ty ar y ddegfed heol o New York ag a fyddai cael cyfeiriad ty Simon, barcer, yn y chweched adnod o'r ddegfed benod o lyfr yr Actau. Y mae rhai heolydd yn ewyllysio cadw en hen enwau clodfawr; yn en plith Broadway, y brif dramwyfa, ac ymffrost benaf y ddinas. Hen ydyw yr heol fasnacbol hwyaf, ardderchocaf, a chyfoethoca yn y mae dwy filldir a haner o honi mor uniawn a saeth. Ar ol Broadway, New York, y mae ffasiynau yr holl wlad yn rhedeg.Cyffelyb ydynt heol-gerbydau y ddinas a dinasoedd y wlad oll i'r eiddo dinasoedd Prydain. Ond y mae reilffyrdd dyrchafedig (elevated railroads) y ddinas yn sicr o dynu sylw dyeithriaid bron yn gyntaf peth. Rheda reilffyrdd Llundain dan y ddaear, a rhaid i'r teithwyr gymeryd y mwg, y tawch, a'r tywyllwch; ond rheda reilffyrdd New York ar drawst-weithiau (trestle-works) dros ugain troedfedd uwchlaw y ddaear, a rhaid i'r heolyddion gymeryd y twrf a'r anharddwch. Fel pob peth, gwell genyf gynllun ffyrdd Llundain, ond gwell ydynt gerbydau New York. Y mae gorsafoedd dyrchafedig i'w hesgyn bob tua phump ysgwar, a cherbydres hir yn pasio bob pum' mynyd. Deg cent ydyw y tl, bydded y daith hir neu fr.

Nis gellir mewn llyfryn o derfynau hwn gynyg at ddesgrifio New York yn ei hamryfal ranau, adeiladau, parciau, cenedloedd, sefydliadau, ac aneirif ryfeddodau. Fel dinasoedd mawrion eraill, y mae ynddi, lawer o ddrygau a thrueni, a llawer hefyd o rinwedd a dedwyddwch.

(xt17)
HENRY WARD BEECHER.
I, fel yna, heb na Pharchedig o'i flaen na D.D. ar ei ol - fel yna ei cyfenwir ac ei hadnabyddir, ac fel yna y myn efe gyfenwi ei hun. Boreu Sabbath, yr unig ddiwrnod cyfan yr arosais yn y lle y tro hwn, aethum drosodd i Brooklyn i weled ac i glywed y gwr enwog hwn yn ei Plymouth Church, yr hwn, er ei fod yn adeilad eang iawn, ar hin yn wlawiog ryfeddol, ydoedd lawn o wrandawyr. Ar y banlawr (platform) mawr (nid pulpud) y safai Mr. Beecher, hen wr graenus, lluniaidd, a chadarngryf o gorpholaeth, ychydig yn fyrach, efallai, nar taldra cyffredin. Medda wyneb llawn, Ilyfn, a glandeg, gydag edrychiad treiddgar a phenderfynol; gwallt gwyn, llathraidd, yn syrthio yn llaes dros ei wegil; gwisgiad plaen ond trwsiadus iawn, heb unrhyw ymgais at fod yn glerigaidd. Gwyddis ei fod yn un o'r siaradwyr mwyaf rhwydd a iiaturiol, ei lais yn bereiddfwyn a threiddgar, ei ysgogiadau yn hardd ac yn ateb yn weddaidd i'w ymadroddion, y rhai, llawn o feddylddrychau cyfain, trefnus, a rhagorol, a ddylifent fel afon dryloyw, gref rhwng glanau gwyrdd ar raian glan. Ei destyn ydoedd Cal,. vi. 15, 16. Pregethodd hefyd un o'i bregethau rhyfeddaf. Bu llawer o siarad ac ysgrifenu ani dani dros

Y GERBYDRES.
Yn gymaint ag mai yn America y gwelir y gerbydres yn ei gogoniant penaf, ei bod yn gyfrwng oll-bwysig yn agoriad y wlad a dadblygiad ei hadnoddau, a'i bod i fod yn brif gartref yr ysgrifenydd dros fisoedd meithion ei ymdaith, priodol ydyw cynyg desgrifiad o honi yma. Dywedir gan rai, ar ba sail nis gwn, nad ydyw rheilffyrdd America gystal ag eiddo gwledydd Ewrop. Ond addefir yn gyffredinol fod ei cherbydresi a'r clud-ddarpariadau perthynol iddynt yn tra rhagori. Yn mlaenaf wrth reswm, daw yr agerbeiriant -- un hir, uchel, nerthol, a balch ei osgo ydyw hwn. Yn ei haiarnwisg loew a'i bres dysglaerwych, a chyda'i lamp enfawr,. ei hyddgyrn cangenog, ei simnai benlydan, ei gloch soniarus, ei ystafell ffenestrawg, a'i aadurnawl ranau eraill, y mae ganddo ymddangosiad mawreddus. Cyfateba y cerbydau iddo mewn maintioli a harddwch. Y nesaf ato ydyw y cludgerbyd. Wrth bob blwch a llawgod (portmanteau)

(xt18)
(xLLUN: Cerbydres Ymfudwyr Reilffordd Pennsylvania)

(xt19) a welir yn hwn, y mae dernyn bychan o bres yn dwyn rhifnod gyda cherdyn yn grogedig gerfydd ystrapen, yn enwi yr orsaf y mae i fyned iddi. Rhyddheir perchenog y blwch oddiwrth bob gofal yn ei gylch. Pa bryd bynag y cyflwyna efe ddernyn pres o'r un ffurf a rhifnod a'r hwn fyddo wrth ei eiddo, ca (xsic) ef allan o'r orsaf. Torodd clo fy llaw-gd drom i yn fuan wedi i mi ei chael, ac yn y cyflwr hwnw y teithiodd ddegau o filoedd o filldiroedd. Aeth trwy ganoedd o wahanol ddwylaw a gorsafoedd. Nid anfynych y byddai canoedd o filldiroedd rhyngof hi, ac aeth wythnos heilbio amryw droion heb i mi ei gweled. Er hyn oll ni chefais y drafferth leiaf yn ei chylch, ac ni chollais gymaint ag edefyn allan o honi. Ond pe dygwyddai iddi gael ei cholli, byddai cwmpeini y ffordd yn gyfrifol hyd at gan' dolar. Yn nesaf at hwn daw cerbyd yr express, yn yr hwn y trosglwyddir ysgafn-nwyddau ac arian i wahanol fanau; y llythyr-gerbyd hefyd, yr hwn sydd lythyr-swyddfa gyflawn ynddo ei hun. Llawer llythyr a ysgrifenwyd ar y cerbydres ac a bostiwyd yn y cerbyd hwn pan ar wib. Cerbyd yr ysmygwyr fydd y nesaf. Gan fod rhodfa trwy bob cerbyd, a drws a banlawr (platform) ar bob pen iddynt, gall addolwyr duw y mwg ddyfod o unrhyw ran o'r gerbydres i arogldarthu iddo yn y deml hon.

Yn nesaf daw cerbydau eraill y teithwyr, y rhai sydd yn addurnedig mahogany - neu walnut llugeiniol, pladiau a dyrnddolau arian-wisgedig, gydag esmwyth-feinciau melfedaidd o ysgarlad neu wyrdd, awyryddion (ventilators) o wydr amryliw, llusernau llachar, drychau dysglaerwych, cuddgelloedd (closets) cyfleus, dyfrlestri glanwaith, stoves neu ager-bibellau cynes, a llawer o gyfleusderau eraill ydynt hynod brydferth a chysurus. Anfynych iawn y gwelir dim amgen na gweddeidd-dra a boneddigeiddrwydd sydd yn mhlith y teithwyr, sylw y rhai a hawlir gan dri o bersonau yn dwyn ar eu hetiau deitl eu swydd. Yn gyntaf y guard, yr hwn a elwir yno yn conductor. Efe ydyw y nieistr, a daw trwodd yn fynych i gasglu tocynau pan fyddo'r gerbydres yn myned. Yr ail ydyw y breaksman. Ar waith y gerbydres yn cychwyn allan o'r orsaf clywir hwn yn bloeddio allan enw yr orsaf nesaf, Newark is the next station, ac wrth fyned i mewn yno bloeddia drachefn, Newark, Newark. Yn aml bydd un arall yn mhen arall y cerbyd yn bloeddio yr un geiriau. Y trydydd ydyw y news boy, yr hwn a ddaw heibio yn fynych gyda basgedaid
(xt20) o newyddiaduron, neu lyfrau, neu ffrwythau, neu deganau, i'w cynyg
ar werth. Pris cyffredin teithio ydyw tair cent y filldir, llai ar rai
ffyrdd, mwy ar eraill. Canlynir y cerbydau rhag-grybwylledig, efallai,
gan balas-gerbyd, yr hwn sydd lawer ardderchocach eto. Ceir yn
hwn, yn lle esmwyth-feinciau, esmwyth-gadeiriau neu gadeiriau gorweddawg (reclining chairs), y rhai y gall y teithwyr eu cyflunio fel

(xLLUN: Cerbydres Ymfudwyr Reilffordd Pennsylvania)

ag i allu eistedd, lled-orwedd, neu wastad-orwedd, a chysgu ar eu hyd. Y mae rhai o'r cerbydau hyn, gan gymaint ac ardderchoced eu ffenestri, agos a bod yn balasau o wydr. Amcenir hwy i roddi ir teithwyr gyflawn olwg ar ryfeddodau naturiol y wlad. Yn nesaf ceir ar rai ffyrdd fwyd-gerbyd (dining car), yn yr hwn y mae llawer
o fyrddau wedi eu trefnu yn y modd mwyaf destlus a'u hulio r
(xt21)

(xLLUN: Cerbyd Ymfudwyr Reilffordd Atchison, Topeka a Santa Fe)

danteithion mwyaf blasus, ac iachach ystafell fwyta nis ceir. Pris, 75 cents y pryd. Gweinyddir yn gyffredin gan fechgyn Negroaidd - gwynebau gloewddu a gwallt gwlangrychddu, y rhai ydynt yn gwrthweddu yn rhyfedd gyda'u harffedogau gwynion, glan. Y mae hyn yn aros yn y wlad fel nd o bendefigaeth, o gymaint ag y byddai pendefigion y d yn y dyddiau gynt yn cael gweini arnynt gan eu caethion duon. Yn olaf daw y cwsg-gerbydau, ystafelloedd y rhai ydynt mor glyd a'u gwelyau mor lanwaith ac esmwyth ag a geir mewn palasau. Pris ychwanegol, dolar a haner y nos, a haner dolar y dydd. Negroaid sydd yn aml, nid bob amser, yn gofalu am y rhai hyn hefyd.

Anfynych y ceir yr holl gerbydau a nodwyd yn nghyd yn yr un gerbydres. Y mae cerbydres ratach ar gyfer cario ymfudwyr i'r gorllewin, ac y mae y rhai hyny, gan amlaf, yn dra chysurus. Ceir cyfleusderau coginio, bwyta, cysgu, ymolchi, &c., yn yr un cerbydau, fel y gwelir yn y darlun. Y mae gan ager-beirianau rhai ffyrdd oleuni trydanol (electric lihtt) o'u blaen. Goleuir y cerbydau gan amlaf gan nwy (gas). Y mae yr awyr-gloydd (air-break), trwy yr hwn y medr peirianydd beri i'r gerbydres gyflymaf sefyll bron ar unwaith, yn dyfod i arferiad
(xt22) cyffredinol. Ar ychydig o ffyrdd y ceir bwyd-gerbydau, ond arosir mewn gorsafoedd priodol ddigon o amser i'r teithwyr gael en diwallu naill ai yn y dining-hall am o leiaf haner dolar, neu ar y lunch-counter am o ddeg cent i fyny. Ni cheir dim meddwol yn un o bob cant o refreshment rooms y wlad.

(xLLUN: Dwfr-gafnau Reilffordd Pennsylvania)

Nid ydyw yr ager-beiriant ar reilffyrdd Pennsylvania yn aros i gymeryd dwfr, ond gan gyflymu rhagddo, y^f yn helaeth o'r dwfrgist neu gafn hir sydd rhwng y reiliau.


YMLAEN I RAN 2: 1207k Tudalennau 23-49

Ble'r wf i? Yr ch chi'n ymwld ag un o dudalennau'r Gwefan CYMRU-CATALONIA
On sc?
Esteu visitant una pgina de la Web CYMRU-CATALONIA (= Galles-Catalunya)
Werr m ai? Yuu rr vzting peij frm dh CYMRU-CATALONIA (= Weilz-Katluni) Wbsait
Where am I?
You are visiting a page from the CYMRU-CATALONIA (= Wales-Catalonia) Website

 

 


Edrychwch ar fy Ystadegau / Mireu les estadstiques / View My Stats